શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

સત્યભામાના આગ્રહથી, શ્રીકૃષ્ણે પારિજાત વૃક્ષને ઉખાડી લીધું, તેને ગરુડ પર મૂક્યું અને ઇન્દ્ર સહિત દેવતાઓને પરાજય આપીને તે વૃક્ષ પોતાના શહેરમાં લાવી ગયા. તેમણે તે પારિજાત વૃક્ષ સત્યભામાના ગૃહ-ઉદ્યાનમાં સ્થાપિત કર્યું, જેના કારણે તેના ઘરની સુંદરતા વધુ વધી ગઈ. આ વૃક્ષની સુગંધથી લલચાયેલી મધમાખીઓ સ્વર્ગમાંથી તેને અનુસરી આવી. સત્યભામાએ અચ્યૂતના પગને પોતાના મુકુટના અંશથી સ્પર્શ કરીને નમસ્કાર કર્યા અને પોતાની ઇચ્છા પૂર્ણ કરવા વિનંતી કરી; આ રીતે, શ્રીકૃષ્ણની મહાનતા પુરવાર થઈ—દેવતાઓમાં અહંકારનું અંધકાર કેટલું ઘેરું છે! પછી, એક જ ક્ષણે, સદાય અપરિવર્તિત અને ઇચ્છા પ્રમાણે અનેક સ્વરૂપ ધારણ કરનાર પ્રભુએ વિવિધ મહેલોમાં પોતાની પત્નીઓ સાથે લગ્ન કર્યા. તેઓ તેમના ઘરોમાં નિવાસ કરતાં, સર્વ તુલના અને ભેદથી પર, પોતાના મનની ઇચ્છા પ્રમાણે પત્નીઓ સાથે આનંદમાં જીવન વિતાવતા—as if an ordinary householder with his wives. લક્ષ્મીના પતિ એવા ભગવાનને પતિ રૂપે પ્રાપ્ત કરીને, જેનો માર્ગ બ્રહ્મા અને અન્ય દેવતાઓ પણ જાણતા નથી, એ સ્ત્રીઓ આનંદ અને સતત વધી રહેલા પ્રેમથી, હાસ્ય, નજર, ગાઢ મિલન, રમૂજી વાતો અને લાજ સાથે ભગવાનની સેવા કરતી. અનેક દાસીઓ પણ ભગવાનની સેવા માટે આગળ આવતી—મુલાકાત લેવા, આસન આપવું, પૂજન, પગ ધોવું, પાન, આરામ, પંખો ઝલવું, સુગંધિત માળાઓ, વાળ ગોઠવવું, શયન તૈયાર કરવું, સ્નાન, ભેટો આપવું વગેરે. આ રીતે, 'પારિજાત વૃક્ષ લાવવું અને નરકાસુરનો વધ' નામે ભાગવતના દશમ સ્કંધના નવપંચાશિતમ અધ્યાયનો અંત આવ્યો. પછી, શ્રી બાદરાયણ કહે છે: એક વખત, ભાઈષ્મી (રુક્મિણી) પોતાના પતિ, જગતના ગુરુ, શ્રીકૃષ્ણની સેવા કરતી હતી; શ્રીકૃષ્ણ પોતાના શયન પર આનંદપૂર્વક બેઠા હતા, અને ભાઈષ્મી તથા તેની સાથીઓ પંખો ઝલાવતા હતા. જે ભગવાન રમતમાં બ્રહ્માંડની રચના, સંરક્ષણ અને વિનાશ કરે છે, તે યદુ કુળમાં ગાયોની અને પોતાના સગાંઓની રક્ષા માટે અવતરી આવ્યા હતા. આ અંતઃપૂરમાં, જે મોતીની લટકતી હાર, છત્રી અને રત્નજડિત દીવો વડે સજ્જ હતી, જેમાં ચમેલીના ફૂલો, ફૂલમાળાઓ, મધમાખીઓની ગુંજ, અને જાળીઓમાંથી ચાંદની પ્રકાશ અંદર આવી રહી હતી; પારિજાત ઉદ્યાનની સુગંધવાળી પવન, ઉદ્યાનોની સમૃદ્ધિ, અને જાળીઓમાંથી અગરની ધૂપ ફેલાઈ રહી હતી; દૂધના ફેન જેવી શ્વેત અને ઉત્તમ શયન પર, રુક્મિણી પોતાના પતિ, જગતના સ્વામીની સેવા કરતી હતી. પછી, રુક્મિણીએ તેની સહેલીના હાથમાંથી રત્નજડિત હાંથડીયું લીધો અને ભગવાનને પંખો ઝલવવા લાગી, પૂજન કરતી. તેના પગમાં રત્નના પાયલ, હાથમાં વીંટી, કંકણ અને પંખો, ગળામાં હાર જે કપડાંની અંદર છુપાયેલા સ્તન પર કુંકુમથી લાલ થઈ ગયેલા હતા, કમર પર અમૂલ્ય બેલ્ટ, અને તે અચ્યૂતની બાજુમાં ઝળહળતી હતી. શ્રીકૃષ્ણે, સુંદરતા અને લક્ષ્મીનું રૂપ, પોતાની પ્રિયાને જોઈ, જે પોતાનો બીજું કોઈ આશ્રય નહોતું ધરાવતી અને રમતમાં પોતાના સ્વરૂપને તેમની સાથે મેળવેલું હતું; ભગવાને, પોતાના વાળ, કાનમાં કુંડલ, ઝળહળતું હાર, અને મીઠી હાસ્ય સાથે, રુક્મિણીને કહ્યું: "હે રાજકુમારી, તને અનેક મહાન, સંપન્ન, સુંદર, દયાળુ અને શક્તિશાળી રાજાઓ ઇચ્છતા હતા. તું તે સૌને અને શિશુપાલ જેવા ગર્વીલા રાજાઓને તિરસ્કાર કર્યો, અને ભાઈ તથા પિતાએ તને મને આપી. તું તને સમાન કોઈ પસંદ કેમ ના કર્યો? હે સુંદર ભ્રૂવાળી, રાજાઓના ભયથી, તું સમુદ્રમાં આશ્રય લીધો, શક્તિશાળી શત્રુઓ બનાવી અને રાજસિંહાસન છોડી દીધું. સામાન્ય રીતે, સ્ત્રીઓ એવા પુરુષોને અનુસરે છે, જેમનો માર્ગ સ્પષ્ટ નથી, જેમણે દુનિયાની રીત છોડી છે, તેઓ દુઃખ પામે છે. અમે તો સદાય નિર્વસિત છીએ, અને નિર્વસિતોને જ પ્રિય છીએ; તેથી, ધનવાન સ્ત્રીઓ મને પસંદ કરતી નથી. લગ્ન અને મિત્રતા સમાન ધન, જન્મ, શક્તિ, સુંદરતા અને સ્થિતિવાળા વચ્ચે જ યોગ્ય છે; ક્યારેય સર્વોચ્ચ અને નીચ વચ્ચે નહીં. હે વિદર્ભની રાજકુમારી, આ સમજ્યા વગર, તું મને પસંદ કર્યો—જેમાં ગુણ નથી—જેમ wandering mendicants વ્યર્થમાં વખાણ કરે છે. તેથી, તું એવો ક્ષત્રિય પતિ પસંદ કર, જે તને સમાન હોય, જેથી તને આ લોક અને પરલોકમાં સત્ય સુખ મળે. શિશુપાલ, શાલ્વ, જરસંધ, દંતવક્ર અને અન્ય રાજાઓ, હે સુંદર જાંઘવાળી, મારા શત્રુ છે, અને તારો મોટો ભાઈ રુક્મી પણ તેમના સાથે છે. તને હું અહીં લાવ્યો, એ રાજાઓના અહંકારને તોડી, તેમના ગર્વને ઓગાળવા અને સજ્જનોના હિત માટે. મને તો પત્ની, સંતાન કે ભોગની ઇચ્છા નથી; હું તો સ્વમાં પૂર્ણ છું, અને મારું ઘર તો પ્રકાશ વિના યજ્ઞ જેવું છે." શુકદેવ કહે છે: ભગવાને આ રીતે કહ્યું, અને પોતાના અવિભાજ્ય પ્રિયાને જોઈ, તેનું અહંકાર સમાપ્ત કર્યું. ત્રણ લોકના સ્વામીએ એવા કઠોર શબ્દો કહ્યા—જે રુક્મિણીએ ક્યારેય પોતાના પ્રિય પતિ પાસેથી સાંભળ્યા નહોતા—તેમાં રુક્મિણી ઘભરી, હૃદયમાં કંપ, ઊંડા અને અનંત દુઃખમાં પડી, રડવા લાગી. તેના સુંદર પગ, લાલ નખથી ઝળહળતા, જમીન પર લકીર ખેંચી; આંખોમાં કાજલથી અંધારું, સ્તન પર કુંકુમ લગાડેલું, પણ દુઃખથી ભીંજાયેલું, માથું ઝુકાવેલું, અવાજ દુઃખથી અટકેલો. અસહ્ય દુઃખ, ભય અને શોકથી મન વિઘડેલું, હાથમાંથી કંકણ સરકી ગયું, પંખો પડી ગયો; દેહ, મન ભટકેલું, અને તે પવનથી ઝડપાયેલા કેલા વૃક્ષની જેમ અચાનક બેહોશ થઈ ગઈ, વાળ વિખેરાઈ ગયાં. આ જોઈને, શ્રીકૃષ્ણ, પ્રિયાની પ્રેમથી બંધાયેલા, અને તેના ઊંડા પ્રેમથી અજાણ, દયાળુ થયા. તરત જ શયન પરથી ઊતરી, ચારભૂજાવાળા ભગવાને રુક્મિણીને ઉઠાવી, વાળ ગોઠવ્યા, અને પોતાના કમળ જેવા હાથથી તેનું મુખ પુંછ્યું. આંખમાંથી અને દુઃખથી ભીંજાયેલા સ્તન પરથી આંસુ પુંછ્યા, અને પોતાના હાથથી રુક્મિણીને બાંહમાં લઇ, જે ભગવાન સિવાય બીજું કોઈ આશ્રય ન ધરાવતી, તેને ચડાવ્યા. સંતાપમાં પડેલી પત્નીને ભગવાને, જે શાંત કરવું જાણે છે, દયાથી સાંત્વના આપી; તેના મનમાં અહંકાર અને રમતમાં ભટકાવ હતું, છતાં તે આવા દુઃખ માટે અયોગ્ય હતી—સજ્જનોના આશ્રય ભગવાને તેને શાંત કર્યા. શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: "હે વિદર્ભની રાજકુમારી, ગુસ્સો ના કર; હું જાણું છું કે તું મને સમર્પિત છે. તારા શબ્દો સાંભળવાની ઇચ્છા હતી, એટલે રમતમાં એવું કહ્યું, હે સુંદર. મારે તારો ચહેરો જોવા હતો, પ્રેમમાં કંપતા હોઠ, લાલ થયેલી નજર, અને ભ્રૂની સુંદર વાંકડે. ગૃહસ્થ જીવનમાં, હે લાજવાળી અને સુંદર, પરિવાર માટે સર્વોચ્ચ સુખ તો પોતાના પ્રિય સાથે રમૂજી વાતોમાં સમય વિતાવવાનો છે." શુકદેવ કહે છે: આ રીતે ભગવાને રુક્મિણીને સાંત્વના આપી, અને રુક્મિણી સમજી ગઈ કે ભગવાને રમતમાં જ કહ્યું હતું; તેથી, પોતાના પ્રિય પતિ દ્વારા ત્યાગી દેવામાં ભય છોડીને, મન શાંત થયું.