શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

શ્રી રુદ્રે ભગવાનને સંબોધન કરતા કહ્યું: “હે પરમ બ્રહ્મ, તમે સર્વોચ્ચ પ્રકાશ છો, જે શબ્દોમાં વર્ણવાયેલા બ્રહ્મમાં ગુપ્ત છો; શુદ્ધ હૃદયવાળા લોકો તમને આકાશના સ્વરૂપે, એકાંતમાં, અનુભવે છે. તમારા નાભિ આકાશ છે, અગ્નિ તમારો મુખ છે, પાણી તમારો વીજ છે, આકાશ તમારો મસ્તક છે, દિશાઓ તમારા કાન છે, પૃથ્વી તમારા પગ છે; ચંદ્ર તમારો મન છે, સૂર્ય તમારી આંખ છે, આત્મા તમારો આત્મા છે, હું સમુદ્ર છું—તમારું પેટ—અને સર્પરાજ તમારો ભુજ છે. તમે સર્વ જગતના પુરુષોત્તમ સ્વરૂપ છો; તમારા વાળ છોડ અને વૃક્ષો છે, વાદળો તમારા જળ છે, બ્રહ્મા તમારા વાળ છે, બુદ્ધિ તમારી સર્જનશક્તિ છે, પ્રજાપતિ તમારું હૃદય છે, અને ધર્મ તમારો સ્વભાવ છે. હે અવિરોધ્ય ભગવાન, તમારું અવતરણ ધર્મની રક્ષા અને જગતના કલ્યાણ માટે છે; અને અમે, તમારી પ્રેરણાથી, સાત લોકને સમજીએ છીએ. તમે જ પ્રાચીન, અનન્ય, ચોથા—સ્વયં-પ્રકાશિત, કારણ અને કારણ-રહિત—ભગવાન છો; તમે સ્વયં શક્તિથી ગુણોની પ્રકૃતિ માટે અવતરીત થાઓ છો, પણ સ્વરૂપે અપરિવર્તિત રહો છો. જેમ સૂર્ય પોતાના છાંયાથી છાંયો અને રૂપ બંને પ્રગટ કરે છે, તેમ તમે, ગુણથી ઢંકાઈને, ગુણધારીઓને અને ગુણોને પ્રકાશિત કરો છો, હે અવિનાશી આત્મપ્રકાશ! જેઓના મન તમારી માયાથી ભ્રમિત છે, તેઓ સંતાન, પત્ની, ઘર વગેરેમાં આસક્ત થઈ, દુઃખના સમુદ્રમાં ઊભા-બેસા કરે છે. માનવ જન્મ પામ્યા પછી પણ, જો કોઈ અવિનિયંત્રિત ઇન્દ્રિયોવાળો વ્યક્તિ તમારા પદને પૂજતો નથી, તો તે દયાનું પાત્ર છે—કારણ કે તે પોતાને જ ઠગે છે. જે વ્યક્તિ, હે ભગવાન, પોતાને જ પ્રિય સ્વરૂપ તમને ત્યજી, ઇન્દ્રિયવસ્તુઓની પાછળ દોડે છે, તે અમૃત છોડીને ઝેર પીએ છે. હું, બ્રહ્મા, દેવો અને શુદ્ધચિત્ત ઋષિઓ, સૌના સર્વ સ્વરૂપ, હે પ્રિય ભગવાન, સંપૂર્ણ સમર્પણથી તમારે શરણાગત થયા છીએ. તમે જ જગતના સર્જન, પાલન અને વિલયના કારણ છો; સમ, શાંત, મિત્ર, આત્મા અને ભગવાન—એકમાત્ર, અદ્વિતીય, સર્વનું મૂળ; અમે તમને જન્મ-મૃત્યુના બંધનથી મુક્તિ માટે પૂજીએ છીએ. આ વ્યક્તિ મને અત્યંત પ્રિય છે, આજ્ઞાકારી છે; મેં તેને નિર્ભયતા આપી છે, હે ભગવાન, જેમ તમે દૈત્યરાજ પર દયા દર્શાવી હતી, તેમ તેને પણ કૃપા કરો.” આ સાંભળીને ભગવાને કહ્યું: “હે પૂજ્ય, તમે જે કહો છો, હું તમારી ઈચ્છા મુજબ કરું; તમારો નિર્ણય મને સ્વીકાર્ય છે.” પછી ભગવાને સ્પષ્ટ કર્યું: “વિરોચનનો પુત્ર, આ અસુર, મારા હાથથી પણ મરવાનો નથી; પ્રહલાદને જે વર આપ્યો હતો, તે મુજબ ન તો તે, ન તો તમારી વંશ, મારા દ્વારા મૃત્યુ પામશે. તેના અહંકારને દમાવવા માટે મેં તેના ભુજ તોડી નાખ્યા છે; તેની વિશાળ સેના, જે પૃથ્વી પર ભાર બની હતી, મેં નષ્ટ કરી છે. હવે તેના ચાર ભુજ બાકી છે; તે અજય અને અમર રહેશે, તમારા સહાયકમાં પ્રમુખ રહેશે, અને હે અસુર, તેને ક્યાંયથી કોઈ ભય નહીં રહે.” આ રીતે નિર્ભયતા પ્રાપ્ત કરી, અસુરે કૃષ્ણને નમન કર્યું, પ્રદ્યુમ્નને તેની પત્ની સાથે રથ પર બેસાડ્યો અને આગળ લાવ્યો. સેના દ્વારા ઘેરાયેલો, સુંદર વસ્ત્રો અને આભૂષણોથી સજ્જ, પત્ની સાથે, તે રુદ્ર દ્વારા સન્માનિત થઈ, વિદાય થયો. તે પોતાની રાજધાનીમાં પ્રવેશ્યો, જ્યાં ધ્વજ, દ્વાર, ચૌક, શંખ, તુરિ, ઢોલના નાદ અને નાગરિકો, મિત્રો, દ્વિજોની આવકાર સાથે, રાજશ્રીમાં પ્રવેશ કર્યો. જે કોઈ પણ શંકર સાથેની કૃષ્ણની વિજય અને યુદ્ધને સવારમાં સ્મરે છે, તેને ક્યારેય પરાજય નહીં મળે. આ રીતે 'અનિરુદ્ધ લાવવાની કથા' નામે, ભાગવત મહાપુરાણના દશમ સ્કંધના બીજા ભાગની ત્રેસઠમી અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે. પછી શ્રી શુકદેવ કહે છે: “હે કુરુશ્રેષ્ઠ, ભગવાન બલરામ, પોતાના પ્રિય મિત્રો સાથે મળવા ઉત્સુક થઈ, રથ પર બેસી નંદની ગોકુલમાં આવ્યા. ગોપ અને ગોપીઓ, જેઓ લાંબા સમયથી તેમને મળવા આતુર હતા, બલરામને લાંબા સમય સુધી ભેટી, તેમનાં માતા-પિતાને પ્રણામ કર્યા, અને માતા-પિતાએ આનંદપૂર્વક આશીર્વાદ આપ્યા. ‘હે જગતના ભગવાન, તમે અને તમારો ભાઈ હંમેશા અમારી રક્ષા કરો,’ એમ કહી, માતા-પિતાએ તેમને ગોદમાં બેસાડ્યા, ગળે લગાડ્યા અને આંખોમાંથી આશુ વહાવી, તેમને સ્નેહભર્યા આશીર્વાદ આપ્યા. બલરામે વય, સ્નેહ અને સંબંધ અનુસાર, વરિષ્ઠ ગોપોને આદરપૂર્વક અભિવાદન કર્યું. પછી, ગોપપુરુષોની વચ્ચે, હાસ્ય, હાથ મિલાવવાની અને અન્ય સંકેતો સાથે, બલરામે બેસીને, તેમણે તેની આરામદાયક સ્થિતિમાં પૂછપરછ કરી. બલરામે પણ, સ્નેહથી ગળે અવરોધ સાથે, તેમના અને તેમના કુટુંબના સુખ-દુઃખની વાત પૂછી—કારણ કે તેમની તમામ ચિંતાઓ કૃષ્ણ, કમળનેત્ર, પર મૂકેલી હતી. ‘હે બલરામ, તમારા સર્વ સંબંધીઓ સુખી છે? તમે, તમારી પત્ની અને સંતાન સાથે, અમને હજુ યાદ કરો છો?’ ‘સૌભાગ્યે દુષ્ટ કંસનો વિનાશ થયો; સૌભાગ્યે તમારા મિત્રો મુક્ત થયા; સૌભાગ્યે, શત્રુઓ પર વિજય મેળવી, તમે કિલ્લામાં આશ્રય લીધો.’ ગોપીઓ, બલરામના દર્શનથી આનંદિત, હસીને પૂછે છે: ‘શહેરની સ્ત્રીઓના પ્રિય કૃષ્ણ સુખી છે?’ ‘તે પોતાના સંબંધીઓ, પિતા-માતા, યાદ કરે છે? શું તે ક્યારેય—even એકવાર—માતાને મળવા આવશે? કે તે મહાબલશાળી આપણાં સેવાને યાદ કરે છે?’ ‘કૃષ્ણ, જેણે, હે દશાર્હ, માતા, પિતા, ભાઈ, પતિ, પુત્ર, બહેન—સૌથી પ્રિય સંબંધો—છોડી દીધા, એના માટે તમે આવાં કર્યાં?’ ‘તે અચાનક, આપણા પ્રેમના બંધને તોડી, ચાલ્યો ગયો; તો આવા માણસ પર સ્ત્રીઓ કેવી રીતે વિશ્વાસ કરી શકે?’ ‘શહેરની સ્ત્રીઓ, જેઓ બુદ્ધિશાળી છે, એ કેવી રીતે એક અસ્થિર અને કૃતઘ્નના શબ્દો સ્વીકારી શકે? છતાં, તેના મોહક વાર્તાલાપ, સ્મિત, દૃષ્ટિ અને ઉદાસ શ્વાસથી મોહિત થઈ, પ્રેમમાં પડેલી, તેને સ્વીકારી લે છે.’ ‘હે ગોપીઓ, આપણે તેની વાત કરીશું તો શું? ચાલો, બીજી વાત કરીએ; સમય, તેના વિયોગમાં, પસાર થાય છે—જો તે માટે પણ, આપણે જેવો પસાર થાય છે.’ કૃષ્ણના રમણિય શબ્દો, સુંદર દૃષ્ટિ, હલન-ચાલન અને પ્રેમભર્યા આલિંગન યાદ કરીને, ગોપીઓ રડી પડ્યા. સંકર્ષણ, અનેક પ્રભાવના કળામાં નિપુણ, કૃષ્ણના હૃદયસ્પર્શી સંદેશાઓથી તેમને શાંત કર્યા. ત્યાં, બલરામે બે માસ—મધુ અને માધવ—ગોપીઓ સાથે રાત્રિમાં આનંદ આપ્યો. પૂર્ણચંદ્રના પ્રકાશમાં, રાત્રી-ખીલી કમળોની સુગંધવાળી પવનથી, યમુના કિનારે વનમાળાઓમાં, સ્ત્રીઓથી ઘેરાઈ, આનંદ માણ્યો. વરુણના સંદેશે, વરૂણી દેવી વૃક્ષના ખોખામાંથી પ્રગટ થઈ, અને તેની અવતરણ સાથે, સમગ્ર વન સુગંધિત થઈ ગયું.