શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

ભગવાન કૃષ્ણે ત્રણ લોકોનાં સ્વામી તરીકે, જ્યારે રુક્મિણી સાથે કઠોર વચન બોલ્યા—જે તેના પ્રિય પતિ પાસેથી ક્યારેય સાંભળ્યા ન હતા—ત્યારે રુક્મિણીના હૃદયમાં ભય અને અવિરત દુઃખ છવાઈ ગયું. તે રડવા લાગી, અને તેના સુંદર પગ, લાલ નખોથી શોભિત, જમીન પર રેખા દોરવા લાગ્યા. કાજલથી કાળી થયેલી આંખોથી આંસુ વહેતા, કેસરથી રંગાયેલા સ્તન આંસુથી ભીંજાઈ ગયા, અને તે શોકમાં ડૂબી, નમ્રતા સાથે માથું નીચે કરી, અવાજ દુઃખથી અડધો થઈ ગયો. અસહ્ય દુઃખ, ભય અને શોકથી તેની ચિંતાનું નાશ થઈ ગયું; હાથમાંથી કંગણ સળી ગયો, પંખો પડી ગયો, અને તે અચાનક બેહોશ થઈ, જાણે પવનથી ફડફડતી કેળીની ઝાંખી હોય, વાળ વિખરાઈ ગયા. આ દૃશ્ય જોઈ, કૃષ્ણ, પોતાના પ્રિયની પ્રેમમાં બંધાયેલા, અને તેની ઊંડી લાગણીને જાણ્યા વિના, દયાથી ભળી ગયા. તેઓ તરત પથારી પરથી ઊતરી, ચાર ભુજાવાળા સ્વરૂપે, રુક્મિણીને ઉઠાવ્યા, વાળ ગોઠવ્યા, અને પોતાના કમળ-હાથથી માથું અને ચહેરા પરનાં આંસુ પાંછ્યા. તેના દુઃખથી ભીંજાયેલા સ્તન અને આંખોમાંથી આંસુ પાંછીને, કૃષ્ણે તેને પોતાના હાથમાં લઈને, હૃદયપૂર્વક આશ્વાસન આપ્યું. ભગવાન, જે શાંત અને સાંત્વના આપવાનું જાણે છે, દયાથી રુક્મિણીને શાંત કર્યા; તેનું મન ગર્વ અને રમૂજી વાતોથી ગૂંજી ગયું હતું, છતાં તે આવા દુઃખ માટે અયોગ્ય હતી—ભગવાને, જે સજ્જનોના આશ્રય છે, તેને શાંત કર્યા. કૃષ્ણે કહ્યું: "વિદર્ભની રાજકુમારી, ગુસ્સો ના કર. હું જાણું છું કે તું મારી પર પૂર્ણ ભક્તિ ધરાવે છે. તારા વચન સાંભળવાની ઈચ્છાથી, મેં રમૂજી રીતે આવું કર્યું. તારા પ્રેમમાં, તારી ધબકતી ઓઠ અને લાલચોકી નજર, તથા ભમરાયેલા ભ્રૂની સુંદર વક્રતા જોવા માટે, મેં આવું વર્તન કર્યું." "ગૃહસ્થ જીવનમાં, ઓ ભયભીત અને સુંદર, સર્વોત્તમ લાભ એ છે કે પોતાના પ્રિય સાથે રમૂજી વાતચીત કરી શકાય." શુકદેવજી કહે છે: ભગવાનના આશ્વાસનથી, રુક્મિણીને સમજાઈ ગયું કે કૃષ્ણના વચન માત્ર રમૂજ હતા; હવે તેને પતિ દ્વારા ત્યાગ થવાનો ભય દૂર થઈ ગયો. તે ભગવાનના ચહેરા તરફ જોઈ, નમ્ર અને પ્રેમથી ભરેલી નજરે, લાજથી ભરેલા મોહક સ્મિત સાથે, શ્રેષ્ઠ પુરુષને કહ્યું: "કમળ-નેત્રવાળા કૃષ્ણ, તમે જે કહ્યું તે સાચું છે. હું તો અપ્રતિષ્ઠિત ગુણવાળી અને અજ્ઞાન છું—ક્યાં હું તમારા જેવી મહાનતા અને વૈભવના સ્વામી, જે પોતાની મહિમામાં આનંદ કરો છો, માટે યોગ્ય છું?" "શક્તિશાળી, તમે તમામ ગુણોમાં વસો છો, પણ તેમ છતાં તેમને સ્પર્શતા નથી—જેમ કે સમુદ્ર તરંગો નીચે રહે છે. તમે ઇન્દ્રિયો થી મુક્ત છો, ભક્તો માટે સ્વરૂપ ધારણ કરો છો, અને રાજાઓના હૃદયમાંથી અજ્ઞાનના અંધકારને દૂર કરો છો." "તમારા કમળ-પદમાં જ્ઞાનીઓ આનંદ કરે છે, પણ પુરુષો અને પશુઓ માટે એ પાથ સમજવું અઘરું છે, કેમ કે તમારા કર્મો લોકિક સમજથી પર છે; માત્ર તમારા અનુયાયીઓ જ એ સમજ શકે." "તમે ખરેખર નિરલેપ છો, કારણ કે તમારી સિવાય કશું અસ્તિત્વમાં નથી; શક્તિશાળી પણ તમને શ્રદ્ધાંજલિ આપે છે. જે અતિશય કામના અને સંપત્તિમાં અંધ છે, તેઓ તમને જાણતા નથી, છતાં મહાન લોકો પણ તમને પ્રિય છે, અને તમે તેમને પ્રિય છો." "તમામાં માનવ જીવનના બધા ધ્યેય અને ફળો છે; જ્ઞાની લોકો તમારે માટે બધું ત્યજી દે છે. ભગવાન, તમારું સંગજ્ઞાન તેમને માટે યોગ્ય છે, એ લોકો માટે નહીં, જે માનવ-મહિલા સુખ-દુઃખમાં મગ્ન છે." "જેણે ક્રોધ છોડી દીધો છે એવા ઋષિઓ તમારી મહિમાનું ગાન કરે છે; તમે વિશ્વનો આત્મા અને આત્મા દાતા છો—એવું મેં સાંભળ્યું છે. જ્યારે તમારું ભ્રૂકુટી સમયની શક્તિ દર્શાવે છે, ત્યારે બ્રહ્મા અને શિવ પણ પોતાના આશીર્વાદ ગુમાવી દે છે; તો બીજાઓનું શું?" "ગદા ના મોટા ભાઈ, તમારા શબ્દો ભલે નિર્લિપ્ત લાગે, પણ તમે તમારા ધનુષના ટાંકાથી રાજાઓને દૂર કરી, અને મને લઈ ગયા—જેમ સિંહ પોતાના હિસ્સા માટે પશુઓમાં પ્રવેશ કરે; તેમનાં ભયથી હું સમુદ્રમાં શરણ ગઈ." "તમારી ઈચ્છાએ, કમળ-નેત્રવાળા, અંબરીષ, નહુષ, ગય જેવા શ્રેષ્ઠ રાજાઓએ રાજ્યો ત્યજી, વનમાં પ્રવેશ કર્યો; છતાં, જે અહીં રહે છે, તેઓ તમારો માર્ગ કેમ અનુસરી નથી?" "જેણે તમારા કમળ-પદની સુગંધ સાંભળી છે—જે સજ્જનો દ્વારા વખાણી, લોકો માટે મુક્તિ આપે છે—એ બીજા આશ્રય કેમ શોધે? મર્ત્ય લોકો, ભૌતિક દૃષ્ટિથી અંધ, લક્ષ્મીનું નિવાસ, ગુણોનું ખજાનું, અવગણે છે." "હું તમને, સર્વલોકોના સ્વામી, યોગ્ય રીતે પૂજ્યો છે; તમે બંને લોકમાં ઈચ્છાઓ પૂર્ણ કરો છો. જન્મના ચક્રમાં ભટકતાં, તમારા પગ જ મારા એકમાત્ર આશ્રય હોય; કેમ કે તમે પૂજકને આવો છો, અને અસત્યથી મુક્તિ આપો છો." "અચ્યુત, સ્ત્રીઓના ઘરોમાં, પુરુષો, જો તમારી કથાઓ—શિવ અને બ્રહ્માના સભામાં ગવાય છે—સાંભળતા નથી, તો તેમનું જીવન શું કામનું? તેઓ તો ગધડા, ગાય, ઘોડા, બિલાડી, અને દાસ જેવા છે." "મૂર્ખ સ્ત્રી, જે તમારા કમળ-પદની સુગંધ નથી માણી, તે પોતાના પ્રિય પતિને જ પ્રેમ કરે છે—જેનું શરીર તો ચામ, વાળ, નખ, માંસ, હાડકાં, લોહી, કીડા, વિસર્જન, કફ, પિત્ત, અને વાયુથી ભરેલું છે—જાગૃત મૃતદેહ." "કમળ-નેત્રવાળા, મને તમારા પગમાં ભક્તિ મળે, કેમ કે તમે સ્વયં-સંતોષિત છો, અને કોઈને અલગ નથી માનતા. જ્યારે વૃદ્ધાવસ્થાના અસરોમાં રાગ વધે, અને તમે મને દૃષ્ટિ આપો, એ જ અમારું સર્વોચ્ચ દયાળુતા છે." "મધુસૂદન, હું માનું છું કે તમારા શબ્દો ખોટા નથી. કન્યાનું પ્રેમ સામાન્ય રીતે માતા માટે હોય છે, અને ક્યારેક બીજાં માટે." "અણઘડ સ્ત્રી—even after marriage—her મન વારંવાર નવા પર જાય; જ્ઞાની પુરુષે આવી વફાદાર ન હોતી સ્ત્રી રાખવી જોઈએ નહીં, નહીં તો બંને બાજુ ગુમાવે." કૃષ્ણે કહ્યું: "પાવન અને ચaste, રાજકુમારી, મેં તને શબ્દોથી પરખી—તારા ઈચ્છા અને સાંભળવાની તરસ જોવા માટે. જે કંઈ તું પૂછ્યું, એ બધું મેં કહ્યું, એ સાચું છે." "સુંદર, તું માત્ર મને સમર્પિત છે, તો તારી તમામ ઈચ્છાઓ પૂર્ણ થાય છે, ઓ શુભે, કેમ કે તું મારી એકમાત્ર ભક્ત છે." "પાપરહિત, તારો પતિ માટેનો પ્રેમ અને વફાદારી સાબિત થઈ છે; મારા શબ્દોથી તું દુઃખી થઈ, છતાં મન મારે પરથી વિક્રમિત થયું નહીં." "જે લોકો ગૃહસ્થ જીવનમાં, તપ અને વ્રતથી મને પૂજે છે, પણ ઈચ્છાઓથી જોડાયેલા છે, તેઓ મારી માયાથી મોહિત થઈ, મને મુક્તિના સ્વામી સમજે છે." "જે લોકો ગર્વથી, મને—મુક્તિના ધન સાથે—પ્રાપ્ત કર્યા પછી પણ ભૌતિક સુખ અને પતિ ઈચ્છે છે, તેઓ દુર્ભાગ્યશાળી છે; તેમનો સ્વજનો પ્રત્યેનો મમતા, નરક પણ સુખદ લાગે છે." "ગૃહલક્ષ્મી, તારા સારા ભાગ્યે, તું વારંવાર મારા અનુરૂપ વર્તન કર્યું છે, જે દુર્લભ છે અને જન્મમુક્તિ આપે છે—even for those women who are difficult to please, whose desires are hard to fulfill, and who indulge in deceit." "ગર્વવાળી, હું કોઈ ઘરમાં એવી પત્ની જોઈ નથી, જે તારી જેમ સમર્પિત છે; લગ્ન સમયે, રાજાઓની હાજરીની પરવા કર્યા વિના, તે બ્રાહ્મણને મારી પાસે ગુપ્ત સંદેશા મોકલ્યો." "લગ્નોત્સવમાં, તારા ભાઈ યુદ્ધમાં વિક્રુતિ પામ્યા અને જુગારની સભામાં મૃત્યુ પામ્યા, તું એ અસહ્ય દુઃખ સહન કર્યું—મારીથી વિભાજનના ભયથી—અને કશું કહ્યું નહીં; આમ, તું અમને જીત્યું." "જ્યારે તું દૂત દ્વારા ગુપ્ત સંદેશ મોકલ્યો, અને જ્યારે વિચાર્યું કે હું આ અયોગ્ય શરીર ત્યજી દઈશ, તું મારીમાં અડગ રહી; તેના બદલામાં, અમે પણ એ જ વર્તન કરીએ." શુકદેવજી કહે છે: આ રીતે, જગતના સ્વામી, રુક્મિણી સાથે પ્રેમભરી વાતચીત કરીને, પોતાના શબ્દોથી delights આપતા, મનુષ્યની જેમ રમૂજી રીતે વર્તન કરતા. એ રીતે, સર્વવ્યાપી ભગવાન હરિ, જગતના શિક્ષક, દરેક પત્નીના ઘરમાં, ગૃહસ્થની જેમ, ગૃહસ્થધર્મનું પાલન કરતા. પછી, શુકદેવજી કહે છે: કૃષ્ણની દરેક પત્નીએ દસ પુત્રો અને એક નવમ પુત્ર જન્મ્યા, બધા પિતાની ગુણોથી સમાન હતા. અચ્યુત, જે ક્યારેય ઘર છોડતા નથી, પોતાના ઘરમાં હાજર રહેતા, રાજકુમારીઓએ તેમને પોતાનો સૌથી પ્રિય માન્યો, જોકે સ્ત્રીઓએ ભગવાનના સ્વરૂપને સાચે ઓળખ્યા નહોતાં.