શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

રામચંદ્રજી, સર્વના આધાર સ્વરૂપ, તમારી શક્તિઓ અમને સમજાતી નથી. અમે અજ્ઞાન અને ભટકેલા છીએ, કૃપા કરીને અમારો અપમાન માફ કરો. તમે જ સર્વ સૃષ્ટિના કારણ છો—સ્વતંત્ર, અનાદિ, અને અનંત. જગતની રચના, પાલન અને સંહાર—all are your divine play. વિદ્વાનો કહે છે કે જગત તો તમારી રમણીઓ છે અને તમે તેને રમકડા સમાન રમો છો. હે અનંત, તમે જ હજારો મસ્તકોથી પૃથ્વીનું ભારણ સહજ રીતે ઉઠાવો છો; જ્યારે અંત આવે છે, ત્યારે સમગ્ર બ્રહ્માંડને પોતાના અંદર સંકોચી લઈ, તમે જ એકમાત્ર, અપ્રતિમ સ્વરૂપે રહે છો. હે પ્રભુ, તમારો ક્રોધ પણ જગતને શિક્ષા આપવા માટે જ હોય છે, તેમાં કોઈ દ્વેષ કે ઈર્ષ્યા નથી; તમે તો સત્ત્વગુણના આધાર અને સર્વના કલ્યાણ માટે સતત કટિબદ્ધ રહો છો. હે સર્વ જીવોના આત્મા, સર્વ શક્તિઓના ધારક, અવિનાશી, જગતના સર્જક, તમને repeatedly નમન કરીએ છીએ—તમારી શરણમાં અમે આવ્યા છીએ. શુકદેવજી કહે છે: જેમણે ભગવાન બલરામજીની શરણ લીધી હતી, તેઓ ભયથી ધ્રુજી રહ્યા હતા; ભગવાન બલરામ pleased થયા અને સંતોષપૂર્વક તેમને નિર્ભયતા આપી—'ડરશો નહીં' એમ કહ્યું. પછી દુર્યોધને ભેટરૂપે સાઠ વર્ષના હાથીઓ અને બાર હજાર ઘોડા આપી દીધા. વધુમાં, છ હજાર સોનાના રથો અને એક હજાર ગળામાં હાર વિહોણી દાસીઓ પણ આપી, કારણ કે તેને પુત્રીગણ પ્રિય હતાં. આ બધું સ્વીકારીને, સત્વતોમાં શ્રેષ્ઠ એવા ભગવાન બલરામ પોતાના પુત્ર અને પુત્રવધૂ સાથે, મિત્રોની સન્માનભેર વિદાય લઈને ચાલ્યા ગયા. ત્યારબાદ, હલાયુધ એટલે કે બલરામજી પોતાના શહેરમાં પ્રવેશ્યા, હૃદયમાં સ્નેહથી ભરેલા. યદુઓની સભામાં તેમણે કુરુઓમાં થયેલા બધા પોતાના કાર્યોનું વર્ણન કર્યું. આજે પણ, ગંગાના દક્ષિણ તરફ બલરામજીની શક્તિથી ચિહ્નિત થયેલું તે શહેર ઊંચે ઉભેલું છે અને સૌને દેખાય છે. આ રીતે, ભગવત પુરાણના દસમા સ્કંધના ઉત્તર વિભાગની 'હસ્તિનાપુરને ખેંચી લાવવાના સંકર્ષણના વિજય' નામક અઢીસઠમી અધ્યાયની પૂર્ણતા થાય છે. પછી, ભગવાનના ગૃહસ્થ જીવનનું વર્ણન આવે છે, જે મહર્ષિ નારદ દ્વારા જાણવામાં આવ્યું. શુકદેવજી કહે છે: જ્યારે નારદજીને ખબર પડી કે કૃષ્ણ ભગવાને નરકાસુરનો વધ કર્યો છે અને અનેક સ્ત્રીઓ સાથે એકલાએ લગ્ન કર્યા છે, ત્યારે તેમને આ અદ્ભુત વાત જોઈ લેવા ઇચ્છા થઈ. આ આશ્ચર્યની વાત હતી કે એક જ શરીરે શ્રીકૃષ્ણે એકસાથે આઠ હજાર બે સો સ્ત્રીઓ સાથે, દરેકના અલગ-અલગ ગૃહમાં, લગ્ન કર્યા હતા. દ્રષ્ટિ કરવા માટે નારદજી દ્વારકાપुरी પહોંચ્યા, જ્યાં ઉદ્યાનો અને બગીચાઓમાં વસંતનો સમૃદ્ધિ ભરેલો માહોલ હતો—પંખીઓ અને બ્રાહ્મણોના સ્વરો ગૂંજતા હતા. તળાવોમાં પૂર્ણ વિપુલતા સાથે નીલ કમળ, કુમુદ, શતપત્ર અને દિનમણિ કમળ ખીલેલા હતા; ઊંચા કાંસ અને રીડ વચ્ચે હંસ અને બગલા બોલતા હતા. શહેરમાં નવ લાખ ભવ્ય મહેલો હતા—સ્ફટિક અને ચાંદીથી બનેલા, પાચા મણિ જેવી ઝાંખી આપતા; સોનાના અને રત્નજડિત સુશોભિત ફર્નિચરથી સજ્જ. શહેરના માર્ગો, ચૌક, બજારો—all were well-organized, સુંદર સભા મંડપો અને દેવાલયોની ભવ્યતા હતી; રસ્તાઓ, ઓટલા, ગલીઓ, અને બારણાં પાણીથી છાંટેલા હતા; ધ્વજ અને પટાકાઓથી સૂર્યની તાપથી રક્ષા થતી. અંદર, ભવ્ય આંતરિક ભવનો ઘરવાળાઓ દ્વારા સન્માનિત હતા; ત્યાં શ્રીહરિની કળા પૂરેપૂરી દેખાતી—જાણે ત્વષ્ટા દ્વારા રચાયેલ હોય એમ. નારદજી એ સુંદર રીતે શણગારેલા સોળ હજાર મહેલો પૈકી એકમાં પ્રવેશ્યા, જે શ્રીકૃષ્ણની એક પત્નીનું ભવ્ય નિવાસ હતું. મહેલ મોતી જેવા મકોરા થાંભલા પર આધારિત, ઉત્તમ લાપીસ લઝૂલીના ફ્લોર, નીલમના દિવાલો, અને તેજસ્વી જમીનથી ઝગમગતો હતો. ત્વષ્ટા દ્વારા રચાયેલા મણિમય છત્રો, મોતીની માળાઓથી સજ્જ; બેઠકો અને પથારી મણિ અને હાથીદાંતથી શોભિત. મહેલમાં સુંદર વસ્ત્રો પહેરેલી, પણ ગળામાં હાર વિના દાસીઓ અને ભવ્ય વસ્ત્રો, પટકા, પાગ, મણિનાં કાનના કુંડળ પહેરેલા પુરુષો હતા. મણિથી બનેલા દીપકથી અંધકાર દૂર થતો; વિવિધ ઝરૂખાઓમાં મોર નૃત્ય કરતા; સુગંધિત ધૂપ અને પુષ્પાર્પણની વ્યવસ્થા હતી; અને વિદ્વાન લોકો ગાન કરતા હતા. ત્યાં, હજારો દાસીઓ વચ્ચે, ગુણ, રૂપ, યુવાની અને વસ્ત્ર—all were equal—the રાણી ભગવાન સાત્વતના પતિને સુવર્ણ હાંડીયું ધરાવતી ચામરાથી પંખો કરી રહી હતી. નારદજીને જોઈ, ધર્મના પરમ પોષક એવા ભગવાન કૃષ્ણ તરત જ પથારી પરથી ઊભા થયા, મસ્તક ઝુકાવી, હાથ જોડીને મહર્ષિનું સ્વાગત કર્યું. તેમણે મહર્ષિના પગ ધોઈ, તે પાણી પોતાના મસ્તક પર ધર્યું—જોકે તેઓ જ જગતના અધ્યાપક અને પવિત્રતાના સ્વરૂપ છે; તેમનાં પગ 'બ્રાહ્મણ્યદેવ' તરીકે પવિત્ર સ્થાન છે. પછી, દેવમુનિઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા મહર્ષિ નારાયણને પરંપરા મુજબ મીઠા અને યથાયોગ્ય વચનોથી પુછ્યું: 'હે પ્રભુ, આપ શું ઇચ્છો છો?' નારદજી બોલ્યા: 'હે જગતના સ્વામી, તમારા માટે સૌ પર દયાળુતા, દુષ્ટો પર સંયમ—આ આશ્ચર્યની વાત નથી. જગતના કલ્યાણ માટે તમે અવતાર લઈને તેને પોષો છો, એ આપણે જાણીએ છીએ.' 'તમારા તે પદે, જે મુક્તિ આપે છે, બ્રહ્મા વગેરે મહાન વિદ્વાનો હૃદયમાં ધ્યાન કરે છે; જે જગતના ગાઢ કૂવામાં પડેલા લોકો માટે આધાર છે—તે પદના દર્શન પછી હું ચિંતન કરતો ફરું છું; કૃપા કરીને મને સ્મરણની કૃપા આપો.' પછી, બીજા દિવસે નારદજી કૃષ્ણજીની બીજી પત્નીના ગૃહમાં ગયા, ભગવાનની યોગમાયાનું રહસ્ય સમજવા. ત્યાં તેઓ કૃષ્ણજીને પોતાની પ્રિય પત્ની અને ઉદ્ધવ સાથે પાશા રમતા જોયા; તેમને ઊભા રહી, આસન આપી વગેરેથી ભક્તિપૂર્વક સન્માન મળ્યો. પછી કૃષ્ણજી, જાણે અજ્ઞાની હોય એમ, પૂછ્યા: 'હે પ્રભુ, તમે ક્યારે આવ્યા? અમુક અધૂરીઓ તમારી જેવી પૂર્ણ વ્યક્તિ માટે શું કરી શકે?' 'હવે, બ્રાહ્મણ, અમારું આ સુંદર જન્મ કહો.' પણ નારદજી આશ્ચર્યચકિત થઈ, ઊભા રહી, નિઃશબ્દે બીજા ગૃહમાં ગયા. ત્યાં પણ તેમણે ગોવિંદને પોતાના પુત્રોને આનંદ આપતા જોયા; બીજા ગૃહમાં તેઓને સ્નાન માટે તૈયાર થતા જોયા. કેટલાક સ્થળે તેમણે કૃષ્ણજીને હવનકુંડમાં આહુતિ આપતા, પાંચ પ્રકારના યજ્ઞ કરતા, બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવતા અને પછી પોતે બચેલા અન્નનું સેવન કરતા જોયા. બીજા સ્થળે, સાંજના સમયે, તેઓ વેદમંત્રોનું પઠન કરતા, શબ્દસંયમ રાખતા; બીજે, તેઓ તલવાર અને ઢાલ લઈને ધનુર્ધારી માર્ગે ચાલતા. કેટલાક સ્થળે તેઓ ઘોડા, હાથી અને રથ સાથે બલરામજીની સાથે પ્રવાસ કરતા; બીજે, પથારી પર આરામ કરતા, જ્યાં ગાયકોએ તેમની સ્તુતિ કરી. બીજે, તેઓ ઉદ્ધવ જેવા મંત્રીઓ સાથે ચર્ચા કરતા; બીજે, રાજમહેલની શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓથી ઘેરાયેલા જળક્રીડા કરતા. ક્યાંક તેઓ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને સુંદર ગાય આપતા; બીજે, શુભ કથાઓ અને પુરાણો સાંભળતા. આ રીતે, નારદજીએ શ્રીકૃષ્ણની યોગમાયાની અદ્ભુત લીલા, દરેક સ્ત્રીના ગૃહમાં અલગ-અલગ રૂપે, જુદા-જુદા કાર્યોમાં વ્યસ્ત જોઈ, તેમના અનંત અને અજોડ સ્વરૂપનું દર્શન કર્યું.