શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

હસ્તિનાપુરના કૌરવો અને તેમના પરિવારજનો જ્યારે જોઈ રહ્યા હતા કે તેમનું શહેર ગંગામાં ખેંચાઈ રહ્યું છે અને નાવની જેમ ચક્રવાતમાં ફરાઈ રહ્યું છે, ત્યારે તેમની અંદર ભારે ભય છવાઈ ગયો. જીવવા માટેની આશાએ, કૌરવો પોતાના કુટુંબજનો સાથે ભગવાન બલરામ પાસે શરણ આવી ગયા. તેઓએ લક્ષ્મણ અને સામ્બને આગળ રાખી, હાથ જોડીને પ્રભુના ચરણોમાં નમન કર્યું. ભયભીત અને દયાનિવેદનથી તેમણે બલરામને કહ્યું: "હે રામ, હે સર્વ આધાર, અમને તમારી શક્તિનું જ્ઞાન નથી. અમે મૂર્ખ અને ભટકી ગયેલા છીએ, અમારું અપમાન માફ કરો." પછી તેમણે પ્રભુની મહિમા વર્ણવી: "હે પ્રભુ, તમે જ સર્જન, પાલન અને સંહારના નિર્માતા, આધારહીન કારણ છો. વિદ્વાનો કહે છે કે જગત તમારો ખેલ છે અને તમે એ સાથે રમો છો. હે અનંત, તમે જ હજારો મસ્તકથી પૃથ્વીને ધારણ કરો છો, અને અંતે સર્વે જગતને પોતામાં લઈ, અદ્વિતીય અને અપરિચિત રૂપે રહે છો. તમારો ક્રોધ જગતના ઉપદેશ માટે છે, દ્વેષ કે ઈર્ષ્યા માટે નહીં; તમે સત્ત્વગુણને પોષો છો અને સદા સર્વજગતની રક્ષા માટે તત્પર રહો છો. હે સર્વાત્મા, સર્વશક્તિમાન, અવિનાશી, જગતના સર્જક, અમે તમને વંદન કરીએ છીએ અને તમારા શરણ આવ્યા છીએ." શુકદેવજી કહે છે: આમ, ભયથી કંપતા અને શરણમાં આવેલા કૌરવોને બલરામજી પ્રસન્ન થયા અને તેમને નિર્ભયતા આપી કહ્યું: "ભય પામશો નહીં." દુર્યોધને પ્રસન્નતાપૂર્વક બલરામજીને સાઠ વર્ષના ગજ અને બાર હજાર ઘોડા ભેટ આપ્યા. વધુમાં, છ હજાર સુવર્ણમય રથ અને હજાર ગળામાં હાર ન પહેરનાર દાસીઓ પણ આપી, કારણ કે દુર્યોધનને પુત્રીઓ પ્રિય હતી. આ બધું સ્વીકારી, સાત્વતોમાં શ્રેષ્ઠ એવા બલરામજી પોતાના પુત્ર અને વહુ સાથે, મિત્રોના સન્માન સાથે પાછા જતા રહ્યા. પછી હલાયુધ (બલરામ) પોતાના શહેરમાં પ્રવેશ્યા, કુટુંબજનો માટે હૃદયમાં પ્રેમથી ભરાયેલા. યાદવોની સભામાં તેમણે કુરુઓમાં થયેલા પોતાના કાર્યોનું વર્ણન કર્યું. આજે પણ એ શહેર, રામજીની પરાક્રમની છાપ લઈને, ગંગાના દક્ષિણ ભાગે ઊંચું ઊભું છે અને સૌને દેખાય છે. આ રીતે ભગવત પુરાણના દશમ સ્કંધના ઉત્તર વિભાગમાં "હસ્તિનાપુરને ખેંચીને સંકર્ષણની વિજય" નામના અઢીસઠમા અધ્યાયનો અંત થાય છે. પછી, ભગવાનના ગૃહસ્થ જીવનનું વર્ણન થાય છે, જે મહર્ષિ નારદે જોયું. શુકદેવજી કહે છે: જ્યારે નારદજીને ખબર પડી કે કૃષ્ણે નરકાસુરનો સંહાર કર્યો છે અને અનેક સ્ત્રીઓ સાથે લગ્ન કર્યા છે, ત્યારે તેમને આશ્ચર્ય થયું અને તે દ્વારકાની મુલાકાત લેવા ઈચ્છ્યા. વિચિત્ર વાત એ હતી કે એક જ શરીરે કૃષ્ણે એકસાથે આઠ હજાર બાવીસ સ્ત્રીઓ સાથે તેમના પોતાના ઘરોમાં લગ્ન કર્યા હતા. દ્વારકાની સુંદરતા નિહાળવા માટે નારદજી ત્યાં પહોંચ્યા, જ્યાં બગીચા અને ઉદ્યાનોમાં વસંત છવાયેલો હતો, પક્ષીઓ અને બ્રાહ્મણોની ધ્વનિ સંભળાતી હતી. તળાવો પૂરા ખીલી ગયેલા નીલકમળ, કુમુદ અને દિવસમાં ખીલા રહેલા કમળોથી શોભિત હતા, ઊંચા નળિયેર અને હંસ-સારસોની કૂજનથી ગુંજી ઉઠ્યા હતા. શહેરમાં નવ લાખ સ્ફટિક અને ચાંદીના મહેલ હતા, જે મહાન પચ્ચી અને સુવર્ણમય શણગારથી સજ્જ હતા. રસ્તા, ચોક, બજાર, ભવ્ય સભામંડપ અને દેવમંદિરો અલગ અલગ દેખાતા; રસ્તા, આંગણાં, ગલીઓ અને વેશી પાણીથી છાંટવામાં આવ્યા હતા, ધ્વજ-પતાકાઓથી સુર્યની કિરણો અટકાઈ રહી હતી. અંદરના ભવ્ય મહેલો ઘરધન્યો દ્વારા પૂજાયમાન હતા; ત્યાં શ્રીહરિની વિશિષ્ટ કળા દેખાતી, જાણે ત્વષ્ટાએ જાતે જ રચ્યા હોય. નારદજી એ સોળ હજાર સુશોભિત મહેલોમાંથી એકમાં પ્રવેશ્યા, જે શ્રીકૃષ્ણની એક પત્નીનું ઘર હતું. એ મહેલ મોતીના સ્તંભો, ઉત્તમ લાપિસ લાઝુલીના ફર્સ, નીલમના ભીંતો અને તેજસ્વી જમિનથી શોભિત હતો. ત્વષ્ટાએ રચેલા મોતીના ઝુમકા અને મણિ-દાંતીના આસન-પથારીથી શણગાર્યો હતો. દાસીઓ સુંદર વસ્ત્રોમાં પણ ગળામાં હાર વિના, અને પુરુષો પણ સુંદર વસ્ત્ર, પટકા, પાગ, મણિ-કુંડલ પહેરીને ફરતા હતા. મણિ-દીપોની ઝાંખીથી અંધકાર દૂર થયો હતો; બાલ્કનીમાં મોર નૃત્ય કરતા, સુગંધ અને યજ્ઞ સામગ્રી ગોઠવાઈ હતી, અને વિદ્વાન લોકો ગાન કરતા હતા. ત્યાં, હજારો દાસીઓમાં ગુણ, રૂપ, યુવાની અને વસ્ત્રમાં સમાન, એક રાણી સાત્વતોના સ્વામી કૃષ્ણને સુવર્ણના હેન્ડલવાળી ચામરાથી પંખો કરતી હતી. નારદજીને જોઈ, ધર્મના મુખ્ય સંરક્ષક શ્રીકૃષ્ણ તરત જ પથારી પરથી ઊભા થયા, મુગટધારી માથું નમાવ્યું, અને હાથ જોડીને નારદજીનું સ્વાગત કર્યું. તેમણે નારદજીના પગ ધોઈ, એ પાણી પોતાના માથે ચઢાવ્યું—જ્યારે કે તેઓ જ જગતના પરમ ગુરુ અને ધર્મના સ્વામી છે; તેમનાં પવિત્ર પગરખાં 'બ્રાહ્મણ્યદેવ' તરીકે પવિત્ર માનવામાં આવે છે. પછી, શ્રીકૃષ્ણે નારદજીને પરંપરા મુજબ મીઠા, શાંતિભર્યા શબ્દોમાં પૂછ્યું: "હે ભગવાન, આપને શું સેવા કરી શકીએ?" નારદજીએ કહ્યું: "હે જગતના સ્વામી, તમારા માટે સર્વજનો પ્રત્યે મૈત્રીભાવ, દુષ્ટો માટે દમન, અને જગતના કલ્યાણ માટે અવતાર લેવું અજાયબી નથી. અમે જાણીએ છીએ કે તમે જગતની રક્ષા કરો છો." "તમારા પાદુકા, જે મુક્તિદાયી છે, બ્રહ્મા અને અન્ય મહાપુરુષો મનમાં ધ્યાન કરે છે, અને સંસારના કૂવામાં પડેલા માટે આધારરૂપ છે—મારે કૃપા કરો, જેથી તમારી સ્મૃતિ સદા રહે." પછી, બીજે દિવસે નારદજી કૃષ્ણની બીજી પત્નીના ઘરે ગયા, ભગવાનની યોગમાયાને સમજવા ઇચ્છતા. ત્યાં તેમણે જોયું કે કૃષ્ણ પોતાની પ્રિય પત્ની અને ઉદ્ધવ સાથે પાશા (જુઆ) રમી રહ્યા છે અને શ્રદ્ધાપૂર્વક મહેમાનગતિ આપી રહ્યા છે. કૃષ્ણએ તેમને પૂછ્યું: "હે ભગવાન, તમે ક્યારે આવ્યા? અમારામાં તો કશું પણ પૂર્ણ નથી, તો અમે પૂર્ણ પુરુષોત્તમ માટે શું કરી શકીએ?" છતાં, "આ સુંદર અવતાર વિશે કહો," એમ પૂછીને, નારદજી મૌન રહી, બીજા ઘરમાં ગયા. ત્યાં તેમણે જોયું કે ગોવિંદ પોતાના પુત્રોને રમાડતા હતા; બીજે ઘરમાં તેઓ સ્નાનની તૈયારી કરી રહ્યા હતા. ક્યાંક તેઓ યજ્ઞકુંડમાં આહુતિ અર્પી રહ્યા હતા, પાંચ પ્રકારના યજ્ઞ કરી રહ્યા હતા, બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવી રહ્યા હતા, તો ક્યાંક પોતે પણ પ્રસાદ ગ્રહણ કરી રહ્યા હતા. ક્યાંક સંધ્યાકાળે વેદમંત્રોનો જાપ કરી રહ્યા હતા, તો ક્યાંક તલવાર અને ઢાલ લઈને ધનુર્ધારી માર્ગે ચાલતા હતા. ક્યાંક તેઓ ઘોડા, હાથી અને રથ સાથે બલરામજી સાથે મુસાફરી કરતા હતા, તો ક્યાંક પથારી પર આરામ કરતા હતા અને ભાટો દ્વારા પ્રસંશિત થતા હતા. આ રીતે શ્રીકૃષ્ણના ગૃહસ્થ જીવનના અનન્ય વૈભવ અને યોગમાયાના અદભુત ખેલને મહર્ષિ નારદે પોતાના નેત્રે નિહાળ્યા.