શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

પ્રાચીન કાળમાં, ભગવાનને સંબોધતા એક ભાવુક સ્તુતિમાં કહેવામાં આવ્યું કે, “હે પ્રભુ, તમે જ આ સૃષ્ટિના મૂળ, અનન્ય અને ચતુર્થીય પુરુષ છો—સ્વયંપ્રકાશી, કારણ અને અકારણ, જે પોતાની શક્તિથી અવતરી છે પણ કદી બદલાતા નથી; સર્વ ગુણોના પ્રકાશક છો.” જેમ سور્ય પોતાનાં છાયાથી છુપાઈ જાય છે અને છાયા તથા રૂપ બંનેનું પ્રક્ષેપણ કરે છે, તેમ ભગવાન પણ પોતાની માયાથી ઢંકાઈ જઈને ગુણોને અને ગુણધારીઓને પ્રકાશિત કરે છે—તમે આત્મા રૂપે અનંત પ્રકાશ છો. જેઓના મન તમારી માયાથી મોહિત થાય છે, તેઓ સંતાન, પત્ની, ઘર વગેરેમાં આસક્ત થઈ જાય છે અને દુઃખના મહાસાગરમાં ચઢે-ઉતર કરે છે. મનુષ્ય જન્મ પામ્યા પછી પણ, જો કોઈ પોતાના ઇન્દ્રિયો પર સંયમ ન રાખે અને તમારા ચરણોમાં શ્રદ્ધા ન ધરાવે, તો તે ખરેખર દયાનિય છે—કારણ કે તે પોતાને ઠગે છે. જે વ્યક્તિ પોતાના પ્રિય આત્મરૂપ ભગવાનને છોડી, વિષયવાસનાની પાછળ દોડે છે, તે અમૃત છોડી વિષ પીવે છે. હું (બ્રહ્મા), દેવતાઓ અને શુદ્ધ ચિત્તવાળા ઋષિઓએ, હે પ્રભુ, આપના ચરણોમાં સંપૂર્ણ શરણાગતિ સ્વીકારી છે. તમે જ જગતની સૃષ્ટિ, પાલન અને લયના કારણ છો—સમ, શાંત, મિત્ર, આત્મા અને ઈશ્વર; તમે જ એકમાત્ર અદ્વિતીય મૂળ છો. જન્મ અને મૃત્યુના બંધનથી મુક્તિ માટે અમે આપની પૂજા કરીએ છીએ. પછી, એક પ્રસંગે, એક અસુર ભગવાન કૃષ્ણને વંદન કરે છે. બ્રહ્માએ કહ્યું, “આ વ્યક્તિ મને ખૂબ જ પ્રિય છે, આજ્ઞાકારી છે; મેં તેને નિર્ભયતા આપી છે, હે પ્રભુ, કૃપા કરીને તેને પણ એ જ અનુકંપા આપો, જેમ તમે દૈત્યરાજને આપી હતી.” ત્યારે ભગવાને કહ્યું, “હે પૂજ્ય, તમે જે કહેશો, તે હું અવશ્ય કરીશ; તમારો નિર્ણય મને સદાય માન્ય અને પ્રિય છે. વિરોચનના પુત્ર અસુરને હું પણ મારી શકતો નથી; પ્રહલાદને જે વરદાન મળ્યું છે, તેના કારણે ન તો તે, ન તો તમારો વંશ મારા હાથે નાશ પામશે. તેના અહંકારને દબાવવા માટે મેં તેના હાથ તોડી નાખ્યા છે અને ધરતી પર ભારરૂપ તેની વિશાળ સેના પણ નષ્ટ કરી છે. હવે તેની ચાર બાહુઓ બચી છે; તે ચિરયુવાન અને અમર રહેશે, તમારા સહયોગીઓમાં મુખ્ય રહેશે અને કોઈ પણ દિશામાંથી તેને કોઈ ભય નહીં રહે.” આ રીતે નિર્ભયતા પ્રાપ્ત કરીને, તે અસુર કૃષ્ણને વંદન કરીને, પ્રતિમ્ન્નને તેની પત્ની સાથે રથ પર બેસાડીને આગળ લાવ્યો. પછી, સુંદર વસ્ત્રો અને આભૂષણોથી સજ્જ, પત્ની સાથે, સેના સાથે ઘેરાયેલો, તે રુદ્ર દ્વારા માનિત થઈને ત્યાંથી વિદાય થયો. જ્યારે તે પોતાની રાજધાનીમાં પ્રવેશ્યો, ત્યારે શહેર ધ્વજ, દ્વાર અને ચૌરસ્તાઓથી શોભિત હતું; શંખ, ભેરી અને નાદ વગાડાતા હતા; નાગરિકો, મિત્રો અને દ્વિજોએ તેની ભવ્ય સ્વાગત કર્યું. જે કોઈ પણ વ્યક્તિ સવારે ઉઠીને કૃષ્ણની વિજય અને શંકર સાથેના યુદ્ધનું સ્મરણ કરે છે, તેને ક્યારેય પરાજયનો સામનો કરવો નહીં પડે. આ રીતે 'અનિરૂદ્ધની લાવણી' નામના અધ્યાયનું સમાપન થાય છે, જે ભગવત મહાપુરાણના દસમા સ્કંધના બીજા ભાગનું ત્રેસઠમું અધ્યાય છે. પછી, શ્રીષુકદેવ કહે છે, “હે કુરુશ્રેષ્ઠ, ભગવાન બલરામ પોતાના પ્રિય મિત્રોને મળવા ઉત્સુક થઈને પોતાના રથ પર ચડીને નંદના ગોકુલ આવ્યા. ત્યાં ગોપ અને ગોપીઓએ, જેમણે લાંબા સમયથી તેમને મળવાની આતુરતા રાખી હતી, બલરામને લાંબા સમય સુધી ભેટી લીધા. બલરામે પોતાના માતા-પિતાને વંદન કર્યું અને તેઓએ આનંદપૂર્વક તેમને આશીર્વાદ આપ્યા. તેઓએ કહ્યું, ‘હે જગતનાથ, હે દાશાર્હ, તું અને તારો ભાઈ હંમેશા અમારી રક્ષા કરો’, એમ કહીને તેમને ગોદમાં બેસાડ્યા, ભેટી લીધા અને આંખોમાંથી ખુશીના આંસુ વહાવ્યા.” બલરામે વય, મિત્રતા અને સંબંધ મુજબ બેઠેલા વૃદ્ધ ગોપોને શ્રદ્ધાપૂર્વક વંદન કર્યા. પછી, આસપાસ ભેગા થયેલા ગોપો હર્ષભેર હસતાં, હાથ મિલાવતાં, બલરામ પાસે બેસીને તેમની ખુશાલી પૂછવા લાગ્યા. બલરામે પણ પ્રેમભરી અવાજે તેમના અને તેમના પરિવારના સુખ-દુઃખ પૂછ્યા, કેમ કે ગોપોએ પોતાના તમામ ભાર કૃષ્ણ પર મૂક્યા હતા. ગોપોએ પૂછ્યું, “હે રામ, બધા તમારા સગા-સંબંધીઓ સુખી છે? તમે તમારી પત્ની અને સંતાનો સાથે અમને યાદ કરો છો?” તેઓએ આનંદપૂર્વક કહ્યું, “સૌભાગ્યે દુષ્ટ કંસ મર્યો, તમારા મિત્રો મુક્ત થયા, દુશ્મનોને હરાવીને તમે મજબૂત કિલ્લામાં વસ્યા છો.” ગોપીઓએ આનંદથી રામને જોયા અને હસીને પૂછ્યું, “શહેરની સ્ત્રીઓના પ્રિય કૃષ્ણ સુખી છે? શું તે પોતાના માતા-પિતાને યાદ કરે છે? શું એક વખત પણ એ પોતાની માતાને જોવા આવશે? કે એ આપણા પ્રત્યેના સેવા-પ્રેમને યાદ કરે છે?” ગોપીઓએ વધુ કહ્યું, “હે દાશાર્હ, જેના માટે તમે તમારી માતા, પિતા, ભાઈ, પતિ, સંતાન અને બહેનો—તમારા સૌથી પ્રિય સંબંધીઓને પણ છોડ્યા, તે કૃષ્ણ અમને અચાનક છોડીને ગયો, અમારા પ્રેમના બંધન તોડી નાખ્યા. આવો વ્યક્તિ સ્ત્રીઓને આપેલા વચનને કેવી રીતે પાળશે?” “શહેરની બુદ્ધિશાળી સ્ત્રીઓ પણ કેવી રીતે આવા અસ્થિર અને ઋણભંગ વ્યક્તિના વચન પર વિશ્વાસ કરે છે? છતાં, કૃષ્ણના મોહક વચન, સ્મિત, નજર અને ઉચ્છ્વાસથી મોહિત થઈને, પ્રેમમાં પડેલી એ સ્ત્રીઓ પણ તેને સ્વીકારી લે છે.” પછી ગોપીઓએ કહ્યું, “હે ગોપીઓ, હવે કૃષ્ણની વાતમાં શું રાખ્યું છે? ચાલો, બીજી વાત કરીએ. એના વિયોગમાં આપણો સમય પસાર થાય છે—જેમ એ માટે પસાર થાય છે, તેમ આપણે માટે પણ થાય છે.” કૃષ્ણના રમૂજી વચનો, મોહક નજર, હલનચલન અને પ્રેમભર્યા અંકલાપ યાદ કરીને ગોપીઓ રડી પડ્યા. ભગવાન સંકર્ષણ, જે સમજાવટમાં નિપુણ છે, કૃષ્ણના હૃદયસ્પર્શી સંદેશોથી તેમને સાંત્વના આપી. એ રીતે, બલરામ ત્યાં મધુ અને માધવ—એ બે મહિના રહ્યો અને રાત્રિઓમાં ગોપીઓને આનંદ આપ્યો. પૂર્ણિમાની ચાંદનીમાં, રાત્રિસમયે ખીલેલા કમળોના સુગંધથી પવન સુગંધિત હતો; બલરામ યમુના કાંઠે વનવાટિકાઓમાં ગોપીઓથી ઘેરાયેલા આનંદ માણતા હતા. ત્યારે વરુણદેવ દ્વારા મોકલાયેલી વરુણી દેવીએ વૃક્ષના ખોખામાંથી અવતરણ કર્યું અને તેની સુગંધે આખું વન મહેકી ઉઠ્યું. બલરામે પવનમાં વહેતી મધની સુગંધ અનુભવીને ત્યાં ગયા અને ગોપીઓ સાથે જીભથી મધ પીધું. ગંધર્વો ગીત ગાતા હતા, સુંદર સ્ત્રીઓથી ઘેરાયેલા બલરામ, હસ્તિ સમૂહના સ્વામીની જેમ, આનંદમાં મગ્ન થયા. આકાશમાં ઢોલ વાગ્યા, પૂષ્પવૃષ્ટિ થઈ, ગંધર્વો અને ઋષિઓએ બલરામના કીર્તિગાન કર્યા. સ્ત્રીઓ બલરામના પરાક્રમના ગીતો ગાતી હતી; હલાયુધ (બલરામ) આનંદમાં, આંખો લલચાયેલી, વનમાં વિહાર કરતા, મદમસ્ત થઈ ગયા. આ રીતે, ભગવાનના વિજય, પ્રેમ અને ગોપીઓ સાથેના અનન્ય સંબંધોની આ પવિત્ર કથા પૂરી થાય છે.