શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

રામજી જ્યારે વ્રજમાં આવ્યા, ત્યારે ગોપીઓએ હર્ષપૂર્વક પૂછ્યું: “હે રામ, તમારી સગાસંબંધીઓ સુખી છે ને? તમે તમારી પત્ની અને બાળકો સાથે અમને યાદ કરો છો ને?” તેઓએ આનંદથી કહ્યું, “શુભ છે કે દુષ્ટ કংসનો નાશ થયો; શુભ છે કે તમારા મિત્રોને મુક્તિ મળી; શુભ છે કે દુશ્મનોને હરાવીને તમે મજબૂત કિલ્લામાં આશ્રય લીધો.” ગોપીઓએ હસતાં-હસતાં રામજીને પૂછ્યું: “શહેરની સ્ત્રીઓના પ્રિય કૃષ્ણ સુખથી છે ને? શું તે પોતાના સગાસંબંધીઓ, પિતા-માતાને યાદ કરે છે? શું એ કદી—even એકવાર—પોતાની માતાને મળવા આવશે? કે પછી એ બલવાન કૃષ્ણ અમારે કરેલા સેવાભાવને યાદ કરે છે?” પછી ગોપીઓએ કહ્યું: “હે દાશાર્હ, જેમના માટે તમે માતા, પિતા, ભાઈ, પતિ, પુત્ર—even બહેનો—તમારા સર્વપ્રિય સંબંધોને છોડી દીધા, એ કૃષ્ણએ અચાનક આપણાં પ્રેમબંધન તોડી દીધાં. એવી વ્યક્તિ પર સ્ત્રીઓ કેવી રીતે વિશ્વાસ રાખી શકે કે એ આપેલા વચન નિભાવે?” તેઓએ કહ્યું: “શહેરની બુદ્ધિશાળી સ્ત્રીઓ એવા અસ્થિર અને ઋણવિસરણ વ્યક્તિના વચનો કેમ માને? છતાં પણ કૃષ્ણના મોહક વચનો, સ્મિત, નજર અને ઉચ્છ્વાસથી મોહિત થઈને એ સ્ત્રીઓ તેને સ્વીકારી લે છે, પ્રેમમાં અંધ બની જાય છે.” પછી એક ગોપીએ કહ્યું: “એના વિશે વાત કરીને આપણને શું ફાયદો? આવો, બીજું કંઈ વાત કરીએ. સમય તો પસાર થઈ જાય છે—જેમ એના માટે પસાર થાય છે, તેમ આપણાં માટે પણ.” પણ, જ્યારે તેઓ કૃષ્ણના રમૂજી વચનો, સુંદર નજર, ચંચળ હાવભાવ અને પ્રેમભર્યા અલિંગનને યાદ કરતાં, ત્યારે ગોપીઓની આંખોમાં અશ્રુ આવી ગયા. ત્યારે સંકર્ષણ ભગવાન, જે અનેક રીતે મનાવવા કુશળ છે, કૃષ્ણના હ્રદયસ્પર્શી સંદેશા આપી તેમને શાંત કર્યા. એવી રીતે રામજી ત્યાં બે મહિના—મધુ અને માધવ—રહ્યા અને રાત્રે ગોપીઓ સાથે આનંદ માણતા. પૂર્ણિમાની ચાંદણી, રાત્રે ખીલે કમળની સુગંધથી પવન સુગંધિત હતો. યમુના કિનારે વૃક્ષોની છાયામાં રામજી ગોપીઓથી ઘેરાયેલા આનંદ માણતા. એ સમયે વરુણદેવના દૂત તરીકે વરુણી દેવીએ વૃક્ષના ખોખામાંથી અવતરણ કર્યું. તેની સુગંધ આખા વનને વ્યાપી ગઈ. બલરામજીએ પવનથી લવાયેલી મધમાખીના મધની સુગંધને શ્વાસમાં ભરતાં ત્યાં પહોંચ્યા અને ગોપીઓ સાથે મધપાન કર્યો. ગાંધીર્વો ગીત ગાતા હતા. સુંદર સ્ત્રીઓથી ઘેરાયેલા બલરામજી, ગજરાજ સમા, ઈન્દ્ર જેવું આનંદ માણતા. આકાશમાં ઢોલ વગાડાયા, પુષ્પવર્ષા થઈ, ગાંધીર્વો અને ઋષિઓએ રામજીના વિક્રમની સ્તુતિ કરી. ગોપીઓએ તેમના પરાક્રમના ગીત ગાયા. હલાયુધ (બલરામ) વનમાં મસ્તીથી ફરતા, આનંદથી આંખો લથબથ. તેઓને ફૂલમાળ, એક કાનમાં કુંડળ, વૈજયંતી હાર ધારણ કર્યા હતા, ચહેરા પર કમળ જેવું સ્મિત અને પરસેવાના બિંદુઓથી શોભતા. પછી રામજીયે યમુનાને જળક્રીડા માટે બોલાવી, પણ નશામાં પોતાના શબ્દો અવગણ્યા અને ફરીથી બોલાવ્યા. યમુના ન આવી, તો રોષે ભરાઈ, બલરામજીએ હળની નોકથી યમુનાને ખેંચી લાવી, કહ્યું: “હે પાપિની, મેં બોલાવ્યું છતાં અવગણ્યું, હવે હું તને હળની નોકથી ખેંચી લઈ જઈશ.” આ રીતે ઠપકો મળતાં, ડરી ગયેલી યમુના કાંપતી અવાજે રામજીના ચરણોમાં પડી અને કહ્યું: “હે રામ, હે બલવાન, હું તમારી મહિમા જાણતી નહોતી. તમારા એક અંશથી સમગ્ર પૃથ્વી ટકી છે.” “હે પ્રભુ, મને ક્ષમા કરો. હું તમારી પરમ તત્ત્વતા ઓળખી શકી નહિ. હું આશ્રયમાં આવી છું.” પછી રામજીયે યમુનાને મુક્ત કરી અને ગોપીઓ સાથે જળક્રીડા કરી, જેમ ગજરાજ ગજણીઓ સાથે રમે. પછી જળક્રીડા પૂર્ણ કરીને બહાર આવ્યા, ખુલ્લા આકાશ નીચે ગોપીઓને સુંદર આભૂષણ અને મોહક ફૂલમાળ આપી. નિલાંબર, સુવર્ણમાળ, સુગંધિત તિલક અને શોભાયમાન બની, બલરામજી ઈન્દ્ર જેવી મહિમા સાથે આરામ કરતા. હે રાજન, આજે પણ યમુનાનું એ માર્ગ, જ્યાં બલરામજીએ તેને ખેંચી હતી, સ્પષ્ટ દેખાય છે—બલરામજીની અનંત શક્તિ દર્શાવે છે. આ રીતે આખી રાત રામજીએ વ્રજમાં ગોપીઓની મધુરતામાં તલ્લીન રહી આનંદ માણ્યો. આ પછી, જ્યારે રામજી નંદવ્રજ ગયા, ત્યારે કરુષ દેશના રાજાએ, જે જાણતો નહોતો કે કૃષ્ણજીએ વાસુદેવ છે, એક દૂતને કૃષ્ણ પાસે મોકલ્યો અને કહ્યું: “હું જ વાસુદેવ છું.” ગોપાળક છોકરાઓએ કૃષ્ણને સંબોધન કર્યું: “તમે જ વાસુદેવ, જગતના સ્વામી છો.” કૃષ્ણએ પોતાને અવિનાશી આત્મા માન્યા. પણ મોહગ્રસ્ત રાજા, અજ્ઞાનતાથી બાળક જેવો વર્તન કરીને, કૃષ્ણ પાસે દૂત મોકલ્યો—જેમ બાળક બીજાને દૂત મોકલે. દૂત દ્વારકામાં આવી, સભામાં પ્રવેશી, કમળનેત્ર શ્રીકૃષ્ણને સંદેશ આપ્યો. “હું જ વાસુદેવ રૂપે અવતર્યો છું, બીજો કોઈ નથી. સર્વજનો માટે હું કરુણાવશ અવતર્યો છું. તું તારો ખોટો દાવો છોડી દે.” “જે ચિહ્નો તું ધારણ કરે છે, એ મારા છે, તું અજ્ઞાનથી પહેરી છે. એ તું છોડી દે અને મારામાં શરણાગત થા, નહિ તો યુદ્ધ માટે તૈયાર થા.” શ્રીશુકદેવજી કહે છે: પૌંડ્રકના મૂર્ખતાપૂર્વકના દંભભર્યા વચનો સાંભળી, ઉગ્રસેન અને સભ્યોએ જોરથી હસી ઉઠ્યા. શ્રીકૃષ્ણે હળવાશથી દૂતને કહ્યું: “મૂર્ખ, તું જે ચિહ્નોનું દંભ કરે છે, એ હું ચોક્કસપણે તજ કરીશ.” “તારું મોઢું ઢંકાઈ, તું મૃત પાડીશ, ગિધ, કાગડા અને શિયાળથી ઘેરાઈ, તારો આશ્રય કૂતરાઓમાં થશે.” આ બધું દૂત પોતાના રાજાને કહી આવ્યો. પછી કૃષ્ણજી પોતાની રથ પર ચડી, કાશી તરફ روانા થયા. પૌંડ્રક, મહાબલી રથયોદ્ધા, કૃષ્ણના આવવાના સમાચાર મળતાં, બે અક્ષૌહિણી સેનાને લઈને ઝડપથી શહેર છોડીને નીકળી પડ્યો. કાશીનો રાજા, પૌંડ્રકનો મૈત્રી, ત્રણ અક્ષૌહિણી સેનાને લઈને પૌંડ્રકના પાછળ-પાછળ ચાલ્યો અને પૌંડ્રકને જોયો, હે રાજન!