શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

ઉગ્રસેન, જે ભૂજ, વૃષ્ણિ અને અંધક વંશના મહાશક્તિશાળી સ્વામી છે, જેમને ઇન્દ્ર અને અન્ય લોકપાલ પણ આજ્ઞાપાલક છે—એવા ઉગ્રસેનને રાજગાદી માટે અયોગ્ય માનવો શક્ય છે? એ જ મહાન, જેણે સ્વર્ગથી સુધર્મા સભા પ્રાપ્ત કરી, અમરલોકમાંથી પારિજાત વૃક્ષ લાવીને તેનો આનંદ લીધો—એવો પુરુષ તો નિઃસંદેહ રાજાસન માટે યોગ્ય છે. જેમના ચરણોમાં શ્રીમહાલક્ષ્મી પોતે સેવા કરે છે, એ સર્વાધિપતિને રાજગૌરવ અને ઉપકરણો યોગ્ય નથી એવું કોણ કહી શકે? જેમના પદપંકજની ધૂળી સર્વલોકપાલોના મુકુટે શોભે છે, અને જે પવિત્ર પવિત્ર સ્થાન તરીકે પૂજાય છે—બ્રહ્મા, શિવ અને હું (ઇન્દ્ર) પણ એમના અંશના અંશ છીએ; શ્રીમહાલક્ષ્મી પણ અનેક યુગોથી એમની સેવા કરે છે—એવા પુરુષ માટે રાજગાદીનું શું સ્થાન? વૃષ્ણિઓને કુરુઓએ આપેલી ભૂમિનો લાભ મળે છે, જ્યારે આપણે તો પગની જોડી જેવી સ્થિતિમાં છીએ અને કુરુઓ તો મસ્તકના મુકુટ સમાન છે. આમ, જે લોકો સંપત્તિથી મત્ત થઈ જાય છે, જેમના વચનો અસંગત અને કઠોર છે, એવા ગર્વીલા અને મદમાં ચૂર રહેનારને કોણ સહન કે શિખામણ આપી શકે? ત્યારે ક્રોધિત થઈ બલરામજીએ ઘોષણા કરી: "આજે હું પૃથ્વીને કૌરવોમુક્ત કરી દઈશ!" એમ કહી એમણે પોતાનું હલ (લાંબો લાકડાનો હથિયાર) ઉઠાવ્યું અને ત્રણેય લોકને દહન કરવા તત્પર થયા. હલનાં શિરે હસ્તિનાપુરના દરવાજાને ફાડીને, બલરામજી ક્રોધે ભરાઈ શહેરને ગંગામાં ખેંચવા લાગ્યા. શહેર ગંગામાં નાની નૌકાની જેમ ચક્રવાતમાં ફરવા લાગ્યું, ત્યારે કૌરવો એ દૃશ્ય જોઈ ભયથી વ્યાકુળ થઈ ગયા. જીવવાની ઇચ્છાએ, કૌરવો પરિવારજનો સાથે બલરામજી પાસે શરણમાં આવ્યા, આગળ લક્ષ્મણા અને સામ્બને મૂકી, જોડેલા હાથે ભગવાનને વંદન કર્યું. એમણે વિનંતી કરી: "હે રામ! હે સર્વાધાર! અમને તમારી શક્તિની જાણ નથી. અમારો અવિચારી દોષ માફ કરો, અમે અજ્ઞાન અને ભ્રાંતિગ્રસ્ત છીએ. તમે જ એકમાત્ર સ્વતંત્ર સ્રષ્ટિ, સ્થિતિ અને સંહારના કારણ છો. વિદ્વાનો કહે છે કે જગત તમારો ખેલ છે, જેમાં તમે રમો છો. હે અનંત! તમે સહસ્ત્ર મસ્તકથી પૃથ્વીને સહારો આપો છો, અને અંતે સમગ્ર બ્રહ્માંડમાં માત્ર તમે જ અવશેષ રહો છો. તમારો ક્રોધ તો લોકશિક્ષા માટે છે, દ્વેષ કે ઈર્ષ્યા માટે નહીં; તમે સત્વગુણને ધારણ કરીને હંમેશા જગતની રક્ષા માટે તત્પર રહો છો. હે સર્વાત્મન! સર્વશક્તિમાન, અક્ષય, જગતના સર્જક! અમે તમને વંદન કરીએ છીએ અને શરણાગત છીએ." શુકદેવજી કહે છે: જેમણે શરણ લીધું, એવા ભયથી વ્યાકુળ અને કંપતા લોકોને બલરામજી પ્રસન્ન થઈ, તેમને નિર્ભયતા આપી કહ્યું: "ડરો નહીં." દુર્યોધને સમર્પણરૂપે સાઠ વર્ષના હાથી અને બાર હજાર ઘોડા આપ્યા. છ હજાર સોનાની રથો, જે સૂર્ય સમાન તેજસ્વી હતાં, અને હજાર દાસીઓ પણ આપી, જે ગળામાં હાર પહેરતી ન હતી, કારણ કે દાસીઓથી તેમને વિશેષ સ્નેહ હતો. આ બધું સ્વીકારી, સાક્ષાત્ સાત્વતશ્રેષ્ઠ ભગવાન બલરામ પોતાનો પુત્ર અને વહુ સાથે, મિત્રોના સન્માન સાથે, પોતાના શહેરમાં પરત ફર્યા. યદુસભામાં, સ્વજનો પ્રત્યે પ્રેમથી, એમણે કુરુઓમાં થયેલા સમગ્ર પ્રસંગો વર્ણવ્યા. આજે પણ હસ્તિનાપુરના દક્ષિણમાં ગંગા કાંઠે રામજીની શક્તિનું ચિહ્ન ધરાવતું એ શહેર ઊંચું ઊભું છે અને સૌને દૃશ્યમાન છે. આ રીતે, મહાન ભગવત પુરાણના દશમ સ્કંધના ઉત્તર ભાગમાં "હલાયુધે હસ્તિનાપુર ખેંચી વિજય પ્રાપ્ત કર્યો" એ અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે. પછીની વાર્તા: ભગવાનના ગૃહસ્થ જીવનનું વર્ણન, જે મહર્ષિ નારદ દ્વારા નિરીક્ષિત થયું. શુકદેવજી કહે છે: જ્યારે નારદજી એ સાંભળ્યું કે નરકાસુરનો વધ થયો અને અનેક સ્ત્રીઓ માત્ર શ્રીકૃષ્ણ દ્વારા વિવાહિત થઈ, ત્યારે તેમને આ આશ્ચર્ય થયું અને તેમણે એ દૃશ્ય જોવા ઈચ્છા કરી. કોઈ પણ એક દેહથી, એક સાથે આઠ હજાર બે સો સ્ત્રીઓને તેમના પોતાના ઘરમાં વિવાહ કરીને, શ્રીકૃષ્ણએ કેવી રીતે ગૃહસ્થ જીવન વિતાવ્યું—આ જોઈને નારદજીને ખૂબ જ આશ્ચર્ય થયું. દ્વારકાની સુંદરતા નિહાળવા માટે દેવર્ષિ ત્યાં પહોંચ્યા, જ્યાં બગીચા અને ઉદ્યાનોમાં વસંત સજાવટ હતી, પક્ષીઓ અને બ્રાહ્મણોના સ્વરો ગુંજતા હતા. સરોવરોમાં પૂર્ણ વિકસિત નીલકમળ, કુમુદ અને અન્ય કમળો ખીલી રહ્યા હતા; ઊંચા વનસ્પતિઓ, હંસ અને ક્રૌંચના સ્વરો સાથે એ સ્થળ ગુંજતું હતું. શહેરમાં નવ લાખ ક્રિસ્ટલ અને ચાંદીથી બનેલા મહેલો, જે મહાન પન્ના સમાન દેખાતા અને સોનાની તથા રત્નમય શોભા ધરાવતા, એ શોભા પામતા હતા. માર્ગો, ચૌક, બજારો અલગ-અલગ ઓળખાતા; સુંદર સભા મંડપો અને દેવાલયો, માર્ગો, ઓટલા, ગલીઓ અને વેશિકાઓ પાણીથી છાંટવામાં આવેલ અને ધ્વજ-પતાકાઓથી છાંયાવૃત. અંદરના ભવ્ય મહેલો, ઘરકર્તાઓ દ્વારા પૂજાતા, જ્યાં શ્રીહરિની કળા પૂર્ણ રીતે પ્રગટાઈ હતી—જાણે ત્વષ્ટા (દેવશિલ્પી)એ જાતે રચ્યા હોય. નારદજી એ સોળ હજાર અલંકૃત મહેલો પૈકીના એકમાં પ્રવેશ્યા, જે શ્રીશૌરીની એક પત્નીનું મહેલ હતું. એ મહેલ મોતીના થાંભલા, ઉત્તમ નિલમણિની જમીન, વજ્રમય દીવાલો અને તેજસ્વી ભૂમિથી શોભતો હતો. ત્વષ્ટાએ બનાવેલા મોતીના છત્ર, રત્નમય આસન અને હાથીદાંતથી શોભિત ખાટલા હતા. મહેલ દાસીઓથી શોભતો હતો, જેઓ સુંદર વસ્ત્રો પહેરતી પણ ગળામાં હાર ન હતા; પુરુષો પણ સુંદર વસ્ત્ર, પટ્ટા, પાગ, રત્નમય કાનના કુંડળ પહેરીને હાજર હતા. રત્નમય દીવોના પ્રકાશથી અંધકાર દૂર થયો હતો; બાલ્કનીઓમાં મોર નૃત્ય કરતા, સુગંધિત ધૂપ અને પૂજન સામગ્રી હતી, અને વિદ્વાનો ઊંચા સ્વરે સ્તુતિ ગાતા. એમ thousands દાસીઓ વચ્ચે, સૌ ગુણ, રૂપ, યુવાની અને વસ્ત્રમાં સમાન, નારદજીએ રાણી શ્રીકૃષ્ણને સુવર્ણમય ચામરાથી પંખો પાંખતી જોઈ. ભગવાન, સર્વધર્માધિકારી, નારદજીને આવકારવા તરત જ ખાટલાથી ઊભા થયા, મસ્તક નમાવી, જોડેલા હાથે મહર્ષિને પોતાના આસન પર બેસાડ્યા. પછી ભગવાને મહર્ષિના પગ ધોઈ, એ પાણી પોતાના મસ્તક પર ધારણ કર્યું—જોકે તેઓ જ જગતના ગુરુ અને ધર્મના સ્વામી છે; તેમ છતાં, 'બ્રાહ્મણ્યદેવ' તરીકે, મહર્ષિના પાવન પગનું જલ સર્વપવિત્ર સ્થાન માન્યું. આ રીતે દેવમુનિ નારદજીનું પૂજન કરીને, પુરાતન ઋષિ નારાયણે નરમિત્રને મીઠા, શાંત અને શાસ્ત્રોક્ત વચનથી પૂછ્યું: "હે મહામુનિ, આપના માટે શું કરી શકું?" નારદજી બોલ્યા: "હે જગતના સ્વામી! આપ સર્વપ્રતિના મૈત્રી અને દુષ્ટો પર સંયમ દર્શાવો છો—આ આશ્ચર્યજનક નથી. જગતની કલ્યાણ માટે, આપ સ્વેચ્છાએ અવતાર લઈને જગતનું પાલન કરો છો, એ અમે જાણીએ છીએ. આપના પાવન ચરણો, જે મોક્ષપ્રદ છે, બ્રહ્મા અને અન્ય મહાત્માઓના હૃદયમાં ધ્યાનરૂપે સ્થાપિત છે, અને સંસારના કૂવામાં પડેલા લોકો માટે આશ્રયરૂપ છે—એવા ચરણોને જોઈને હું ભટકું છું; કૃપા કરીને મને એવી કૃપા આપો કે સતત સ્મરણ થાય." આ રીતે, શ્રીમદ્ ભાગવતના મહાન પ્રસંગો એક પછી એક ઉજાગર થાય છે—ભગવાનની અનંત લીલા અને ભક્તોના આશ્ચર્યથી ભરપૂર.