શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

કૃષ્ણ દ્વારા અપમાનિત થયેલા અને દુશ્મનાવાદને યાદ કરતા રુક્મીએ, પોતાની બહેનને પ્રસન્ન કરવા માટે, પોતાની દીકરીનું વિવાહ પોતાની બહેનના પુત્ર સાથે કરાવી દીધું. શક્તિશાળી કૃતવર્માના પુત્રે, જે રુક્મિણીની દીકરી હતી અને વિશાળ આંખો તથા સુંદરતામાં પ્રસિદ્ધ હતી, તેની સાથે વિવાહ કર્યું. રુક્મીએ પોતાની પૌત્રી રોચનાનું વિવાહ અનિરુદ્ધ, જે હરીના પૌત્ર હતા, સાથે કરાવ્યું; ભલે રુક્મિ અને યાદવો વચ્ચે દુશ્મનાવાદ ચાલુ હતો, છતાં રુક્મી બહેનને પ્રસન્ન કરવા માટે, સંબંધની મીઠાશમાં બંધાઈ, આ અયોગ્ય સંયોજન જાણતાં પણ વિવાહ કરાવ્યો. આ શુભ પ્રસંગે, રાજા, રુક્મિણી, રામા અને કૃષ્ણ, સાથે સાંબ, પ્રદ્યુમ્ન અને અન્ય યાદવો, ભોજકટ શહેરમાં આવ્યા. વિવાહ પૂર્ણ થયા પછી, કલિંગના રાજા વડે અન્ય રાજાઓએ ગર્વ અને અહંકારથી રુક્મીને ઉકેલી, બલરામાને પાશા (જુઆ) માં હરાવવાની ચેલેન્જ આપી. બલરામા પાશા વિશે જાણતા ન હતા, છતાં તેમને બોલાવવામાં આવ્યા અને રુક્મી સાથે પાશા રમ્યા. રામા (બલરામા) એ પ્રથમ સો, પછી હજાર, અને પછી દસ હજાર મુદ્રાઓ પાંખી, પણ રુક્મીએ તેમને હરાવ્યો. કલિંગના રાજાએ બલરામા પર ખુદના દાંત બતાવીને ઉછાળો કર્યો, જે હલાયુધ (બલરામા) સહન કરી શક્યા નહીં. પછી રુક્મીએ એક લાખ મુદ્રાઓ પાંખી, અને બલરામાએ એ પાંખ જીત્યો; પણ રુક્મીએ છેતરપિંડી કરીને કહ્યું, "હું જીત્યો." બલરામા ગુસ્સાથી, આંખોમાં ગુસ્સો અને જન્મથી લાલ રંગ, દસ મિલિયન મુદ્રાઓ પાંખી. એ પાંખ પણ બલરામાએ યોગ્ય રીતે જીત્યો, છતાં રુક્મીએ ફરી કહ્યુ, "હું જીત્યો, સાક્ષીઓ કહો." ત્યારે આકાશમાંથી અવાજ આવ્યો: "બલરામા એ પાંખ જીત્યો છે; રુક્મી ખોટું બોલે છે, શબ્દથી જીતવાનો દાવો કરે છે, ધર્મથી નહીં." પણ રુક્મી, દુષ્ટ રાજાઓ અને ભાગ્યથી પ્રેરિત, એ અવાજ અવગણીને સંકર્ષણ (બલરામા) ને મજાકમાં ઉડાવી. રુક્મીએ બલરામાને કહ્યું, "તમે પાશા નથી જાણતા, ગૌલાઓ જે વનમાં ફરતા છે; રાજાઓ પાશા અને તીરો ચલાવે છે, તમે નહીં." રાજાઓ અને રુક્મી દ્વારા અપમાનિત થયેલા બલરામાએ ગુસ્સાથી ગદા ઉંચાવી, પુરુષોની સભામાં રુક્મીને મારી નાખ્યો. પછી કલિંગના રાજાને, જે દાંત બતાવીને હસ્યો હતો, બલરામાએ દસમા પગથી પકડી, તેના દાંત તોડી નાખ્યા. અન્ય રાજાઓ, હાથ, જાંઘ અને માથા તૂટી, લોહીથી લપેટાઈ, બલરામાની ગદાની મારથી ડરીને ભાગી ગયા. રુક્મી, જે બલરામાના બહેનપતિ હતા, મર્યા ત્યારે, હરી (કૃષ્ણ) એ, રુક્મિણી અને બલરામા વચ્ચે પ્રેમ તૂટી ન જાય, એ ડરથી, એ કૃત્યને ન તો વખાણ્યું, ન તો નિંદા કરી. પછી, અનિરુદ્ધ અને તેની પત્નીને સુંદર રથમાં બેસાડી, રામા અને દશાર્હો ભોજકટથી કુશસ્થળી માટે નીકળી ગયા, મધુસુદન (કૃષ્ણ) ના આશ્રયમાં, પોતાના કાર્ય પૂર્ણ કરીને. રાજાએ પૂછ્યું: "યાદવોમાં શ્રેષ્ઠએ બાણાની દીકરી ઉષાનો વિવાહ કર્યો. ત્યારે હરી અને શંકર વચ્ચે ભયંકર યુદ્ધ થયું. હે મહાયોગી, તમે એ બધું વિગતે કહો." શ્રી શુકદેવ બોલ્યા: બાલી, જે મહાન આત્મા હતા અને જેમણે વામનરૂપે હરીને પૃથ્વી આપી, તેમના સો પુત્રોમાં બાણા સૌથી મોટા હતા. બાણાનો પુત્ર હતો, જે હંમેશા શિવમાં તત્પર, સન્માનિત, ઉદાર, બુદ્ધિશાળી, સત્યનિષ્ઠ અને પ્રતિજ્ઞામાં અડગ હતો. સોનિત નામના સુંદર શહેરમાં, એ રાજા તરીકે રાજ કરે છે. શંભુ (શિવ)ની કૃપાથી, તેના સહાયકો અમર લોકો જેવા હતા. પોતાની હજાર બાહુઓથી, તાંડવ નૃત્ય સમયે, રુદ્રને સંગીતથી પ્રસન્ન કર્યો. પ્રભુ, સર્વ જીવોના સ્વામી અને ભક્તોના આશ્રય, તેને ઇચ્છિત વરદાન આપ્યા. તેણે પોતાની શહેર માટે શિવને રક્ષક તરીકે પસંદ કર્યો. એક વખત, પોતાની શક્તિમાં મસ્ત થઈ, બાણા ગિરિશ (શિવ) પાસે ગયા, અને સૂર્ય સમાન તેજવાળું મુકુટ પહેરી, તેમના કમળ જેવા પગ સ્પર્શ્યા. "હું તમને વંદન કરું છું, મહાદેવ, જગતના ગુરુ અને સ્વામી, જે અપૂર્યા ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરો છો અને જેમના પગ અમર લોકો પૂજે છે. તમે મને હજાર બાહુઓ આપી છે, પણ એ મારા માટે ભાર બની ગઈ છે. ત્રણેય લોકમાં, મારી સાથે લડવા માટે કોઈ સમાન નથી, સિવાય તમારા." લડવાની ઇચ્છામાં, બાણાએ પોતાની બાહુઓથી પોતાને ખંજવાળ્યા, દિશાના હાથીઓ સાથે લડ્યા, પહાડોને તોડી નાખ્યા, પણ એ પણ ડરીને ભાગી ગયા. આ સાંભળી, ભગવાન ગુસ્સાથી બોલ્યા: "તારા ધ્વજ તૂટી જશે ત્યારે, હે મૂર્ખ, તને યુદ્ધમાં તારા સમાન પ્રતિદ્વંદી મળશે, જે તારો અહંકાર તોડી નાખશે." એ રીતે સંબોધિત થઈ, એ ભટકેલો, આનંદમાં, પોતાના ઘર ગયો, ગિરિશાના આદેશની રાહ જોતા, મૂર્ખાઈથી પોતાની શક્તિનો વિનાશ અપેક્ષતો. તેની એક દીકરી હતી ઉષા, જેને સ્વપ્નમાં પ્રદ્યુમ્નના પુત્ર સાથે મિલન અનુભવાયું, એ યુવક જેને એ ક્યારેય જોઈ કે સાંભળી નહોતો. એ યુવકને ત્યાં ન જોઈ, ઉષા પોતાની સખીઓ વચ્ચે ઊભી થઈ, ઉદ્વિગ્ન અને શરમાઈ, બોલી: "ક્યાં છો, પ્રિય?" બાણાનો મંત્રી કુંભાંડા અને તેની દીકરી ચિત્રલેખા, જે ઉષાની સખી હતી, એ સખીઓ વચ્ચે ઉષાને જિજ્ઞાસાથી પૂછ્યું: "તમે કોને શોધો છો, હે સુંદરભ્રૂ? કયા પુરુષના વિચારો તમારી મનમાં છે? રાજકુમારી, મેં હજુ સુધી કોઈને તમારો હાથ પકડીને જોયો નથી." "હું સ્વપ્નમાં એક પુરુષને જોયો—કાળાં, કમળ-આંખો, પીળા વસ્ત્રોમાં, વિશાળ બાહુઓ સાથે—જે સ્ત્રીઓના હૃદયને મોહી લે છે." "હું એ પ્રિયને શોધું છું, જેમણે મને પોતાના હોઠથી અમૃત પીવડાવ્યું, પણ પછી, મારી ઈચ્છા કરતાં, ક્યાંક અદૃશ્ય થઈ ગયા, મને દુ:ખના સાગરમાં ફેંકી." ચિત્રલેખાએ કહ્યું: "ત્રણેય લોકમાં તારી દુ:ખદાયી કismet હોય, તો પણ હું એ દૂર કરીશ. મને એ મોહક પુરુષ કોણ છે એ કહો, હું તને તેને લાવી આપીશ." એ રીતે બોલીને, ચિત્રલેખાએ દેવ, ગંધર્વ, સિદ્ધ, ચારણ, નાગ, દાનવ, વિદ્યાધર, યક્ષ અને માનવોના રૂપ ચિત્રમાં દોર્યા. માનવોમાં, એણે વૃષ્ણિ, શૂર, અનકદુંદુભિ ચિતર્યા, અને પ્રદ્યુમ્નને જોઈ, રામા અને કૃષ્ણને દોરતી શરમાઈ. જ્યારે અનિરુદ્ધને દોર્યો, ઉષાએ શરમાઈને ચહેરો નીચે કરી દીધો; હસીને રાજાને કહ્યું, "એ, એ." આ સમજીને, ચિત્રલેખા, યોગિની અને કૃષ્ણની પૌત્રી, રાજા, આકાશ માર્ગે દ્વારકા, કૃષ્ણના રક્ષણમાં, ચાલીને ગઈ.