શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

વિશ્વના સર્જન, પાલન અને લયના કારણ, સર્વત્ર સમ, શાંત, સર્વનો મિત્ર, આત્મા અને દેવ, એકમાત્ર, અદ્વિતીય, સમગ્ર બ્રહ્માંડના મૂળરૂપ એવા ભગવાનને અમે જન્મ અને મૃત્યુના બંધનથી મુક્તિ માટે ભક્તિપૂર્વક વંદન કરીએ છીએ. ત્યાં એક પ્રસંગે, પ્રભુને સંબોધીને કહેવામાં આવ્યું: "આ વ્યક્તિ મને ખૂબ જ પ્રિય છે, પ્રેમાળ અને આજ્ઞાકારી છે; મેં તેને નિર્ભયતા આપી છે, હે પ્રભુ, તમે પણ તેને કૃપા કરો, જેમ તમે દૈત્યપતિ પર દયા દર્શાવી હતી." આ સાંભળીને શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: "હે પૂજ્ય, તમે જે કહેશો, હું એ પ્રમાણે જ કરીશ; તમારી જે ઇચ્છા છે, એ જ મને મનનીય અને માન્ય છે." પછી શ્રીકૃષ્ણે સમજાવ્યું: "વિરોચનપુત્ર આ અસુરને હું પણ મારી શકતો નથી; પ્રહલાદને જે વરદાન મળ્યું છે, તે પ્રમાણે ન તો એને, ન તો તમારી વંશને હું મારીશ." "માત્ર તેની અહંકારને દમાવવા માટે મેં તેના હાથ તોડી નાખ્યા છે; તેની વિશાળ સેના, જે પૃથ્વી પર ભાર બની ગઈ હતી, તેને મેં નાશ કરી છે." "હવે તેની ચાર ભુજાઓ બચી છે; હવે તે અજય અને અમર રહેશે, તમારી સેવા કરનાર શ્રેષ્ઠ રહેશે અને હે અસુર, તેને ક્યાંયથી પણ કોઈ ભય રહેશે નહીં." આ રીતે અસુરને નિર્ભયતા મળતાં, તેણે કૃષ્ણને નમસ્કાર કર્યો, પોતાની પત્ની સાથે પ્રદ્યુમ્નને રથમાં બેસાડ્યો અને આગળ લાવ્યો. પછી, સજ્જ સેનાદળથી ઘેરાયેલો, સુંદર વસ્ત્ર અને આભૂષણોથી શોભિત, પત્ની સાથે, તે રુદ્ર દ્વારા સન્માનિત થઈને ત્યાંથી વિદાય થયો. પછી તે પોતાની રાજધાનીમાં પ્રવેશ્યો, જ્યાં ધ્વજ, દ્વાર અને ચૌમહલીઓથી શોભાયમાન શહેરમાં શંખ, ભેરી અને નગારા વગાડી રહ્યા હતા, અને નાગરિકો, મિત્રો તથા દ્વિજોએ હર્ષથી આવકાર કર્યો. જે કોઈ પ્રભાતે કૃષ્ણની વિજય તથા શંકર સાથેના યુદ્ધને સ્મરે છે, તેને ક્યારેય પરાજયનો સામનો કરવો પડતો નથી. આ રીતે 'અનિરુદ્ધને લાવવાનો પ્રસંગ' નામે ભાગવત મહાપુરાણના દસમા સ્કંધના બીજા ભાગનો ત્રેસઠમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે. આ પછી, શ્રીશુકદેવ કહે છે: "હે કુરુશ્રેષ્ઠ, ભગવાન બલરામ, પોતાના પ્રિય મિત્રોને મળવાની આતુરતા સાથે, પોતાની રથમાં ચડીને નંદના ગોકુલ ગયા." ત્યાં ગોપ અને ગોપીઓ, જેમણે તેમને ખૂબ યાદ કર્યા હતા, લાંબા સમય સુધી બલરામને ભેટી અને હૃદયપૂર્વક અંકલાવી લીધા. બલરામે માતાપિતાને વંદન કર્યું, અને તેઓએ આનંદપૂર્વક આશીર્વાદ આપ્યા. તેઓએ કહ્યું: "હે દાશાર્હ, હે જગતના સ્વામી, તું અને તારો ભાઈ, હંમેશાં અમારો રક્ષણ કરો." એમ કહીને માતાપિતાએ તેમને મમતા સાથે અંકમાં ઉંચક્યા, અને આંખોમાંથી આનંદના આંસુ વહાવ્યા. પછી બલરામે વય, મિત્રતા અને સંબંધ પ્રમાણે બેઠેલા વડીલ ગોપોને વિનમ્રતાથી વંદન કર્યું. પછી આસપાસ ભેગા થયેલા ગોપો બલરામ પાસે હાસ્ય, હસ્તમિલન અને અન્ય હાવભાવથી મળ્યા અને તેમને આરામથી બેઠા જોઈને પૂછપરછ કરવા લાગ્યા. બલરામે પણ પ્રેમભરી અવાજે તેમની અને તેમના પરિવારની કળ્યાણક્ષેમ પૂછી, કારણ કે બધા ગોપો પોતાના તમામ ભાર કૃષ્ણ પર મૂકી દેતા. ગોપોએ પૂછ્યું: "હે રામ, તમારા બધા સગાં-સંબંધી સુખી છે ને? તમે અને તમારા પત્ની-પુત્રો અમને હજી યાદ કરો છો?" "સૌભાગ્યથી દુષ્ટ કંસનો નાશ થયો; સૌભાગ્યથી તમારા મિત્રોને મુક્તિ મળી; સૌભાગ્યથી દુશ્મનોને હરાવીને તમે મજબૂત ગઢમાં નિવાસ કરો છો." ગોપીઓ રામને જોઈને આનંદિત થઈ, હસીને પૂછવા લાગી: "શહેરની સ્ત્રીઓના પ્રિય કૃષ્ણ સુખથી છે ને?" "શું તે પોતાના સગાં, પિતા-માતાને યાદ કરે છે? શું એ કદી એકવાર તો માતાને મળવા આવશે? કે શું એ શક્તિશાળી અમારે કરેલા સેવા-સ્નેહને યાદ કરે છે?" "ક્યા માટે, હે દાશાર્હ, તમે અને કૃષ્ણે માતા, પિતા, ભાઈ, પતિ, પુત્ર અને બહેનો—તમારા પ્રિયજન—છોડી દીધા?" "એણે તો અચાનક અમારો સ્નેહ તોડી દીધો. એવી વ્યક્તિ પર સ્ત્રીઓ કેવી રીતે વિશ્વાસ રાખી શકે?" "શહેરની બુદ્ધિશાળી સ્ત્રીઓ પણ, તેની વાતોમાં, સ્મિતમાં, નજરમાં અને ઉચ્છ્વાસમાં મોહિત થઈ, તેની અસ્થિરતા અને કૃતઘ્નતાને જાણીને પણ તેને સ્વીકારી લે છે." "ચાલો, હવે આપણે એની વાત ન કરીએ. બીજું કંઈ વાત કરીએ. એના વિયોગમાં આપણો સમય પસાર થાય છે, જો એનો પણ એ રીતે પસાર થતો હશે!" પછી ગોપીઓએ શૌરીના રમૂજભર્યા વચનો, મોહક નજર, હલનચલન અને પ્રેમાળ અંકલાવાની યાદ કરી, અને રડી પડી. ત્યારે સંકર્ષણ ભગવાન, વિવિધ રીતે સમજાવવાની કળામાં પારંગત, કૃષ્ણના હૃદયસ્પર્શી સંદેશાઓથી ગોપીઓને શાંત કર્યા. એ રીતે રામદેવ ત્યાં બે મહિના—મધુ અને માધવ—રહ્યા અને રાત્રિ સમયે ગોપીઓને આનંદ આપતા રહ્યા. પૂર્ણિમાની ચાંદણીમાં, રાત્રિના ખીલેલા કમળોની સુગંધ પવનમાં વહેતી, યમુના કિનારે વૃક્ષોની છાયામાં, સ્ત્રીઓના સમૂહ વચ્ચે તેઓ આનંદ માણતા. ત્યારે વરુણના કહેવા પર, વરુણી દેવી વૃક્ષની ફાંટમાંથી બહાર આવી, અને તેની સુગંધથી આખું વન મહેકી ઉઠ્યું. બલરામે પવનમાં વહેતી મધપ્રવાહની સુગંધ સંઘળી, ત્યાં ગયા અને ગોપીઓ સાથે જીભથી પીધું. ગાંધીર્વો ગીત ગાતા, સુંદર સ્ત્રીઓથી ઘેરાયેલા વલયમાં, ગજપતિ જેવા ભગવાન બલરામે ઇન્દ્રની જેમ આનંદ માણ્યો. આકાશમાં નગારા વગાડાયા, પુષ્પવૃષ્ટિ થઈ, ગાંધીર્વો અને ઋષિઓએ બલરામના ગૌરવગાન ગાયા. સ્ત્રીઓએ તેમના પરાક્રમના ગીત ગાયા, અને હલાયુધ બલરામ વનમાં વિહાર કરતા, આનંદથી મસ્ત, આંખો લટારતી. માળ, એક કાનમાં કુંડળ, વૈજયંતી હાર, મસ્તીથી ચમકતું કમળ જેવા મુખ પર સ્મિત, અને તપકતા પરસેવાના બિંદુઓથી શોભિત થઈને તેઓ વિરાજતા. પછી ભગવાન બલરામે યમુનાને જળક્રીડા માટે બોલાવ્યા, પણ પોતે મસ્તીમાં પોતાના શબ્દો ભૂલી ગયા અને યમુનાને બોલાવ્યા. યમુના ન આવી, એટલે તેઓ ગુસ્સામાં પોતાના હલના ટોચથી એને ખેંચવા લાગ્યા અને કહ્યુ: "હે પાપિ, મેં બોલાવ્યું છતાં તું આવી નથી; હવે હું હલથી તને ખેંચી લઈ જઈશ, કેમ કે તું મનમાની કરે છે." આ રીતે ડરથી કંપતી યમુનાએ યદુકુમારના પગે પડી વિનંતી કરી: "હે રામ, હે રામ, હે મહાબાહુ, હું તમારી શક્તિ ઓળખતી નહોતી, હે જગતના સ્વામી, જેમની એક જ અંશથી પૃથ્વી ટકી છે." "હે પ્રભુ, હું તમારી મહિમા જાણતી નહોતી, કૃપા કરીને મને માફ કરો; હે વિશ્વાત્મા, ભક્તોના મિત્ર, મેં તમારી શરણાગતિ લીધી છે.