શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

હસ્તિનાપુરના રાજમાર્ગો પર અચાનક એક અદ્ભુત દૃશ્ય સર્જાયું. બલરામજી, પોતાના હલના ટોચથી ક્રોધિત થઈને, આખા હસ્તિનાપુર નગરને ફાડી નાખ્યું અને ગંગામાં ખેંચવા લાગ્યા. શહેર ગંગાની ધારા સાથે ચક્રવાતમાં પડેલા નાવની જેમ ઘૂમતું હતું. કૌરવો અને તેમના પરિવારજનો આ દૃશ્ય જોઈને ભયથી કાંપવા લાગ્યા. જીવવાનો આશય રાખી, કૌરવો પોતાના પરિવાર સાથે બલરામજી પાસે શરણમાં આવ્યા. તેમણે લક્ષ્મણા અને સાંબને આગળ રાખી, હાથ જોડીને ભગવાનને વંદન કર્યું. તેઓ વિનયપૂર્વક બોલ્યા: “હે રામ, સર્વના આધાર, અમને તમારા પરાક્રમનું જ્ઞાન નથી. અમે અજ્ઞાની અને ભટકેલા છીએ, કૃપા કરીને અમારા દોષને માફ કરો.” તેમણે આગળ કહ્યું: “હે પ્રભુ, તમે જ સર્વસૃષ્ટિના સર્જન, પાલન અને લયના સ્વતંત્ર કારણ છો. વિદ્વાનો કહે છે કે આખું જગત તમારો રમકડું છે, અને તમે તેની સાથે રમો છો. હે અનંત, તમે જ હજારો મુંડથી ધરતીને સહારો આપો છો, અને અંતે આખું જગત તમારી અંદર લય પામે છે—ત્યાં માત્ર તમે જ અદ્વિતીય રીતે રહો છો. તમારો ક્રોધ હંમેશાં લોકકલ્યાણ માટે જ હોય છે, દ્વેષ કે ઈર્ષ્યા માટે નહીં. તમે સત્ત્વગુણને પોષો છો અને સદાય સૃષ્ટિની રક્ષા માટે તત્પર રહો છો. સર્વના આત્મા, સર્વશક્તિમાન, અવિનાશી, જગતના સર્જક, અમે તમને વંદન કરીએ છીએ અને તમારી શરણમાં આવ્યા છીએ.” શુકદેવજી કહે છે: શરણે આવેલા, ડરેલા અને કાંપતા કૌરવોને જોઈને બલરામજી પ્રસન્ન થયા અને તેમને આશ્વાસન આપ્યું: “ભય પામશો નહીં.” દુર્યોધને બલરામજીને ભેટરૂપે સાઠ વર્ષના હાથીઓ અને બાર હજાર ઘોડા આપ્યા. સાથે છ હજાર સૂર્ય જેવાં તેજસ્વી સોનાના રથો અને હજારો ગળામાં હાર ન પહેરનાર દાસીઓ પણ આપી—કારણકે દુર્યોધનને પુત્રીઓ પ્રત્યે પ્રેમ હતો. આ બધું સ્વીકારીને, યદુવંશના શ્રેષ્ઠ ભગવાન બલરામ, પોતાના પુત્ર અને વહુ સાથે, મિત્રોની સન્માનસહીત વિદાય લઈને પોતાના શહેરમાં પરત ફર્યા. ત્યાં, યદુ સભામાં, પોતાના કુટુંબજનો પ્રત્યે પ્રેમથી, બલરામજી કુરુઓમાં થયેલા પોતાના પરાક્રમની વાતો સંભળાવ્યા. આજે પણ, ગંગાના દક્ષિણ ભાગે, રામજીના પરાક્રમના ચિહ્નરૂપે, એ નગર ઊંચે ઊભું છે અને સૌને દેખાય છે. આ રીતે શ્રીમદ્ ભાગવતના દશમ સ્કંધના ઉત્તર વિભાગના 'હસ્તિનાપુરને ખેંચી લાવનાર સંકર્ષણની વિજય' નામના અધ્યાયનો અંત થાય છે. આ પછી, ભગવાન શ્રીકૃષ્ણના ગૃહસ્થ આશ્રમનું વર્ણન આવે છે. એક દિવસ મહર્ષિ નારદે સાંભળ્યું કે કૃષ્ણે નરકાસુરનો સંહાર કર્યો છે અને અનેક સ્ત્રીઓ સાથે લગ્ન કર્યા છે. આ જાણીને, નારદજીને આ આશ્ચર્ય થયું કે એક જ શરીરે કૃષ્ણે એકસાથે આઠ હજાર બે સો સ્ત્રીઓ સાથે લગ્ન કેવી રીતે કર્યા હશે—અને તે પણ દરેકના ઘરમાં. આવી ચમત્કારિક લીલા જોવા માટે નારદજી દ્વારકાપુરી પહોંચ્યા. શહેરના બગીચા અને ઉદ્યાનોમાં વસંતનો આનંદ હતો, પંખીઓ અને બ્રાહ્મણોના અવાજથી વાતાવરણ ગુંજી રહ્યું હતું. સરોવરોમાં કામલ, કુમુદ, નિલોત્પલ અને રોજ ખીલે એવા કમળો ખીલી ઉઠ્યા હતા. ઊંચા વનસ્પતિઓ વચ્ચે હંસ અને બગલાઓના કલરવથી પાણી પ્રફુલ્લિત હતું. દ્વારકાની રાજધાનીમાં નવ લાખ ક્રિસ્ટલ અને ચાંદીના મહેલ હતા, જે પચ્ચટ્ટાં પન્ના જેવા દેખાતા અને સોનાના તથા મણિથી સજ્જ હતા. માર્ગો, ચૌક, બજારો અને મંડપો વિશિષ્ટ અને સુંદર હતા. દેવમંદિરોની શોભા, હોલ અને સભાખંડો, પાણીથી છાંટેલા રસ્તા, દરવાજા અને રંગબેરંગી ધ્વજ-પતાકાઓથી આખું શહેર ઉજળી રહ્યું હતું. મહેલોની અંદર હરિની કૃતિઓ જોઈને એવું લાગતું હતું કે સ્વયં ત્વષ્ટા (વિશ્વકર્મા) એ બનાવ્યા હોય. નારદજી એ સોળ હજાર મહેલો પૈકી એક મહેલમાં પ્રવેશ્યા—જે કૃષ્ણપત્નીનો વિશિષ્ટ મહેલ હતો. એ મહેલ મોતીના સ્તંભો, લાપીસ લઝૂલીના ભવ્ય ફર્શ, નીલમના ભીંતો અને તેજસ્વી જમીનથી શોભાયમાન હતો. છત્રો પર મોતીની માળા ઝુલતી, મણિ અને દાંતીથી શણગારેલા સિંહાસન અને પથારી હતી. દાસીઓ સુંદર વસ્ત્રોમાં, પણ ગળામાં હાર વિના, અને પુરુષો સુંદર વસ્ત્ર, પટ્ટો, પાગડી અને ઝગમગતા કાનના કુંડળોથી શોભતા. મણિદિપોની ઝાંખીથી અંધકાર દૂર થયો હતો. બાલ્કનીમાં મોર નૃત્ય કરતા, ધૂપ અને અર્પણની ગંધ ફેલાયેલી, અને બુદ્ધિમાન લોકો સંગીત ગાતા. એ ત્યાં, હજારો સમાન રૂપ, વય અને વસ્ત્રવાળી દાસીઓ વચ્ચે, નારદજીએ રાણીને સાત્વતપતિ શ્રીકૃષ્ણને સોનાની હાંડીવાળી ચામરથી વિજવતા જોયા. ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ, સર્વધર્મના સંરક્ષક, તરત જ પથારી પરથી ઊભા થયા, મસ્તક નમાવી, નારદજીના ચરણોમાં વંદન કર્યું અને તેમને પોતાનું સિંહાસન આપ્યું. ભગવાને નારદજીના ચરણ ધોઈ, એ પાવન જળ પોતાના માથે ચડાવ્યું—જ્યારે તેઓ તો જગતગુરુ અને ધર્મના સ્વામી છે. બ્રાહ્મણ્યદેવના પવિત્ર પદને પામવું, એ સર્વતિર્થથી શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે. પછી ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે, નારદજીનું પૂજન કરીને, મૃદુ અને વિધિપૂર્વક પૂછ્યું: “હે ભગવાન, આપ અમારે માટે શું આદેશ આપો છો?” નારદજીએ કહ્યું: “હે જગન્નાથ, આપ સર્વેમાં મિત્રતા અને દુષ્ટો પર દયાભાવ દર્શાવશો એ આશ્ચર્યજનક નથી. જગતના કલ્યાણ માટે આપ યથાયોગ્ય અવતાર ધરીને જગતની રક્ષા કરો છો—આમ અમને સારી રીતે ખબર છે.” “આપના પાવન ચરણ, જે મુક્તિ આપે છે, બ્રહ્મા વગેરે મહાન ઋષિઓના હૃદયમાં ધ્યાનારૂપે વસે છે, અને સંસારના કૂવામાં પડેલા જીવો માટે આધારરૂપ છે—એ ચરણોને ધ્યાને રાખીને હું સંસારમાં ફરું છું. કૃપા કરીને, મને સ્મરણની શક્તિ આપો.” પછી, બીજે દિવસે, નારદજી કૃષ્ણજીની બીજી પત્નીના મહેલમાં ગયા—ભગવાનની યોગમાયાનું રહસ્ય જાણવા માટે. ત્યાં કૃષ્ણજી પ્રિય પત્ની અને ઉદ્ધવ સાથે પાશા રમતા હતા. નારદજીનું ઉઠીને, બેઠક આપીને, શ્રદ્ધાપૂર્વક સન્માન કરવામાં આવ્યું. પછી કૃષ્ણજી, જાણે અજ્ઞાન હોય તેમ, પૂછ્યું: “હે ભગવાન, તમે ક્યારે આવ્યા? અમુક અમુક અમાપુર્ણ લોકો, પૂર્ણ પુરુષો માટે શું કરી શકે?” પછી કહ્યું: “હે બ્રાહ્મણ, કૃપા કરીને તમારા શુભ અવતાર વિશે કહો.” પણ નારદજી આશ્ચર્યચકિત થઈને શાંતિથી બીજાં મહેલમાં ગયા. ત્યાં તેમણે શ્રીકૃષ્ણને પોતાના પુત્રો સાથે રમતા જોયા. બીજા મહેલમાં તેઓ સ્નાનની તૈયારી કરતા હતા. ક્યાંક ભગવાન યજ્ઞકુંડમાં હોમ અર્પણ કરતા, પાંચ પ્રકારના યજ્ઞ વિધિપૂર્વક કરતા, બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવતા અને ક્યાંક પોતે પ્રસાદ ગ્રહણ કરતા. બીજાં સ્થળે સંધ્યા સમયે, વાણી નિયંત્રિત કરીને, વેદમંત્રોનું પાઠ કરતા; તો ક્યાંક તલવાર અને ઢાલ સાથે ધનુર્વેદના માર્ગે ચાલતા. આ રીતે નારદજીને એક જ સમયે અનેક રૂપે, અનેક કાર્યોમાં, શ્રીકૃષ્ણજીના અદભુત ગૃહસ્થલીલા અને યોગમાયાના દિવ્ય દર્શન થયા.