શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

ભગવાન શ્રીકૃષ્ણના ચરણકમળ સુધી પહોંચવાનો માર્ગ, જે મહર્ષિઓ દ્વારા અનુભવાય છે, મનુષ્યો અને પશુઓ માટે સમજવું અત્યંત દુરુહ છે. હે પ્રભુ, તારા કર્મો તો લોકદૃષ્ટિથી પર છે; માત્ર જે તારી શરણે આવે છે, એ જ તારી લીલાઓને સમજવા સમર્થ બને છે. તું ખરેખર નિષ્કલંક અને નિઃસ્વ છે—કારણ કે તારા સિવાય બીજું કશું જ નથી; મોટા મોટા શક્તિશાળી પણ તને નમન કરે છે. પરંતુ જે લોકો અતિલોભ અને સંપત્તિમાં અંધ છે, તેઓ તને ઓળખી શકતા નથી, છતાં તું સર્વને પ્રિય છે અને સર્વે તને પ્રિય છે. તુજમાં જ સર્વ મનુષ્યલક્ષ્ય અને ફળોનું સ્વરૂપ છે. જે જ્ઞાની માણસો તને પામવા ઇચ્છે છે, તેઓ બધું ત્યજી દે છે. તારી સાન્નિધ્ય માત્ર એમને જ યોગ્ય છે, જે સ્ત્રી-પુરુષના સુખ-દુઃખમાં ફસાયેલા નથી. તારી મહિમા તો એ મહર્ષિઓ દ્વારા ગવાય છે, જેમણે ક્રોધ ત્યાગી દીધો છે. તું સર્વજગતના આત્મા અને જીવદાતા છે—એવું મેં સાંભળ્યું છે. તારા ભ્રુકુટિની જ લહેરથી કાળરૂપે બ્રહ્મા અને શિવ પણ પોતાના આશીર્વાદ ગુમાવી શકે છે, તો બીજાની તો વાત જ શું? હે ગદાધરીના ભાઈ, તારા વચનો ભલે સાદા લાગે, પણ તું ધનુષ્યના ટાણાથી રાજાઓને દૂર હાંકી અને મને એ રીતે લઇ ગયો જેમ સિંહ પોતાના ભાગને ઝુંપે છે. એ રાજાઓના ભયથી હું તો દરિયામાં શરણ ગઈ હતી. તને પામવા માટે, અમ્બરીષ, નાહુષ અને ગય જેવા મહારાજાઓએ પોતાનું રાજ્ય પણ ત્યજી, વનમાં પ્રવેશ કર્યો હતો; છતાં અહીં રહેનારા લોકો તારો માર્ગ કેમ નથી પાળતા? જે કોઈ તારા ચરણકમળની સુગંધ સાંભળે છે—જે સજ્જનો દ્વારા વર્ણવાય છે અને મોક્ષ આપે છે—એ બીજું આશ્રય કેમ શોધે? પરમાર્થમાં અંધ બનેલા મનુષ્યો, લક્ષ્મીજીના નિવાસ અને ગુણસમુદ્ર તને અવગણે છે. મેં તારી યોગ્ય રીતે પૂજા કરી છે, હે જગન્નાથ! તું જીવન અને પરલોકમાં મનોભિલાષા પૂરી કરનારો છે. જન્મમરણના ચક્રમાં ફરતો હું તારા ચરણકમળને જ એકમાત્ર આશ્રય માનું છું, કેમ કે તું તારી ભક્તિમાં લાગેલા લોકો પાસે આવી, તેમને અસત્યથી મુક્ત કરે છે. હે અચ્યૂત, સ્ત્રીઓના ઘરમાં, એ પુરુષો, જેમણે તારો ઉપદેશ સાંભળ્યો નથી, તેઓ ગધેડા, ગાય, ઘોડા, બિલાડી કે દાસ જેવા છે. જો તારી કથાઓ, જે શિવ અને બ્રહ્માના સભામાં ગવાય છે, તેમની કાન સુધી નથી પહોંચતી, તો એમનું જીવન વ્યર્થ છે. જે સ્ત્રી, જેણે તારા ચરણકમળની અમૃતગંધ નહિ અનુભવી, તે પોતાના પ્રિય પતિને ચાહે છે—જેનું શરીર ત્વચા, વાળ, નખ, માંસ, હાડકાં, લોહી, કીટાણુ, વિસર્જન, કફ, પિત્ત અને વાયુથી ભરેલું છે—એ જીવતા મૃતકને પ્રેમ કરે છે. હે કમલનયન, મને તારા ચરણોમાં ભક્તિ મળે—તું તો આત્મારામ છે અને તારા માટે કોઈ જુદો નથી. જ્યારે વૃદ્ધાવસ્થાના પ્રભાવથી રજોગુણ વધે અને તું કૃપાદૃષ્ટિ કરે, એજ અમારે માટે તારી પરમ કૃપા છે. હે મધુસૂદન, મને તારા વચનો ખોટા લાગતા નથી. કેમ કે કન્યાનું પ્રેમ સામાન્ય રીતે માતા માટે હોય છે અને ક્યારેક બીજાં માટે પણ. પતિવ્રતા સ્ત્રી પણ ક્યારેક મનથી ચંચળ બનીને બીજું વિચારે છે; વિવેકી પુરુષે આવી અસ્થિર સ્ત્રીને રાખવી ન જોઈએ, નહિ તો બંને તરફથી હારી જાય છે. પછી ભગવાને કહ્યું: હે પવિત્ર સ્ત્રી, રાજકન્યા! મેં તારી ઇચ્છા જાણવા માટે તને શબ્દોથી પરખ્યું. તું જે પૂછ્યું તે સર્વે સાચું છે. હે સુશોભિતે, તને જે કાંઈ ઇચ્છા હોય, જો તું માત્ર મને જ ભજતી રહે, તો તારી સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થશે, કેમ કે તું મારી અનન્ય ભક્ત છે. હે નિર્દોષે, તારો પતિપ્રેમ અને પતિનિષ્ઠા પુરવાર થઈ ગઈ છે. મારા વચનો સાંભળીને પણ તારો મન કદી કંપ્યું નહીં. જે લોકો ગૃહસ્થાશ્રમમાં રહીને તપ અને વ્રતથી મારી આરાધના કરે છે, પણ ઇચ્છાઓમાં જકડી રહે છે, તેઓ મારી માયામાં મોહિત થઈને મને મુક્તિનાથ માનતા રહે છે. જે ગર્વીલા લોકો મને અને મોક્ષને પામ્યા પછી પણ ભૌતિક સુખ અને પતિની ઇચ્છા રાખે છે, તેઓ દુર્ભાગી છે; એમને માટે તો નર્ક પણ પોતાના લોકોના સંગથી સુખદ લાગે છે. હે ગૃહલક્ષ્મી, તારા પુણ્યથી તું વારંવાર મારી સાથે આવી છે—જે દુર્લભ છે અને જન્મમાંથી મુક્તિ આપે છે—even એવી સ્ત્રીઓ માટે પણ, જેઓ અઘટિત ઇચ્છાઓ ધરાવે છે અને કપટથી ભરેલી હોય છે. હે ગર્વિણી, હું કોઈ પણ ગૃહમાં તારી જેવી પતિનિષ્ઠા સ્ત્રી જોઉંતો નથી. તારા લગ્ન સમયે, તું રાજાઓને અવગણીને, મારા ગુણો સાંભળેલા બ્રાહ્મણને મારી પાસે ગુપ્ત રીતે મોકલ્યો હતો. જ્યારે તારો ભાઈ યુદ્ધમાં વિકારગ્રસ્ત થયો અને લગ્નોત્સવમાં જ મારો પરાજય થયો, ત્યારે તું મારા વિયોગના ભયથી એ અસહ્ય દુઃખ સહન કર્યું અને કશું કહ્યું પણ નહીં; એથી તું અમને જીત્યું છે. જ્યારે તું ગુપ્ત સંદેશા મોકલી મને મેળવવા પ્રયત્ન કર્યો અને જ્યારે તને લાગ્યું કે હું આ અયોગ્ય શરીર ત્યજી દઈશ, ત્યારે પણ તું મારેમાં અડગ રહી; એ બદલ અમે પણ તારો પ્રતિઉત્તર આપીએ છીએ. શુકદેવજી કહે છે: આમ, ભગવાને પોતાના પ્રેમાળ વચનો દ્વારા રુક્મિણીજીને આનંદિત કર્યા અને માનવલોકની લીલામાં રમતાં હતા. એ જ રીતે, સર્વવ્યાપી હરિ, જગતના આચાર્ય તરીકે, દરેક પત્ની પાસે પોતે ગૃહસ્થ તરીકે ગૃહસ્થધર્મનું પાલન કરતાં રહેતા. પછી, કૃષ્ણજીની દરેક પત્નીથી દસ દસ પુત્રો થયા—દરેક પુત્ર શક્તિમાં સમાન અને નવમો પુત્ર પણ થયો, બધા પિતાના ગુણોથી યુક્ત. અચ્યૂત શ્રીકૃષ્ણ હંમેશા ગૃહમાં હાજર રહેતા, એ જોઈ રાજકન્યાઓ એમને સર્વથી પ્રિય માનતી, જો કે એ સ્ત્રીઓને તેમની સાચી તત્ત્વજ્ઞાનતા નહોતી. તેમના મુખ કમળવિદ્યા, લાંબા હાથ અને આંખો, પ્રેમભર્યા દૃષ્ટિ અને મધુર વચનોથી ભગવાને એ સ્ત્રીઓને મોહી લીધી, જેમની પોતાની સુંદરતાથી મનPreviously, they were never મોહિત, પણ કૃષ્ણજીની મહિમા સામે એમનું મન કાબૂમાં રહેતું નહોતું. હલકાં સ્મિત, ભ્રુકુટિના સંકેતો અને પ્રેમભર્યા શબ્દો દ્વારા—even જ્યારે એ સ્ત્રીઓ કામદેવના બાણથી ભગવાનને મોહિત કરવા પ્રયત્ન કરતી—ત્યારે પણ ભગવાનના ઇન્દ્રિયો અડગ રહેતા. એવી સ્ત્રીઓ, જેમણે લક્ષ્મીપતિને પતિ રૂપે મેળવ્યા, જેમનો માર્ગ બ્રહ્મા-શિવ પણ સમજી શક્યા નથી, તેઓ હંમેશા આનંદપૂર્વક ભગવાનની સેવા કરતી—તેમના સ્મિત, દૃષ્ટિ, સ્પર્શ અને આલિંગન માટે આતુર રહી. શતાબ્દી દાસીઓ ભગવાનની સેવા કરતી—સ્વાગત, આસન, પાદ્ય, તાંબુલ, આરામ, પંખો, સુગંધિત હાર, વાળ ગોઠવવું, શય્યા તૈયાર કરવી, સ્નાન વગેરે સેવા-કાર્યમાં નિમગ્ન રહેતી. કૃષ્ણજીની પત્નીઓમાં, દસ દસ પુત્રોમાંથી જે અગ્રણીઓ હતા, એ આઠ રાણીઓ છે; હવે હું તેમનાં પુત્રોના નામ કહું છું, પ્રદ્યુમ્નથી આરંભ કરીને: રુક્મિણીના પુત્ર: પ્રદ્યુમ્ન, ચારુદેશન, સુદેશન, ચારુદેહ, સુચારુ, ચારુગુપ્ત, ભદ્રચારુ, ચારુચંદ્ર, વિચારુ અને ચારુ. સત્યભામાના પુત્ર: ભાનુ, સુભાનુ, સ્વર્ભાનુ, પ્રભાનુ, ભાનુમાન, ચંદ્રભાનુ, બૃહદભાનુ, રતિભાનુ, શ્રીભાનુ અને પ્રતિભાનુ. જામ્બવતીના પુત્ર: સામ્બ, સુમિત્ર, પુરુજિત, શતજિત, સહસ્રજિત, વિજય, ચિત્રકેતુ, વસુમાન, દ્રવિડ અને ક્રતુ. નાગ્નજિતની પુત્ર: વીરચંદ્ર, અશ્વસેન, ચિત્રગુ, વેગવાન, વૃષ, આમ, શંકુ, વસુ, શ્રીમાન અને કુન્તિ. કાલિન્દી ના પુત્ર: શ્રુત, કવિ, વૃષ, વીર, સુબાહુ, ભદ્ર, એકલ, શાંતિ, દર્શ અને પૂર્ણમાસ; સૌમક સૌથી નાનો. માદ્રીના પુત્ર: પ્રઘોષ, ગાત્રવાન, સિંહ, બલ, પ્રબલ, ઊર્ધ્વગ, મહાશક્તિ, સહ, ઓજ અને અપરાજિત. મિત્રાવિંદાના પુત્ર: વૃક, હર્ષ, અનિલ, ગૃધ્ર, વર્ધન, અન્નાદ, મહાશ, પાવન, વહ્નિ અને ક્ષુધી. આ રીતે, ભગવાન શ્રીકૃષ્ણની ગૃહસ્થલીલા, તેમની ભક્તિ અને તેમના વંશના પુત્રપૌત્રોમાં સર્વત્ર પ્રસરી રહી—જેમાં ભક્તિ, પ્રેમ અને પરમાત્માની મહિમાનું અમૂલ્ય દર્શન થાય છે.