શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

શુકદેવજી કહે છે: “હું અહીં શાંતિની ઇચ્છા લઈને આવ્યો છું, કારણ કે યાદવો અને કૃષ્ણ જ્યારે ક્રોધિત હતા, ત્યારે હું તેમને ધીરે ધીરે શાંત કર્યો હતો. આ યાદવો તો મૂર્ખ, ઝઘડાળુ અને દુષ્ટ છે—તેઓ વારંવાર મારી અવગણના કરે છે અને અહંકારથી અપમાનજનક શબ્દો બોલે છે. શું ઉગ્રસેન મહાન પ્રભુ નથી? જે ભોજ, વ્રુષ્ણિ અને અંધક વર્ગના શાસક છે, જેમને ઇન્દ્ર અને બીજા લોકપાલો પણ આજ્ઞાપાલક છે? જેમણે સ્વર્ગથી સુધર્મા સભા અને પારિજાત વૃક્ષ લાવ્યા છે અને તેનો આનંદ માણ્યો છે, એવા મહાન રાજાસન માટે અયોગ્ય કેમ હોઈ શકે? જેનાં પગે સ્વયં શ્રીલક્ષ્મી સેવા કરે છે, એવા સર્વસ્વામી શું રાજસન્માનને યોગ્ય નથી? જેમના પાદધૂળને બધા લોકપાલોના મસ્તકના કિરીટ ધારણ કરે છે, જેમને સર્વ પવિત્ર સ્થાન તરીકે પૂજવામાં આવે છે, જેમના અંશરૂપ બ્રહ્મા, શિવ અને હું (ઇન્દ્ર) છીએ, અને જેમને શ્રીલક્ષ્મી લાંબા સમયથી સેવા કરે છે—એવા પરમેશ્વર માટે શું રાજાસન? વ્રુષ્ણિઓ તો કુરુઓ દ્વારા આપવામાં આવેલી ધરતીનો આનંદ માણે છે, અને આપણે તો જેમ પગરખાં હોય એમ છીએ, જ્યારે કુરુઓ મસ્તક પરના મુકુટ સમાન છે. અરે, ધનથી મદમાં ચૂર, ગર્વિત અને ઉગ્રભાષી લોકોને કોણ સહન કરી શકે, કે તેમને શું સમજાવવું? ત્યારે ક્રોધિત થઈ તેઓએ કહ્યું, ‘આજે હું ધરતીને કૌરવોમાંથી મુક્ત કરી દઈશ!’ અને પોતાનું હલ ઉઠાવી, જાણે ત્રણેય લોકને દહન કરવા ઊભા થયો. પોતાના હલના ટોણે હસ્તિનાપુર શહેરને ચીરી નાખ્યું અને ગંગામાં ખેંચવા લાગ્યા. શહેર ગંગામાં પડતાં, વાવાઝોડાની નાવ જેવી ભમવા લાગ્યું; કૌરવો પોતાના શહેરને ખેંચાતું જોઈ ભયભીત થઈ ગયા. જીવવા માટે કૌરવો પોતાના પરિવાર સાથે આશ્રય લેવા આવ્યા, લક્ષ્મણા અને સાંબને આગળ રાખીને, અને ભગવાનને નમસ્કાર કરીને હાથ જોડીને પ્રાર્થના કરી: ‘હે રામ, સર્વના આધાર, અમને તમારી શક્તિની જાણ નથી. અમારો અપરાધ માફ કરો, અમે મૂર્ખ અને ભ્રાંતિમાં છીએ. તમે જ સર્વસ્વતંત્ર સૃષ્ટિ, સ્થિતિ અને સંહારના કારણ છો; વિદ્વાન કહે છે કે જગત તમારી લીલા છે અને તમે એમાં રમો છો. હે અનંત, તમે જ હજારો મસ્તક વડે પૃથ્વીને ધારો છો, અને અંતે જગત તમારી અંદર વિલીન થાય છે—ત્યારે તમે જ અનન્ય અને અપ્રતિમ રહો છો. તમારો ક્રોધ તો જગતને શિક્ષા આપવા માટે છે, દ્વેષ કે ઈર્ષ્યા માટે નહીં; તમે સત્વગુણથી યુક્ત રહો છો અને સદા સર્વના રક્ષણમાં તત્પર રહો છો. હે સર્વાત્મા, સર્વશક્તિમાન, અક્ષય, જગતના સર્જક, અમે તમને વંદન કરીએ છીએ, તમારી શરણમાં આવ્યા છીએ.’ શુકદેવજી કહે છે: એમ કરીને, ભયથી કંપતાં અને આશ્રય લીધેલાં કૌરવોને બલરામજી પ્રસન્ન થયા અને તેમને નિર્ભયતા આપી, કહ્યું: ‘ડરશો નહીં.’ પછી દુર્યોધને ભેટરૂપે સાઠ વર્ષનાં હાથી અને બાર હજાર ઘોડા આપ્યા. છ હજાર સોનાના રથ અને એક હજાર કંકણ વગરની દાસીઓ પણ આપી, કારણ કે તેને પુત્રીઓ પ્રિય હતી. ભગવાને આ બધું સ્વીકારીને, પોતાના પુત્ર અને પુત્રવધૂ સાથે, મિત્રોના સન્માનથી વિદાય લીધી. ત્યારબાદ હલાયુધ (બલરામ) પોતાના શહેરમાં પ્રવેશ્યા, પરિવારજનો પ્રત્યે હૃદયથી સ્નેહભર્યા, અને યાદવોની સભામાં કુરુઓ વચ્ચે થયેલી તમામ ઘટનાઓ વર્ણવી. અજેય બલરામની શક્તિનું ચિહ્ન ધરાવતું એ શહેર આજે પણ ગંગાના દક્ષિણ કાંઠે ઊંચે સ્થિત છે અને સૌને દેખાય છે. આ રીતે ભગવત પુરાણના દશમ સ્કંધના ઉત્તરભાગના ‘હસ્તિનાપુરને ખેંચી લાવવાના સંકર્ષણના વિજય’ નામક અઢસઠમા અધ્યાયનો અંત થયો. પછી શુકદેવજી કહે છે: ભગવાન કૃષ્ણના ગૃહસ્થ જીવનનું વર્ણન—નારદજી એ સાંભળ્યું કે નરકાસુરનો વધ થયો છે અને અનેક સ્ત્રીઓની કૃષ્ણ સાથે એકલાએ લગ્ન કર્યા છે, તો તેમને આ અદભુત લીલા જોવાની ઇચ્છા થઈ. આશ્ચર્ય છે કે એક જ શરીરે કૃષ્ણએ એકસાથે આઠ હજાર બે સો સ્ત્રીઓ સાથે, દરેકના પોતાના ઘરમાં, લગ્ન કર્યા હતા. દ્વારકા દર્શન માટે ઉત્સુક થયેલા દેવર્ષિ નારદજી ત્યાં પહોંચ્યા, જ્યાં બગીચા અને ઉદ્યાનોમાં પુષ્પો ફૂલ્યા હતા; પક્ષીઓની કલરવ અને બ્રાહ્મણોના મંત્રોચ્ચારથી શહેર ગુંજી ઉઠ્યું હતું. તળાવો સંપૂર્ણ ખીલેલા નિલોત્પલ, કુમુદ, શતપત્ર અને કુમુદની ફૂલોથી શોભિત હતા, ઊંચા કાંસ અને બગલાં-હંસોના કલરવથી ભરી ગયા હતા. શહેરમાં નવ લાખ ક્રિસ્ટલ અને ચાંદીના મહેલ હતા, જે મોટા પન્નાં સમાન લાગતા, સોનાં અને રત્નોથી શોભિત હતા. રસ્તા, ચૌક, બજારો અલગ-અલગ દેખાતા, સુંદર સભામંડપ અને દેવાલયો સાથે, રસ્તા, ઓટલા, ગલીઓ અને વેશમાં પાણી છાંટાયેલું હતું, અને ધ્વજ-પતાકાઓથી સૂર્યની તેજી અટકાવાતી હતી. અંદર, દિવ્ય ગૃહોમાં સૌ ગૃહસ્થો દ્વારા સન્માનિત મહેલ હતા, જ્યાં શ્રીહરિની પોતાની નિપુણતા દેખાતી હતી, જાણે ત્વષ્ટા દ્વારા નિર્મિત હોય. નારદજી એ સુંદર રીતે શણગારેલા સોળ હજાર મહેલોમાંથી એકમાં પ્રવેશ્યા, જે શ્રીશૌરીની પત્નીનો મહાન મહેલ હતો. એ મહેલ મોતી જેવા મંગળા, મણિ અને મોરપિચ્છથી શોભિત હતો; મોતીની માળાઓવાળા છત્રો, રત્ન અને દાંતીથી શણગારેલી બેઠકો અને પથારી હતી. દાસીઓ સુંદર વસ્ત્રોમાં પણ કંકણ વગર, અને પુરુષો પણ ઉત્તમ વસ્ત્ર, પટ્ટા, પાગડી અને મુક્તાવાળી કાનની વળી પહેરીને હતા. રત્નમય દીવોના પ્રકાશથી અંધકાર દૂર થયો હતો; વિવિધ ઓટલાઓમાં મોરો નાચતા હતા, ધૂપ અને હવન સામગ્રી ગોઠવેલી હતી, અને વિદ્વાન લોકો出口 (બહાર નીકળવાની) જગ્યાએ ઊંચા અવાજે ગીત ગાતા હતા. એ હાથે, હજારો દાસીઓ વચ્ચે, ગુણ, સૌંદર્ય, યુવાની અને વસ્ત્રમાં સમાન, નારદજી એ રાણી ને સાત્વતોના પ્રભુને સોનાની હાથે ચામરું પંખો કરતો જોયો. ભગવાન, સર્વધર્મોપાસકમાં શ્રેષ્ઠ, તરત જ પથારી પરથી ઊભા થયા, મસ્તકના મુકુટથી નમન કરી, હાથ જોડીને મહર્ષિને પોતાના આસન પર બેસાડ્યા. તેમણે મહર્ષિના પગ ધોઈ, તે જળને પોતાના મસ્તક પર ધરી, જયારે તેઓ જ જગતના આચાર્ય અને ધર્મના સ્વામી છે; એમના પાદપદ્મની પવિત્રતાને ‘બ્રાહ્મણ્યદેવ’ તરીકે માનવામાં આવે છે. દેવર્ષિ નારદનું યથાવિધિ સન્માન કરીને, પુરાતન ઋષિ નારાયણ, નરનાં મિત્ર, મધુર અને શાસ્ત્રોક્ત વચનો બોલ્યા: ‘હે ભગવાન, અમારે તમારા માટે શું કરવું? હે પુણ્યશ્લોક, આપ શું ઇચ્છો છો?