શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

પુણ્યશાળી લોકોના મોઢેથી જે તમારા કમળ જેવા પગલાંની કથા સાંભળે છે, એ પાવન સુગંધ sniff કરે છે, એવા તમારા ચરણો તો મોક્ષ આપનાર છે—પછી બીજું કોઈ આશ્રય કોણ લે? પરંતુ આ સંસારના મોહમાં અંધ થયેલા મનુષ્યો, લક્ષ્મીજીના નિવાસસ્થાન એવા તમારા ગુણસંપન્ન ચરણોને અવગણે છે. હું, જેવું યોગ્ય છે, એમ બધા જગતના સ્વામી એવા તમને પૂજ્યો છું. તમે આ જન્મે અને આગલા જન્મે પણ સર્વ ઇચ્છાઓ પૂરી કરો છો. જન્મ-મરણના ચક્રમાં ભટકતી વખતે પણ તમારા ચરણો જ મારું એકમાત્ર આશ્રય રહે—કેમ કે તમે જેની ભક્તિ કરે છે, તેને અસત્યથી મુક્તિ આપો છો. હે અચ્યૂત! સ્ત્રીઓના ઘરમાં, જો તમારી કથા, જે શિવ અને બ્રહ્મા જેવી સભામાં પણ ગવાય છે, પુરુષોના કાન સુધી ન પહોંચે, તો તેઓ ગધેડા, ગાય, ઘોડા, બિલાડી, દાસ જેવા છે—એવા જીવનનો શું ફાયદો? મૂર્ખ સ્ત્રી, જો તેણે તમારા ચરણકમળના અમૃત જેવી સુગંધ અનુભવેલી નથી, તો તે પોતાના પ્રિય પતિને પ્રેમ કરે છે—તેનું શરીર તો ચામડી, વાળ, નખ, માંસ, હાડકાં, લોહી, કીડા, પિત્ત, કફ, વાયુથી ભરેલું છે—એ તો જીવતો લાશ છે. હે કમલનયન! મને તમારા ચરણોમાં ભક્તિ મળે એવી કૃપા કરો. તમે સ્વયંસિદ્ધ છો, બધામાં પોતાને જ જુઓ છો. જ્યારે વૃદ્ધાવસ્થાના પ્રભાવથી રજોગુણ વધે ત્યારે, જો તમે મને કૃપાદૃષ્ટિથી જુઓ, તો એ જ અમારે પર તમારું પરમ દયાળુપણું છે. હે મધુસૂદન! મને તમારા વચન અસત્ય લાગે નહીં. કેમ કે કન્યાનું પ્રેમ સામાન્ય રીતે માતા માટે હોય છે; બીજું ક્યાંક ક્યારેક જ થાય છે. અન્યાયાળ સ્ત્રી પણ, જો લગ્ન કરે છે તો પણ, તેનું મન વારંવાર નવી વસ્તુ તરફ દોડે છે. વિદ્વાન પુરુષે આવી અસ્થિર સ્ત્રી પર વિશ્વાસ ન કરવો જોઈએ—એમ કરવાથી બંને તરફથી નુકસાન થાય છે. ભગવાને કહ્યું: હે પાવનવ્રતા રાજકુમારી! મેં શબ્દો દ્વારા તને પરીક્ષણ માટે વાત કરી હતી, કે તને સાંભળવાની ઈચ્છા કેટલી છે. તું જે પૂછ્યું તે બધું સાચું છે. હે સુંદરિ! તને જે કંઈ ઈચ્છાઓ હોય, જો તું માત્ર મારી ભક્તિ કરે છે, તો એ બધું પુરું થાય છે—મારા પર તારી અનન્ય ભક્તિ છે. હે નિર્દોષ! તારો પતિ માટેનો પ્રેમ અને પતિવ્રતાનું પાલન પુરવાર થઈ ગયું છે. મારા શબ્દોથી તું વ્યાકુળ થઈ હતી, છતાં તારો મન મારો પરથી કદી હટ્યું નહીં. જે લોકો ગૃહસ્થાશ્રમમાં તપ અને વ્રતથી મારી આરાધના કરે છે, પણ ઇચ્છાઓમાં જળવાયેલા રહે છે, તેઓ મારી માયાથી મોહિત થઈને મને મુક્તિદાતા સ્વરૂપે જ જુએ છે. જે ગર્વીલા લોકો મને, મુક્તિના ધનના સ્વામી, પ્રાપ્ત કર્યા પછી પણ ભૌતિક સુખ અને પતિની ઇચ્છા રાખે છે, તેઓ દુર્ભાગી છે. તેમને તો નર્ક પણ પોતાને જેવા લોકો મળે એટલે સુખદ લાગે છે. હે ગૃહલક્ષ્મી! તારા પુણ્યથી તું વારંવાર મારી ઇચ્છા મુજબ વર્તી છે, જે દુર્લભ છે. એવાં સ્ત્રીઓ માટે પણ, જે દુષ્પૂરી છે અને છલકપટમાં રમી છે, એમાંથી જન્મમૃત્યુથી મુક્તિ મળે છે. હે ગર્વીતા! હું કોઈ ગૃહમાં એવી પતિવ્રતા સ્ત્રી જોઉં નહીં, જેમ કે તું—જ્યારે તારા લગ્ન સમયે અનેક રાજાઓ આવ્યા હતા, પણ તું એ બ્રાહ્મણને, જેણે મારી કથા સાંભળી હતી, ગુપ્ત રીતે મારી પાસે મોકલ્યો હતો. જ્યારે તારા ભાઈનું યુદ્ધમાં અંગભંગ થયું અને લગ્નોત્સવમાં જ જુગાર રમતાં મૃત્યુ થયું, ત્યારે તું મારી વિયોગની ભયથી એ સહન કર્યું, કશું કહ્યું નહીં—એ રીતે તું અમને જીતીને બતાવી. જ્યારે તું દૂત મોકલીને મને મેળવવા ગુપ્ત સંદેશો મોકલ્યા, અને જ્યારે તને લાગ્યું કે હું આ અનર્થક શરીરને છોડીને જઇશ, ત્યારે પણ તું મારો વિચાર છોડ્યો નહીં—એ બદલ અમે પણ તને એજ રીતે પ્રતિફળ આપીએ છીએ. શુકદેવજી કહે છે: આ રીતે જગતના સ્વામી શ્રીકૃષ્ણે રુક્મિણીજી સાથે પ્રેમભરી વાતચીત કરી, માનવસ્વરૂપે રમતા, પોતાના મધુર વચનોથી તેમને આનંદિત કર્યા. એ જ રીતે સર્વવ્યાપી હરિ, જગતના ગુરુ તરીકે, પોતાની દરેક પત્નીના ઘરે ગૃહસ્થધર્મનું પાલન કરતા, જાણે પોતે પણ ગૃહસ્થ હોય એમ વર્તતા. પછી, કૃષ્ણજીની દરેક પત્નીમાંથી દસ દસ પુત્રો અને એક નવમ પુત્ર જન્મ્યા, બધા પિતાની જેમ ગુણવત્તાવાળા. હે રાજન! અચ્યૂત શ્રીકૃષ્ણ, જે કદી ઘરની બહાર જતા નહોતાં, એવી રીતે દરેક પત્નીના ઘરમાં હાજર રહેતા, અને રાજકુમારીઓ તેમને પોતાનો સર્વસ્વ માનીને પ્રેમ કરતી—જ્યારે સ્ત્રીઓ તેમના સ્વરૂપને સાચે ઓળખતી પણ નહોતી. શ્રીકૃષ્ણના રૂપ અને પ્રેમભર્યા ચહેરા, લાંબા હાથ, કમલ જેવા નેત્ર, મૃદુ નજર અને મધુર વાણીથી સ્ત્રીઓ મોહિત થઈ જાય—even their own beauty couldn’t sway His mind before His majesty. મધુર સ્મિત, આંખોની ભંગીમાથી ભાવ વ્યક્ત કરતા સંકેતો, પ્રેમથી ભરેલી વાણી—આ બધાથી પણ, ૧૬,૦૦૦ રાણીઓ કામદેવના બાણથી તેમને આકર્ષવા પ્રયત્ન કરે, છતાં શ્રીકૃષ્ણના મનને કદી ચંચળ કરી શકતી નહોતી. લક્ષ્મીનાથ ભગવાનને પતિ રૂપે પામીને, એ સ્ત્રીઓ—જેનાં માર્ગને બ્રહ્મા પણ જાણતા નથી—અવિરત પ્રેમથી તેમની સેવા કરતી, તેમના સ્મિત, નજર, સ્પર્શ અને અંગલગ્નતા માટે આતુર રહેતી. શ્રીકૃષ્ણની સેવામાં અનેક દાસીઓ લાગેલી રહેતી—સ્વાગત, આસન, પાદપ્રક્ષાળન, પાન, આરામ, પંખો, સુગંધિત હાર, વાળ ગોઠવવું, શય્યા તૈયાર કરવી, સ્નાન અને અન્ય સેવા કરતી. શ્રીકૃષ્ણની રાણીઓમાં મુખ્ય આઠ રાણીઓના દસ દસ પુત્રો હતા. એમાં પ્રથમ પ્રદ્યુમ્ન છે. પ્રદ્યુમ્ન પછી ચારુદેશ્ન, સુદેશ્ન, ચારુદેહ, સુચારુ, ચારુગુપ્ત, ભદ્રચારુ, ચારુચન્દ્ર, વિચારુ અને ચારુ—આ બધાં હરિના દસ પુત્રો રુક્મિણીજીના છે, જે પિતાથી ઓછી નથી. ભાનુ, સુભાનુ, સ્વર્ભાનુ, પ્રભાનુ, ભાનુમાન, ચંદ્રભાનુ, બૃહદભાનુ, રતિભાનુ, શ્રીભાનુ અને પ્રતિભાનુ—આ દસ સત્યભામાના પુત્રો છે. સામ્બ, સુમિત્ર, પુરુજિત, શતજિત, સહસ્રજિત, વિજય, ચિત્રકેતુ, વસુમાન, દ્રવિડ અને ક્રતુ—આ જાંબવતીના પુત્રો છે, જેમાં સામ્બ અગ્રણિ છે. વીરચંદ્ર, અશ્વસેન, ચિત્રગુ, વેગવાન, વૃષ, આમ, શંકુ, વસુ, શ્રીમાન અને કુંતિર—આ નાગ્નજિતના પુત્રો છે. શ્રુત, કવિ, વૃષ, વીર, સુબાહુ, ભદ્ર, એકલ, શાંતિ, દર્શ અને પૂર્ણમાસ—આ કાલિન્દીના પુત્રો છે; સોમક સૌથી નાનો છે. પ્રઘોષ, ગાત્રવાન, સિંહ, બલ, પ્રબલ, ઊર્ધ્વગ, મહાશક્તિ, સહ, ઓજ અને અપરાજિત—આ માદ્રીના પુત્રો છે. વૃક, હર્ષ, અનિલ, ગૃધ્ર, વર્ધન, અન્નાદ, મહાશ, પાવન, વહ્નિ અને ક્ષુધી—આ મિત્રવિંદાના પુત્રો છે. સંગ્રામજિત, બૃહત્સેન, શૂર, પ્રહરણ, અરિજિત, જય, સુભદ્ર, વામાયુ અને સત્યક—આ ભદ્રાના પુત્રો છે. દીપ્તિમાન, તામ્ર, તપ્તા અને અન્ય—આ રોહિણીના પુત્રો છે. પ્રદ્યુમ્નથી રુક્મવતીના ગર્ભે અનિરુદ્ધ જન્મ્યા, જે રુક્મિના પુત્રી હતી અને ભોજકટમાં રહેતી. શ્રીકૃષ્ણના પુત્રો અને પૌત્રો દસ લાખથી પણ વધારે હતા, અને તેમની માતાઓ ૧૬,૦૦૦ જેટલી હતી. રાજાએ પૂછ્યું: હે વિદ્વાન! રુક્મિ, જે કૃષ્ણથી અપમાનિત થયો હતો અને તેમને મારવાની તાકમાં હતો, તેણે કેવી રીતે પોતાની દીકરીનો લગ્ન કૃષ્ણના પુત્ર સાથે કર્યો? કૃપા કરી આ શત્રુઓ વચ્ચેના લગ્નની કહાણી કહો. યોગીઓ ભૂત, ભવિષ્ય, વર્તમાન, ઇન્દ્રિયાતીત, દૂર કે ગુપ્ત બધું સ્પષ્ટ જોઈ શકે છે. શુકદેવજી કહે છે: સ્વયંવરમાં, કામદેવ જેવા રૂપવાને, અનેક અંગોથી સજ્જ, રુક્મવતીએ પસંદ કર્યો. એકલા જ તેણે એકલાએ જ રાજાઓને હરાવી, યુદ્ધમાં રથમાં બેસાડી તેને લઈ ગયો.