શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

રામચંદ્રજીની હાજરીમાં, દ્વિવિદ નામનો વાનર ખૂબ જ દુશ્ટાઈથી અને ઉદ્ધતાઈથી વર્તતો હતો. તેણે આગે વધીને માટીના ગોળા અને અન્ય વસ્તુઓ ફેંકી, અને પોતાનો પાછળનો ભાગ બતાવીને બધાની મજાક ઉડાવી. આ દૃશ્ય જોયા પછી, બલરામજી, જે યુદ્ધમાં સર્વશ્રેષ્ઠ છે, ગુસ્સે થઈને એક મોટો પથ્થર ફેંક્યો. પણ ચાલાક વાનરે પથ્થરને દૂર કરી દીધો અને એક મદિરાની હાંડી પકડી લીધી. પછી દ્વિવિદે એ હાંડી હાથમાં લઈને બલરામજીની મજાક ઉડાવી, ઉલ્લાસપૂર્વક હસતો રહ્યો અને દુશ્ટાઈથી એ હાંડી ફોડી નાખી. બલરામજીના વસ્ત્રો પણ છાંટીને વિખેરી દીધાં. ગરવમાં ચૂર અને બલરામજી પર હાવી થવાની કોશિશ કરતાં, દ્વિવિદે ખૂબ ઉદ્ધતાઈથી વર્તન કર્યું. એના અસદ્દાચારથી અને સમગ્ર પ્રદેશમાં થયેલા ઉથલપાથલથી બલરામજી ખૂબ ગુસ્સે થયા. પછી બલરામજીએ પોતાનો ગદા અને હળ ઉઠાવીને દુશ્મનને સંહારવાનો સંકલ્પ કર્યો. દ્વિવિદે પણ પોતાની મહાબળથી એક વિશાળ વૃક્ષ ઉપાડી લીધું અને ઝડપથી દોડી જઈને એ વૃક્ષ બલરામજીના માથા પર માર્યું. પણ સંકર્ષણ બલરામજી, એ ઝાટકા સામે અડીખમ પર્વત સમાન ઊભા રહ્યા. પછી બલરામજીએ એ વૃક્ષ પકડીને પોતાના ગદાથી દ્વિવિદને ઘમરોળ માર્યો, જેના કારણે દ્વિવિદનું કંકાલ ફાટી ગયું અને લોહી વહવા લાગ્યું. છતાં, દ્વિવિદે એ ઘા તરફ ધ્યાન ન આપ્યું, પણ બીજું વૃક્ષ ઉપાડી, તેની ડાળીઓ તોડીને ફરીથી હુમલો કર્યો. પણ બલરામજી એ વૃક્ષને પણ સો ટુકડા કરી નાખ્યું. એ પછી પણ દ્વિવિદે બીજું વૃક્ષ લઈને ક્રોધથી હુમલો કર્યો, પણ એ પણ બલરામજી દ્વારા ટુકડા ટુકડા કરી નાખાયું. આ રીતે, દ્વિવિદ વારંવાર વૃક્ષો ઉપાડી લડતો રહ્યો, અને બલરામજી દરેક વૃક્ષને નષ્ટ કરતા ગયા. આખરે, દ્વિવિદે આસપાસના બધા વૃક્ષો ઉખાડી નાખ્યા અને આખું જંગલ વૃક્ષવિહોણું કરી નાખ્યું. પછી, બલરામજી પર ગુસ્સાથી પથ્થરોની વર્ષા વરસાવી—but બલરામજી પોતાના ગદાથી બધાં પથ્થરો સરળતાથી ચકનાચૂર કરી નાખ્યા. પછી વાનરરાજ દ્વિવિદે પોતાનાં હાથને તાડના વૃક્ષના તણા જેવાં મોટાં બનાવી, મુઠ્ઠીઓ બનાવી, બલરામજી પાસે જઈને એમના છાતી પર જોરદાર ઘાંસો માર્યો. પણ યદુવંશીઓના પ્રમુખ બલરામજી, પોતાનો ગદા અને હળ મૂકી, બંને હાથથી ગુસ્સે થઈ દ્વિવિદને પકડીને તેની હાડકાં પર દબાણ કર્યું—દ્વિવિદ લોહી ઉગળી પડ્યો અને ધરતી પર પટકાયો. દ્વિવિદ પડતાં, ધરતી અને વૃક્ષો પણ ડરીને થરથરી ઉઠ્યા, જાણે પર્વત પવનથી કે નાવ પાણીમાં હલનચલન થાય એમ. આ સમયે આકાશમાં દેવતાઓ, સિદ્ધો અને મહર્ષિઓ તરફથી “જય હો! નમન! વાહ! વાહ!” એવા અવાજો ગુંજવા લાગ્યા અને પુષ્પવૃષ્ટિ થવા લાગી. આ રીતે, જે દ્વિવિદે સમગ્ર દુનિયામાં ઉથલપાથલ મચાવી હતી, એનું સંહાર કરીને ભગવાન બલરામજી લોકોથી સ્તુતિ પ્રાપ્ત કરી પોતાના શહેરમાં પરત ગયા. આ રીતે દશમ સ્કંધના 'દ્વિવિદ વધ' નામના સત્તાવનમા અધ્યાયનો અંત થાય છે. પછીની કથા સંભા ના લગ્ન અને બલરામજી દ્વારા હસ્તિનાપુરને ખેંચવાની ઘટનાને વર્ણવે છે. કૌરવો ગુસ્સે થઈને કહે છે: “આ છોકરો બેધંગાઈથી વર્તે છે; અમને અવગણીને અમારી દીકરીને બળજબરીથી લઈ ગયો છે. આવો, આ ઉદ્ધતાને બાંધો; વ્રિષ્ણિઓ શું કરી લે? તેઓ તો અમારું અપાયેલું રાજ્ય ભોગવે છે, જે અમારા ઉપકારથી મળ્યું છે. જો વ્રિષ્ણિઓ સાંભળે કે તેમનો પુત્ર બંધાયો છે અને અહીં આવે, તો તેમનો અભિમાન તૂટી જશે અને તેઓ શાંત થઈ જશે.” એ રીતે કર્ણ, શલ, ભૂરી, યજ્ઞકેતુ અને સુયોધન—કૌરવોના વડીલોની સાથે—સંભાને બાંધવાની તૈયારી કરે છે. ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો તેની પાછળ દોડી આવે છે ત્યારે સંભા, મહાન રથિયાર, પોતાનું દિવ્ય ધનુષ્ય લઈને એકલા સિંહ સમાન ઊભો રહે છે. કૌરવો ગુસ્સામાં ચીસ પાડે છે: “થેમ! થેમ!” અને ધનુષ્ય લઈને સંભા પર તીરોની વર્ષા કરે છે. પણ સંભા, યદુવંશના દીકરા, એ હુમલાનો સહન નથી કરતા—જેમ સિંહ નાના પ્રાણીઓની દાદ લેતો નથી એમ. પોતાનું ધનુષ્ય ચઢાવી, સંભાએ એક સાથે અને અલગ અલગ રીતે છેયે મહાન રથિયારોને, જેમાં કર્ણ પણ છે, તીરો વડે ઘાયલ કર્યા. સંભાએ ચાર તીરો વડે ચાર ઘોડાઓ, એક તીરે રથચાલકોને અને મોટા ધનુરધારીઓને ઘાયલ કર્યા, જેના લીધે કૌરવો પણ તેની પ્રશંસા કરે છે. પણ પછી કૌરવો સંભાના ઘોડાઓને મારી નાખે છે, રથચાલકને પણ મારી નાખે છે, અને તેના ધનુષ્યને પણ કાપી નાખે છે. મોટી મહેનતે સંભાને બાંધીને, રથવિહોણા કરીને, વિજયી કૌરવો પોતાના શહેરમાં રાજકુમાર અને પોતાની દીકરી સાથે પ્રવેશ કરે છે. જ્યારે નારદમુનિએ આ વાત વ્રિષ્ણિઓને કહી, ત્યારે તેઓ ખૂબ ગુસ્સે થયા અને ઉગ્રસેનના આદેશથી કૌરવો સામે યુદ્ધ માટે તૈયાર થયા. પણ બલરામજી, શસ્ત્રસજ્જ વ્રિષ્ણિ યુવાનોને શાંત કરીને, કૌરવો અને વ્રિષ્ણિઓ વચ્ચે વિવાદ ન થાય તેવો પ્રયાસ કરે છે, કેમ કે તેઓ કલહનાશક છે. પછી બલરામજી તેજસ્વી રથમાં, બ્રાહ્મણો અને કુળના વડીલો સાથે, ચંદ્ર જેવા તેજથી હસ્તિનાપુર તરફ જાય છે. ગજાહ્વય નામના સ્થળે પહોંચીને, બલરામજી બગીચામાં રોકાય છે અને ઉદ્ધવને ધૃતરાષ્ટ્ર પાસે સંદેશ આપવા મોકલે છે. ઉદ્ધવે, અંબિકાપુત્ર ધૃતરાષ્ટ્ર, ભીષ્મ, દ્રોણ, બાહ્લિક અને દુર્યોધનને વિનમ્રતાપૂર્વક વંદન કર્યા પછી, બલરામજીના આગમનની જાણ કરે છે. બલરામજી, પોતાના પ્રિય મિત્ર આવ્યા છે એવી જાણથી કૌરવો ખૂબ આનંદિત થાય છે અને શુભદ્રવ્યોથી તેમનું પૂજન કરે છે. મળ્યા પછી, બલરામજીને ગાય અને પૂજન માટેનું પાણી અર્પણ કરે છે. જે લોકો બલરામજીના મહિમાને જાણતા હતા, તેઓ નમ્રતાથી માથું ઝૂકાવે છે. સંબંધીઓનું કલ્યાણ જાણીને અને પૂછીને, બલરામજી નિર્ભયપણે કહે છે: “ભૂપતિ ઉગ્રસેન જે આદેશ આપે, એ તમે નિઃશંકપણે સાંભળો અને વિલંબ વિના પાળો. તમે બહુ હોવા છતાં, એક ધર્મનિષ્ઠને અધર્મથી જીતીને બાંધી નાખ્યો—હું સંબંધોની એકતાને કારણે એ સહન કરું છું.” બલરામજીના આ વીર્ય, પરાક્રમ અને શક્તિથી ભરેલા શબ્દો સાંભળીને કૌરવો પ્રેરિત થાય છે. આ રીતે, શ્રીમદ ભાગવત મહાપુરાણના દશમ સ્કંધના સત્તાવનમા અધ્યાયમાં દર્શાવેલી દ્રુવિદ વધની અને ત્યારબાદ સંભાના વિવાહ તથા હસ્તિનાપુર પ્રસંગની પાવન કથા પૂર્ણ થાય છે.