મહારાજ, શ્રીમદ્ ભાગવતના આ પવિત્ર પ્રસંગમાં કૃષ્ણ ભગવાનના પુત્રો અને તેમની પૌત્રી પૌત્રીઓની વાત આવે છે. સૌપ્રથમ, નાગ્નજિતના દસ પુત્રો હતા—વીરચંદ્ર, અશ્વસેન, ચિત્રગુ, વેગવાન, વૃષ, આમ, શંકુ, વસુ, શ્રીમાન અને કુંતિર. કલિન્દી દ્વારા કૃષ્ણને દસ પુત્રો પ્રાપ્ત થયા—શ્રુત, કવિ, વૃષ, વીર, સુબાહુ, ભદ્ર, એકલ, શાંતિ, દર્શ અને પૂર્ણમાસ; અને સૌથી નાનો પુત્ર હતો સોમક. માદ્રીના પુત્રો હતા: પ્રઘોષ, ગાત્રવાન, સિંહ, બલ, પ્રબલ, ઊર્ધ્વગ, મહાશક્તિ, સહ, ઓજ અને અપરાજિત. મિત્રવિંદાના પુત્રો હતા વૃક, હર્ષ, અનિલ, ગૃધ્ર, વર્ધન, અન્નાદ, મહાશ, પાવન અને વહ્નિ; તેમજ ક્ષુધિ. ભદ્રાના પુત્રો હતા: સંગ્રામજિત, બૃહત્સેન, શૂર, પ્રહરણ, અરિજિત, જય, સુભદ્ર, વામાયુ અને સત્યક. રોહિણીના પુત્રોમાં દીપ્તિમાન, તામ્ર, તપ્તા અને અન્ય પુત્રો હતા. પ્રદ્યુમ્નથી, રુક્મિનીના ભાઈ રુક્મીના પુત્રી રુક્મવતીના ગર્ભે, અનિરુદ્ધનો જન્મ થયો, જે ભોજકટ શહેરમાં થયો હતો. કૃષ્ણના પુત્રો અને પૌત્રો કરોડોની સંખ્યામાં હતા અને કૃષ્ણના સંતાનોની માતાઓ પણ સોળ હજાર હતી. આ સાંભળીને રાજા યુધિષ્ઠિરે પ્રશ્ર્ન કર્યો: "હે વિદ્વાન, કૃષ્ણ દ્વારા અપમાનિત અને કૃષ્ણને મારવાનો અવસર શોધતો રુક્મિ, તેણે પોતાની પુત્રીનો વિવાહ કૃષ્ણના પુત્ર સાથે કેમ કર્યો? કૃપા કરીને એ વિલક્ષણ લગ્નકથા કહો." શુકદેવજી કહે છે: "યોગીઓ સર્વકાળ, દુરસ્થ અને ગુપ્ત વસ્તુઓને પણ સ્પષ્ટ જોઈ શકે છે. રુક્મવતીના સ્વયંવરમાં, કામદેવ સમાન સુંદર અને શક્તિશાળી અનિરુદ્ધને તેણે પસંદ કર્યો. અનિરુદ્ધએ એકલા જ યુદ્ધમાં રાજાઓને હરાવીને તેને રથમાં બેસાડી લઇ ગયો. રુક્મિ, પોતાના અપમાન અને શત્રુતાની યાદ છતાં, બહેન રુક્મિનીને પ્રસન્ન કરવા માટે પોતાની પુત્રી અનિરુદ્ધને આપી દીધી." "કૃતવર્માના પુત્રએ પણ રુક્મિનીની પુત્રી, વિશાળ નેત્રવાળી અને સુંદર કન્યાને વિવાહ કરી. રુક્મિએ પોતાની પૌત્રી રોચનાનું અનિરુદ્ધ સાથે વિવાહ કરાવ્યું, ભલે શત્રુતા હતી, પણ બહેનને ખુશ કરવા એ બંધન સ્વીકાર્યું." "આ શુભ પ્રસંગે રુક્મિણી, રામ (બલરામ), કૃષ્ણ, સંબ, પ્રદ્યુમ્ન અને અન્ય યાદવો ભોજકટ શહેર ગયા. લગ્ન પૂરાં થયા પછી, કલિંગના રાજા સહિત અન્ય રાજાઓએ ગર્વભેર રુક્મિને બલરામને જૂઆ રમવા માટે ઉશ્કેર્યા. 'આને જૂઆ આવડતું નથી,' એમ કહીને પણ બલરામને બોલાવાયો અને રુક્મિએ બલરામ સાથે જૂઆ રમ્યું." "પ્રથમ બલરામે સો, પછી હજાર અને પછી દસ હજાર મુદ્રા લગાવી, પણ રુક્મિએ તેમને હરાવ્યો. કલિંગના રાજાએ બલરામનો મજાક ઉડાવ્યો, દાંત દેખાડીને ઉડાવેલા હાસ્યને બલરામ સહન કરી શક્યા નહિ." "પછી રુક્મિએ એક લાખ મુદ્રા લગાવી અને બલરામે જીત્યું, પણ રુક્મિએ છેતરપિંડીથી પોતે જીત્યો હોવાનું ઘોષિત કર્યું. ગુસ્સે ભરેલા બલરામે દસ લાખ મુદ્રા લગાવી, એ પણ સાચા માર્ગે જીતી, છતાં રુક્મિએ ફરી છેતરપિંડી કરી. ત્યારે આકાશવાણી થઈ: 'જીત માત્ર બલરામની છે; રુક્મિ ખોટું બોલે છે.' છતાં પણ રુક્મિ અને અન્ય દુરાચાર રાજાઓએ બલરામનું અપમાન કર્યું." "રુક્મિએ હાસ્ય અને અપમાનથી કહ્યું: 'તમે ગવાળાઓ જૂઆ શું રમો? રાજાઓ જૂઆ અને ધનુષ્ય ચલાવે.' આટલું સાંભળી, બલરામે ગુસ્સામાં ગદા ઉચકી અને સભામાં જ રુક્મિને મારી નાખ્યો. કલિંગના રાજાને દસમા પગથી પકડી, તેના દાંત તોડી નાખ્યા—જે દાંતથી તે હસ્યો હતો. અન્ય રાજાઓએ પણ બલરામના પ્રહારો સહન કર્યા, લોહીથી લથપથ થઈ ભાગી ગયા." "રુક્મિ મૃત્યુ પામ્યા ત્યારે, કૃષ્ણે, રુક્મિણી અને બલરામ વચ્ચે પ્રેમ તૂટી ન જાય એથી, ન તો વખાણ્યું ન તો નિંદા કરી. પછી અનિરુદ્ધ અને એની વહુને સુંદર રથમાં બેસાડીને બલરામ અને યાદવો ભોજકટથી કુશસ્થળી તરફ પરત ફર્યા." પછી રાજાએ પુછ્યું: "યાદવોમાં શ્રેષ્ઠ અનિરુદ્ધે બાણાસુરની પુત્રી ઊષાનો વિવાહ કર્યો. ત્યારે હરિ અને શંકર વચ્ચે ભયાનક યુદ્ધ થયું—એ પ્રસંગ વિગતે કહો." શુકદેવજી કહે છે: "મહાન આત્મા બલિના સો પુત્રોમાં બાણ સૌથી મોટો હતો—એ બલિ જેણે વામનરૂપે હરિને પૃથ્વી આપી હતી. બાણ પોતે શિવભક્ત, વિદ્વાન, દાનવીર અને સત્યનિષ્ઠ હતો. સુંદર શોણિતપુરમાં તે રાજા હતો. શંભુની કૃપાથી તેના સહાયકો અમર દેવો સમાન હતા. પોતાના હજારો હાથથી બાણે તાંડવ નૃત્ય કરતી વખતે રુદ્રને વાદ્ય વગાડીને પ્રસન્ન કર્યો હતો." "પ્રભુ શિવે, સર્વ જીવોના સ્વામી અને ભક્તવત્સલ, તેને વરદાન માંગવા કહ્યું. બાણે પોતાની નગરીનું રક્ષણ શિવ પાસે માંગ્યું. એક દિવસ, પોતાની શક્તિથી ગર્વિત બાણે શિવના ચરણોમાં મસ્તક વાળ્યું અને પ્રાર્થના કરી: 'હે મહાદેવ, તમે સર્વ વિશ્વના ગુરુ અને સ્વામી છો. તમે મને હજાર હાથ આપ્યા, પણ હવે એ ભારરૂપ લાગવા લાગ્યા. ત્રણેય લોકમાં મારા લાયક યુદ્ધ માટે કોઈ નથી, માત્ર તમે જ છો.'" "યુદ્ધની ઈચ્છાથી, તેણે પોતાના હાથથી શરીર ખંજવાળ્યું, દિશાના હાથીઓ સાથે યુદ્ધ કર્યું, પર્વતોને પછાડી નાખ્યા—પણ બધા ડરીને ભાગી ગયા. એ સાંભળીને શિવ ગુસ્સામાં બોલ્યા: 'જ્યારે તારો ધ્વજ તૂટશે, ત્યારે તને તારા સમાન યુદ્ધકર્તા મળશે, જે તારો અહંકાર તોડી નાખશે.'" "આ રીતે કહેનાર શિવના વચનથી પણ, બાણ ખુશ થઈ પોતાના ગૃહે ગયો, અને પોતાના શક્તિ વિનાશની રાહ જોવા લાગ્યો. બાણને ઊષા નામની સુંદર પુત્રી હતી. એક રાત્રે ઊષાએ સ્વપ્નમાં પ્રદ્યુમ્નના પુત્ર, એક અજાણ્યા પણ અતિ સુંદર યુવાન સાથે મિલન અનુભવ્યું—જેને તેણે ક્યારેય જોયો કે સાંભળ્યો પણ ન હતો." આ રીતે, મહારાજ, કૃષ્ણવંશી પૌત્રોના વૈભવ, રુક્મિ-અનિરુદ્ધના લગ્ન, બલરામની શૌર્યગાથા અને બાણાસુર-ઉષાની અનોખી કથા શ્રીમદ્ ભાગવતના પવિત્ર પ્રસંગોમાં વર્ણવાઈ છે.