શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

પ્રભુએ રુક્મિણીને સંબોધન કરતાં કહ્યું: “જે લોકો, મને—પ્રભુ અને મુક્તિની સંપત્તિ પ્રાપ્ત થયા પછી પણ, MATERIAL સુખ અને પતિ માટે ઇચ્છા રાખે છે, તેઓ દુર્ભાગી છે. તેઓ પોતાના જ લોકો માટે એટલા જોડાયેલા છે કે નરક પણ તેમને સુખદ લાગે છે.” પછી પ્રભુએ રુક્મિણીને કહ્યું: “ગૃહલક્ષ્મી, તારા સૌભાગ્યથી, તું વારંવાર મારા અનુસંધાનમાં રહી છે, જે દુર્લભ છે અને જન્મમૃત્યુમાંથી મુક્તિ આપે છે—even એવી સ્ત્રીઓ માટે, જેમની ઇચ્છાઓ પૂરી કરવી અઘરું છે અને જે છેતરપિંડીમાં રમી જાય છે.” પ્રભુએ આગળ કહ્યું: “ગર્વિતે, હું કોઈપણ ઘરમાં એવી પત્ની જોઉં છું નહિ, જેમણે પોતાના લગ્ન વખતે આવ્યા રાજાઓને ધ્યાનમાં લીધા વગર, મારા ગુણો સાંભળેલા બ્રાહ્મણને ગુપ્ત રીતે મારા સુધી મોકલ્યો હતો. તારા ભાઈનું યુદ્ધમાં વિકાર અને જુગારના મેળામાં મૃત્યુ થયું ત્યારે, તું એ દુઃખ સહન કર્યું—મારી વિભક્તિથી ડરતી, અને કંઈ કહ્યું નહિ; એ રીતે તું અમને જીત્યું છે. જ્યારે તું મારા માટે ગુપ્ત સંદેશ મોકલ્યો, અને વિચાર્યું કે હું આ અયોગ્ય શરીર ત્યાગી દઈશ, ત્યારે પણ તું મારા પર અડગ રહી; એ માટે અમે પણ તારા માટે એ જ ભાવ રાખીએ છીએ.” શુકદેવજી કહે છે: આ રીતે, જગતના સ્વામી શ્રીકૃષ્ણે રુક્મિણી સાથે પ્રેમભરી વાતચીત કરી, મનુષ્યની પદ્ધતિઓમાં રમતાં, પોતે આનંદ અનુભવ્યો. એ જ રીતે, સર્વવ્યાપી હરિ, જગતના ગુરુ તરીકે, પોતાના દરેક પત્નીના ઘર પર સ્થાયી રહી, ગૃહસ્થધર્મનું પાલન કરતા—as if પોતે ગૃહસ્થ હોય. પછી, શ્રીકૃષ્ણની દરેક પત્નીએ દસ દસ પુત્રો જન્મ્યા, અને નવમ પુત્ર પણ, બધા પિતાના ગુણોથી યુક્ત. અચ્યૂત, જે ક્યારેય ઘર છોડતા નથી, પોતાના ઘરમાં હાજર છે એમ રાજકુમારીઓએ તેમને સૌથી પ્રિય માન્યા, છતાં સ્ત્રીઓ ખરેખર તેમના સ્વરૂપને જાણતી નહોતી. ખિલેલા કમળ જેવા ચહેરા, લાંબા હાથ અને આંખો, પ્રેમભરી નજર અને મધુર વાણીથી પ્રભુએ સ્ત્રીઓને મોહી લીધા—એમણે પોતાના સૌંદર્યથી મન નિયંત્રિત કરી શક્યા નહિ. પ્રભુની સ્મિતભરી નજર, હાવભાવમાં આંતરિક ભાવ, અને ભ્રૂની હલનચાલથી પ્રેમભરી વાતો—એથી સોળ હજાર પત્નીઓએ કામદેવના બાણથી પ્રયત્ન કર્યો છતાં, શ્રીકૃષ્ણના ઈન્દ્રિયોને અસર કરી શક્યા નહિ. એ રીતે, લક્ષ્મીપતિને પતિ તરીકે પામી, જેમનો માર્ગ બ્રહ્મા અને બીજા દેવતાઓ પણ જાણતા નથી, એ સ્ત્રીઓ અવિરત પ્રેમથી તેમને સેવા આપતી, તેમની સ્મિત, નજર, સ્પર્શ અને આલિંગન માટે આતુર રહી. શ્રીકૃષ્ણની સેવામાં અનેક દાસીઓ હતી—સ્વાગત, આસન, પગ ધોવું, પાન, આરામ, પંખા, સુગંધિત માળા, વાળ ગોઠવવું, શયન, સ્નાન વગેરે—all સેવા કરતા. શ્રીકૃષ્ણની પત્નીઓમાં, દસ દસ પુત્રોમાંથી, આઠ રાણીઓ સૌથી શ્રેષ્ઠ હતી; તેમના પુત્રોમાં પ્રથમ પ્રદ્યુમ્ન હતા. પછી ચરુદેશન, સુદેશન, ચરુદેહ, સુચારુ, ચરુગુપ્ત, ભદ્રચરુ, ચરુચંદ્ર, વિચારુ, ચરુ અને પ્રદ્યુમ્નના નેતૃત્વમાં, રુક્મિણીના પુત્રો, પિતાથી ઓછા નહોતા. સત્યભામાના દસ પુત્રો: ભૂાનુ, સુભાનુ, સ્વર્ભાનુ, પ્રભાનુ, ભાનુમાન, ચંદ્રભાનુ, બૃહદભાનુ, રતિભાનુ, શ્રીભાનુ, પ્રતિભાનુ. જામ્બવતીના પુત્રો: સામ્બ, સુમિત્ર, પુરુજિત, શતાજિત, સહસ્રજિત, વિજય, ચિત્રકેતુ, વસુમાન, દ્રવિડ, ક્રતુ. નાગ્નજિતના પુત્રો: વીરચંદ્ર, અશ્વસેન, ચિત્રગુ, વેગવાન, વૃષ, આમા, શંકુ, વસુ, શ્રીમાન, કુંતિર. કાલિંદીના પુત્રો: શ્રુત, કવિ, વૃષ, વીર, સુબાહુ, ભદ્ર, એકલા, શાંતિ, દર્શ, પૂર્ણમાસા, અને સૌથી નાના સોમક. માદ્રીના પુત્રો: પ્રઘોષ, ગાત્રવાન, સિંહ, બલા, પ્રબલા, ઊર્ધ્વગા, મહાશક્તિ, સહા, ઓજા, અપરાજિતા. મિત્રવિંદાના પુત્રો: વૃક, હર્ષ, અનિલ, ગૃધ્ર, વર્ધન, અન્નાદ, મહાશા, પાવન, વહ્નિ, ક્ષુધી. ભદ્રાના પુત્રો: સંગ્રામજિત, બૃહત્સેન, શૂર, પ્રહરણા, અરિજિત, જય, સુભદ્ર, વામાયુ, સત્યકા. રોહિણીના પુત્રો: દીપ્તિમાન, તામ્ર, તપ્તા, વગેરે. પ્રદ્યુમ્નના પુત્ર અનિરુદ્ધ, રુક્મવતી (રુક્મિની પુત્રી) થી, ભોજકટમાં જન્મ્યા. એના પુત્રો અને પૌત્રો લાખો-કરોડોમાં હતા, અને શ્રીકૃષ્ણના બાળકોની માતાઓ સોળ હજાર હતી. રાજા (પરીક્ષિત) પૂછે છે: “શ્રીકૃષ્ણ દ્વારા અપમાનિત અને તેમને મારવાની તક શોધતા રુક્મીએ કેવી રીતે પોતાની પુત્રીનું વિવાહ શ્રીકૃષ્ણના પુત્ર સાથે કરાવ્યું? એ શત્રુઓ વચ્ચેના લગ્નની વાર્તા કહો.” શુકદેવજી કહે છે: યોગીઓ ભૂત, ભવિષ્ય, વર્તમાન, અદૃશ્ય, દૂર, ગુપ્ત—બધું સ્પષ્ટ જોઈ શકે છે. પછી શુકદેવજી કહે છે: સ્વયંવરમાં, કામદેવ જેવો, અનેક અંગોવાળો, પસંદ થયો; એણે રાજાઓને હરાવી, એકલા રથમાં તેને લઈ ગયો. રુક્મીએ, શ્રીકૃષ્ણ સાથે પૌર્વિક દુશ્મનાવ યાદ રાખી, છતાં પોતાની બહેનને પ્રસન્ન કરવા માટે પુત્રીનું વિવાહ પોતાની બહેનના પુત્ર સાથે કરાવ્યું. કૃતવર્માના પુત્રે પણ રુક્મિણીની પુત્રી, વિશાળ આંખો અને સુંદરતા ધરાવતી, સાથે વિવાહ કર્યો. રુક્મીએ પોતાની પૌત્રિકા રોચનાનું વિવાહ અનિરુદ્ધ સાથે—even ongoing feud છતાં—બહેનને ખુશ કરવા માટે, સંબંધમાં બંધાયેલો, એ વિવાહ કરાવ્યું. આ શુભ પ્રસંગે, રુક્મિણી, રામા, શ્રીકૃષ્ણ, સાથે સામ્બ, પ્રદ્યુમ્ન અને બીજા ભોજકટ શહેરમાં ગયા. લગ્ન પૂર્ણ થયા પછી, કલિંગના રાજા સહિત ઘણા રાજાઓએ, ગર્વિત અને અહંકારભર્યા, રુક્મીને બોલાવ્યા—બલરામ સાથે જુગાર રમવા. રાજા, “આને જુગાર આવડે નહિ, છતાં હાર મોટી છે,” એમ કહ્યું; બલરામને બોલાવ્યા, અને રુક્મીએ જુગાર રમ્યો. રામાએ સો, હજાર, અને દસ હજાર મૂડી લગાવી; રુક્મીએ જીત્યો, અને કલિંગના રાજાએ બલરામ પર ખીલી ઉડાવી, દાંત બતાવી, જે હલાયુધ (બલરામ) સહન કરી શક્યા નહિ. પછી રુક્મીએ લાખ મૂડી લગાવી, અને બલરામે એ જીત્યો; રુક્મીએ છેતરપિંડીથી કહ્યું, “હું જીત્યો.” બલરામ ગુસ્સાથી, સમુદ્ર જેવી, આંખ લાલ, દસ મિલિયન મૂડી લગાવી. એ પણ બલરામે યોગ્ય રીતે જીત્યો, પણ રુક્મીએ ફરી છેતરપિંડી કરી, “હું જીત્યો; સાક્ષીઓ કહો.” ત્યારે આકાશમાંથી અવાજ આવ્યો: “બલરામે જ જુગાર જીત્યો; રુક્મી ખોટું બોલે છે, શબ્દથી જીતનો દાવો કરે છે, ધર્મથી નહિ.” આ રીતે, શ્રીકૃષ્ણ, રુક્મિણી, અને તેમના પરિવારની જીવનયાત્રા, પ્રેમ, સેવા, અને સંબંધોમાં, ધર્મ અને અધર્મ વચ્ચેની ભેદરેખા સ્પષ્ટ થઈ.