શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

શ્રીમદ્ ભાગવતના આ પ્રસંગમાં, રુક્મિણી ભગવાન કૃષ્ણને સંબોધન કરે છે અને કહે છે: “હે પ્રિય, તમે સાચે જ નિરલિપ્ત છો, કેમ કે તમારી સિવાય કશું જ નથી; મહાન શક્તિશાળી લોકો પણ તમને અર્પણ કરે છે. પરંતુ જે લોકો અતિશય લાલચ અને સંપત્તિમાં અંધ છે, તેઓ તમને ઓળખી શકતા નથી. તેમ છતાં, એ મહાન લોકો પણ તમારા માટે પ્રિય છે અને તમે તેમના માટે પ્રિય છો. તમે મનુષ્યના ચાર પુરુષાર્થ અને તેમના ફળોના સ્વરૂપ છો; જ્ઞાની લોકો તમને પામવા માટે બધું ત્યાગી દે છે. તમારો સંગ જ્ઞાની માટે યોગ્ય છે, સામાન્ય લોકોના સુખ-દુખમાં લિપ્ત માટે નહીં. મહાન ઋષિઓ, જેમણે ક્રોધ ત્યાગી દીધો છે, તમારી મહિમાની સ્તુતિ કરે છે; તમે જગતના આત્મા અને આત્મા દાતા છો—મારે એમ સાંભળ્યું છે. જ્યારે તમારો ભ્રૂકુટિ સમયના બળને સંકેત આપે છે, ત્યારે બ્રહ્મા અને શિવ પણ તેમના આશીર્વાદ ગુમાવી દે છે; તો બીજાઓનું શું? હે ગદાના મોટા ભાઈ, તમારા શબ્દો ભલે સાદા લાગે, પણ તમે તમારા ધનુષ્યના તીક્ષ્ણ ધ્વનિથી રાજાઓને ભગાડી દીધા અને મને પોતાના ભાગ તરીકે લઈ ગયા, જેમ સિંહ અન્ય પ્રાણીઓમાંથી પોતાનો ભાગ લઈ જાય છે. તેમના ડરથી મેં સમુદ્રમાં આશ્રય લીધો હતો. હે કમલનયન, અમ્બરીષ, નાહુષ અને ગય જેવા મહાન રાજાઓએ તમને પામવા માટે પોતાની રાજ્યો ત્યાગી અને વનમાં ગયા; છતાં, અહીં રહેતા લોકો તમારા માર્ગે કેમ નથી ચાલતા? તમારા કમલપાદની સુગંધ sniff કરીને, જેને સજ્જનોએ વર્ણવી છે અને જે મોક્ષ આપે છે, એ પછી બીજું આશ્રય કોણ લે? સામાન્ય લોકો, જેઓ ભૌતિક લાલચમાં અંધ છે, તેઓ લક્ષ્મીના નિવાસ—ગુણોના ખજાનાને અવગણી દે છે. હું તમારી, સર્વજગતના સ્વામીની, યોગ્ય રીતે પૂજા કરી છે; તમે આ જીવન અને પરલોકના ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરો છો. જન્મના ચક્રમાં ફરતી વખતે તમારા પગ જ મારા એકમાત્ર આશ્રય રહે, કેમ કે તમે પૂજકોને અસત્યથી મુક્તિ આપો છો. હે અચ્યુત, સ્ત્રીઓના ઘરમાં, તમારા દ્વારા શિક્ષિત પુરુષો ગધા, ગાય, ઘોડા, બિલાડી અને દાસ જેવા છે; જો શિવ અને બ્રહ્માના સમૂહમાં ગવાતા તમારા કથાઓ તેમના કાન સુધી પહોંચતા નથી, તો તેમનો જીવવાનો શું અર્થ? મૂઢ સ્ત્રી, જે તમારા કમલપાદની સુગંધ sniff નથી કરી, તે પોતાના પતિ—જેના શરીર પર ચામડી, વાળ, નખ, માંસ, હાડકાં, લોહી, કીડા, મૂત્ર, કફ, પિત્ત, વાયુથી ભરેલું છે—એક જીવતા મૃતદેહ—ને જ પ્રેમ કરે છે. હે કમલનયન, મને તમારા પગમાં ભક્તિ મળે, કેમ કે તમે સ્વયં-તૃપ્ત છો અને કોઈને અલગ નથી માનતા. જ્યારે વૃદ્ધાવસ્થાની અસરથી રજોગુણ વધે અને તમે મને દયાપૂર્વક નજર કરો, એ જ અમારું પરમ દયા છે. હે મધુસૂદન, હું તમારા શબ્દોને ખોટા નથી માનતો. કેમ કે કન્યાનું પ્રેમ સામાન્ય રીતે માતા માટે હોય છે, બીજું ક્યારેક જ. છાંટેલી સ્ત્રી—even after marriage—her મન વારંવાર નવા પર જાય છે; જ્ઞાની પુરુષે આવી અવિશ્વાસુ સ્ત્રી રાખવી નહીં, રાખે તો બંને બાજુ ગુમાવે છે. ત્યારે ભગવાન બોલ્યા: “હે પવિત્ર, રાજકુમારી, મેં તને શબ્દોથી પરખવા માટે કહ્યું હતું, તું શું સાંભળવા ઈચ્છે છે. જે કંઈ તું પૂછ્યું છે, મેં જે કહ્યું છે, એ સાચું છે. હે સુંદર, તું મારા માટે એકમાત્ર ભક્તિ રાખે છે, તો તારી જે કોઈ ઈચ્છા હોય, એ હંમેશા પૂર્ણ થાય છે; તું મારી વિશિષ્ટ ભક્ત છે. હે નિર્દોષ, તારો પતિ માટેનો પ્રેમ અને તારી પવિત્રતા સાબિત થઈ છે; મારી વાતોથી તું ઉલટાઈ ગઈ હતી, છતાં તું મનથી મને છોડ્યો નહીં. જે લોકો વિવાહિત જીવનમાં તપ અને વ્રતથી મારી પૂજા કરે છે, પણ ઇચ્છાઓમાં લિપ્ત છે, તેઓ મારી માયામાં ભટકે છે, મને મુક્તિના સ્વામી તરીકે માને છે. જે અહંકારવાળા લોકો, મને અને મુક્તિના સંપત્તિને પામ્યા પછી પણ ભૌતિક સુખ અને પતિની ઇચ્છા કરે છે, તેઓ દુર્ભાગ્યશાળી છે; એમના માટે તો નરક પણ પોતાના જાતના જોડે હોવાથી આનંદદાયી છે. હે ગૃહલક્ષ્મી, તુ સદભાગ્યે વારંવાર મારી અનુરૂપ વર્તન કર્યું છે, જે દુર્લભ છે અને જન્મથી મુક્તિ આપે છે—even for difficult women. હે અહંકારવાળી, હું કોઈ ગૃહમાં એવી પતિવ્રતા સ્ત્રી જોઈ નથી, જે તારા લગ્ન સમયે આવેલા રાજાઓને અવગણી, અને મારા ગુણ સાંભળેલા બ્રાહ્મણને ગુપ્ત રીતે મારા સુધી મોકલ્યો. લડાઈમાં તારા ભાઈનું વાંકડું અને લગ્નની ઉજવણીમાં તેનું મૃત્યુ થયું, એ અહિતકારક દુઃખ તું મારી વિભક્તિના ડરથી સહન કર્યું અને કશું કહ્યું નહીં; એથી તું અમને જીત્યું. તુ મને મેળવવા ગુપ્ત સંદેશ મોકલ્યો, અને જ્યારે તને લાગ્યું કે હું આ અયોગ્ય શરીર છોડું, ત્યારે તું મને સ્થિર રહી; એ બદલ, અમે પણ તને એ જ રીતે પ્રતિસાદ આપીએ છીએ. શુકદેવે કહ્યું: આ રીતે, જગતના સ્વામી શ્રી કૃષ્ણ રુક્મિણી સાથે પ્રેમભરી વાતચીત કરીને, માનવલોકની રીતની નકલ કરતા, પોતાના શબ્દોથી તેને આનંદિત કરે છે. એ જ રીતે, સર્વવ્યાપી હરિ, જગતના ગુરુ તરીકે, દરેક પત્નીના ગૃહમાં ગૃહસ્થધર્મ પાળતો, ગૃહસ્થ તરીકે રહે છે. પછી, કૃષ્ણની દરેક પત્નીએ દસ પુત્રો અને એક નવમ પુત્ર જન્માવ્યો, બધા પિતાની ગુણોથી પરિપૂર્ણ. અચ્યુત, જે કદી ઘર છોડતા નથી, પોતાના ઘરમાં હાજર છે, એમ જોઈ, રાજકુમારીઓ તેમને સૌથી પ્રિય માને છે, છતાં તેઓ ભગવાનના સ્વરૂપને સાચે ઓળખી શકતા નથી. કમલ જેવો ચહેરો, લાંબા હાથ અને આંખો, પ્રેમભરી નજર અને મીઠા શબ્દોથી, ભગવાન સ્ત્રીઓને મોહિત કરે છે; સ્ત્રીઓ પોતાના સૌંદર્યથી ભગવાનના મનને જીતી શકતી નથી. ભગવાનની સ્મિતભરી નજર, ભાવ દર્શાવતી હાવભાવ, અને ભવ્ય ભ્રૂકુટિથી મોકલેલા પ્રેમભર્યા શબ્દોથી—even sixteen thousand wives—કૃષ્ણના ઇન્દ્રિયોને મોહિત કરી શકતી નથી, ભલે કામદેવના બાણથી પ્રયત્ન કરે. એ સ્ત્રીઓ, જેમણે લક્ષ્મીપતિને પતિ રૂપે મેળવ્યા, જેનો માર્ગ બ્રહ્મા વગેરે પણ જાણતા નથી, ભગવાનના સ્મિત, નજર, સ્પર્શ, અને આલિંગન માટે ઉત્સુક રહી, અવિરત પ્રેમથી સેવા કરે છે. શતોથી વધુ દાસીઓ ભગવાનની સેવા કરે છે—આગમન, આસન, પગ ધોવું, પાન, આરામ, પંખા, સુગંધિત હાર, વાળ ગોઠવવું, શય્યા, સ્નાન અને અન્ય અર્પણ. કૃષ્ણની પત્નીઓમાં, દસ પુત્રોમાંથી મુખ્ય એઠ રાણીઓ છે; હું તેમના પુત્રોના નામ કહું છું, પ્રદ્યુમ્નથી શરૂ કરીને. એ છે: ચારુદેષ્ણ, સુધેષ્ણ, શક્તિશાળી ચારુદેહ, સુચારુ, ચારુગુપ્ત, ભદ્રચારુ, અને બીજો. ચારુચંદ્ર, વિચારુ, અને ચારુ—આ દસમો પુત્ર; એ બધા પ્રદ્યુમ્નના નેતૃત્વમાં, રુક્મિણીના પુત્રો છે, પિતાથી ઓછા નથી. ભાનુ, સુભાનુ, સ્વર્ભાનુ, પ્રભાનુ, ભાનુમાન, ચંદ્રભાનુ, બૃહદભાનુ, અને રતિભાનુ—આ એઠ. શ્રીભાનુ અને પ્રતિભાનુ—સત્યભામાના દસ પુત્રો; સામ્બ, સુમિત્ર, પુરુજિત, શતજિત, સહસ્રજિત. વિજય, ચિત્રકેતુ, વસુમાન, દ્રવિડ, અને ક્રતુ—જાંબવતીના પુત્રો, સામ્બના નેતૃત્વમાં, પિતાની પ્રશંસા પામે છે. વીરચંદ્ર, અશ્વસેન, ચિત્રગુ, વેગવાન, વૃષ, આમા, શંકુ, વાસુ, શ્રીમાન અને કુંતિર—નાગ્નજિતના પુત્રો. શ્રુત, કવિ, વૃષ, વીર, સુબાહુ, ભદ્ર, એકલા, શાંતિ, દર્શ, અને પૂર્ણમાસા—કાલિન્દીના પુત્રો; સોમક સૌથી નાના. પ્રઘોષ, ગાત્રવાન, સિંહ, બલ, પ્રબલ, ઊર્ધ્વગ, મહાશક્તિ, સહ, ઓજ, અને અપરાજિત—માદ્રીના પુત્રો. વૃક, હર્ષ, અનિલ, ગૃધ્ર, વર્ધન, અન્નાદ, મહાશા, પાવન, અને વહ્નિ—મિત્રવિંદાના પુત્રો, સાથે ક્ષુધી. સંગ્રામજિત, બૃહત્સેન, શૂર, પ્રહરણ, અરિજિત, જય, સુભદ્ર, વામાયુ, અને સત્યક—ભદ્રાના પુત્રો. આ રીતે, કૃષ્ણના ગૃહમાં, તેમના પત્નીઓ, પુત્રો અને દાસીઓ—all were immersed in seva and love—અને ભગવાન ગૃહસ્થ જીવનની લિલા કરે છે, સર્વને આનંદ, દયા અને શાંતિ આપે છે.