શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

શ્રોતાઓને સમજાવવા માટે ભગવાનના મહાત્મ્યનું વર્ણન કરતા, શાસ્ત્ર કહે છે કે આ શરીર હાડકાંના થાંભલા જેવું છે, જે સ્નાયુઓથી બંધાયેલું છે, માંસ અને લોહીથી લપેટાયેલું છે, ચામડીથી ઢંકાયેલું છે, દુર્ગંધયુક્ત છે અને મૂત્ર તથા વિસર્જનના પાત્ર રૂપે છે. આ શરીર વૃદ્ધાવસ્થા, દુઃખ અને કર્મોના પરિણામોથી પીડાય છે; રોગોનું ઘર છે, દુઃખદાયક છે, ક્યારેય પૂર્ણ થતું નથી, સહન કરવું મુશ્કેલ છે, દુષિત અને ખોટું છે, એક ક્ષણે નાશ પામે છે. આ શરીર અંતે કીડા, મલમૂત્ર અને રાખમાં પરિણમતું હોય છે; એવું નાશવાન શરીર ધરાવતાં મનુષ્યના અસ્થિર કર્મો કદી કાયમી ફળ આપી શકે નહીં. જે ખોરાક સવારે તૈયાર થાય છે, તે સાંજ સુધીમાં નાશ પામે છે; એવાં ખોરાકથી પોષાયેલી દેહમાં શું સ્થિરતા રહી શકે? પરંતુ, માત્ર સાત દિવસ શ્રવણથી જ આ જગતમાં હરિ પ્રાપ્ત થાય છે; તેથી દોષો દૂર કરવા માટે આ જ શ્રેષ્ઠ સાધન છે. જેમ પાણીમાં બબ્બલાં ઊભાં થાય છે, અથવા જીવોમાં જીવાતો જન્મે છે, તેમ જે લોકો ભગવાનની કથા સાંભળતા નથી, તેઓ માત્ર જન્મવા અને મરવા માટે જ આવે છે. સૂકા વાંસના સાંધે ફાટ આવે એ તો અદ્ભુત છે, પણ શ્રવણથી મનના ગાંઠ ફાટી જાય એ તો વધુ અદ્ભુત છે. જ્યારે સાત દિવસનું શ્રવણ થાય છે ત્યારે હૃદયની ગાંઠ તૂટી જાય છે, બધા સંશયો કપાઈ જાય છે અને કર્મોનો ક્ષય થાય છે. જ્યારે મન ભગવાનની કથાના પવિત્ર તીર્થમાં સ્થિર થાય છે, જે સંસારના મલને ધોઈ નાંખે છે, ત્યારે જ મુક્તિ મળે છે, એવું વિદ્વાનો કહે છે. એ સમયે, જ્યારે આ વાતો ચાલી રહી હતી, અચાનક વૈકુંઠના વાસીઓથી ઘેરાયેલું, તેજસ્વી દિવ્ય રથ ત્યાં આવી પહોંચ્યું. સૌ કોઈ જોઈ રહ્યાં હતાં ત્યારે ધુંધુલીપુત્ર એ રથમાં આરૂઢ થયો; રથમાં બેઠેલા વૈષ્ણવોને જોઈને ગોકર્ણે પ્રશ્ન કર્યો: "અહીં મારા ઘણા શુદ્ધ શ્રોતાઓ છે, તો બધા માટે એક સાથે દિવ્ય રથ કેમ નથી આવ્યું? સૌએ સમાન રીતે શ્રવણ કર્યું છે, તો ફળમાં ભેદ કેમ? હરિના ભક્તો આ સમજાવે." હરિના સેવકો બોલ્યા: "અહીં ફળમાં ભેદ શ્રવણના ભેદથી છે; સૌએ સાંભળ્યું, પણ સૌએ એટલું મનન કર્યું નથી. તેથી પૂજનમાં પણ ભેદ આવે છે. જે જીવ ગયા, તેમણે સાત રાત ઉપવાસ સાથે શ્રવણ કર્યું અને મનથી મનન કર્યું. જે જ્ઞાન દૃઢ નથી, તે નાશ પામે છે; બેદરકારીથી શ્રવણ પણ વ્યર્થ જાય છે; સંશયથી મંત્ર નાશ પામે છે અને ચંચળ મનથી જપ પણ વ્યર્થ થાય છે. જે સ્થાન વિષ્ણુને અર્પિત નથી, તે નાશ પામે છે; અયોગ્ય વ્યક્તિ માટે શ્રાદ્ધ, શાસ્ત્રવિહિનને દાન, અને દુશ્ચરણથી કુળ પણ નાશ પામે છે." "ગુરુના વચનોમાં શ્રદ્ધા, પોતામાં નમ્રતા, મનના દોષોને જીતવું અને કથામાં અવિચલ ધ્યાન—આ બધું પૂર્ણ થાય તો શ્રવણનું ફળ મળે છે અને કથા પૂર્ણ થાય ત્યારે સૌને વૈકુંઠવાસ સુનિશ્ચિત છે. હે ગોકર્ણ, સ્વયં ગોવિંદ તને ગોલોક આપશે." આમ કહીને હરિના ભક્તો વૈકુંઠે વિદાય થયા. પછીના મહિને ગોકર્ણે ફરી કથા સંભળાવી; ફરીથી સૌએ સાત રાત શ્રવણ કર્યું. હે નારદ, હવે સાંભળો, કથા પૂર્ણ થતાં શું બન્યું. સ્વયં હરિ પોતાના ભક્તો અને દિવ્ય રથો સાથે ત્યાં પ્રગટ થયા; એ સમયે જયજયકાર અને વંદનાના અવાજો ઉઠ્યા. હરિએ આનંદથી પાંચજન્ય શંખ ફૂંક્યો અને ગોકર્ણને ભેટી, તેને પોતાને સમાન બનાવી દીધો. હરિએ તુરંત બીજા શ્રોતાઓને પણ વાદળ સમાન શ્યામ, પીળા વસ્ત્રો, મુગટ અને કુંડલોથી શોભિત કરી દીધા. એ ગામમાં રહેતા ઘોડાવાળાઓ અને ચંડાલો સુધી—even તેમને પણ ગોકર્ણની કૃપાથી દિવ્ય રથમાં બેસાડવામાં આવ્યા. એવાં સૌ હરિધામે પહોંચ્યા, જ્યાં યોગીઓ પણ જાય છે; ગોકર્ણ સાથે એ ગોપાળ પણ ગોલોક પહોંચ્યો; ભગવાને, જે કથાથી પ્રસન્ન થયા, પોતાના ભક્તોને લઈ વિદાય લીધી. જે રીતે અયોધ્યાવાસીઓ રામ સાથે એક થયા હતા, તેમ શ્રીકૃષ્ણે સૌને ગોલોકમાં પહોંચાડ્યા—જે યોગીઓ માટે પણ દુર્લભ છે. એ લોકમાં, જ્યાં સૂર્ય, ચંદ્ર કે સિદ્ધો પણ પહોંચી શકતા નથી, ત્યાં એ સૌ ભગવતકથાના શ્રવણથી પહોંચી ગયા. અહીં અમે ઘોષણા કરીએ છીએ: સાત દિવસની કથા શ્રવણથી જે તેજસ્વી ફળ મળે છે, તે બીજે ક્યાંય નથી; ગોકર્ણની કથા જે કાનથી પીવે છે, એ તો માતૃગર્ભમાં પણ ફરી જન્મે નહીં. પવન, પાણી અને પાંદડાંથી જીવન નિર્વાહ, શરીરને સુકાવી નાખતી તપસ્યા, લાંબા સમયની કઠિન સાધના અને યોગથી પણ જે સ્થિતિ પ્રાપ્ત થતી નથી, તે માત્ર સાત દિવસ શ્રવણથી પ્રાપ્ત થાય છે. મહર્ષિ શાંડીલ્ય, જે ચિત્રકૂટમાં નિવાસ કરે છે, તે પણ આ પાવન કથા ભક્તિભાવે ગાય છે. આ કથા અતિ પવિત્ર છે; એકવાર શ્રવણથી પણ પાપનો પહાડ નાશ પામે છે. શ્રાદ્ધમાં પઠન કરવાથી પિતૃઓ તૃપ્ત થાય છે; રોજ પઠન કરવાથી મોક્ષ પ્રાપ્ત થાય છે અને પુનર્જન્મ નથી. આ પછી, શ્રીમદ ભાગવતના મહાત્મ્યના છઠ્ઠા અધ્યાયમાં, સાત દિવસના ભાગવત શ્રવણની વિધિ વર્ણવવામાં આવે છે. કુમારો કહે છે: હવે અમે સાત દિવસના શ્રવણની વિધિ કહીએ છીએ; સામાન્ય રીતે આ વિધિ મિત્રો અને સંપત્તિ સાથે પૂર્ણ થાય છે. જ્યોતિષીને બોલાવી, શુભ સમય પૂછવો જોઈએ અને લગ્ન જેવી તૈયારી સાથે બધું આયોજન કરવું જોઈએ. નવભસ, આશ્વિન, ઊર્જા અને मार्गશીર્ષ—આ મહિના શ્રવણ શરૂ કરવા માટે પવિત્ર અને શુભ છે; એમાં શ્રોતાઓને મોક્ષ મળે છે. અન્ય મહિના બ્રાહ્મણોને ટાળવા યોગ્ય છે; એ સંપૂર્ણ રીતે છોડવા જોઈએ. અન્ય મિત્રો અને પ્રયત્નશીલ સહયોગીઓ નિયુક્ત કરવા. દરેક પ્રદેશમાં પ્રયત્નપૂર્વક સંદેશ મોકલવો જોઈએ કે અહીં કથા થવાની છે, ગૃહસ્થો આવો. કેટલીક હરિકથા અને અચ્યૂતના સ્તોત્રો દૂર છે; સ્ત્રીઓ, શૂદ્રો અને અન્ય લોકો માટે પણ યોગ્ય રીતે શિક્ષણની વ્યવસ્થા કરવી જોઈએ. દરેક વિસ્તારમાં, જે વૈરાગ્યવાન વૈષ્ણવો કીર્તન માટે ઉત્સુક છે—તેમને પત્ર મોકલવા, અને તેમનું લેખન પણ નિર્ધારિત છે. આ રીતે, શ્રીમદ ભાગવતના શ્રવણ અને તેની મહિમા, તથા શ્રવણની યોગ્ય વિધિનું વર્ણન થાય છે; જે મનુષ્ય શ્રદ્ધા અને ભક્તિપૂર્વક શ્રવણ કરે છે, તેને ભગવાનના પવિત્ર ધામમાં સ્થાન મળે છે.