શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

ભૂદેવી ભગવાનને પ્રણામ કરીને કહે છે: “હે અજન્મા, હે અનંત શક્તિના સ્વામી, આ જગતના સર્જક, સર્વના આત્મા, સર્વોચ્ચ અને સર્વત્ર વ્યાપક પરમેશ્વર, હું તમને વંદન કરું છું.” પછી ભૂદેવી કહે છે: “હે અજન્મા ભગવાન, જગતની રચના કરવા ઈચ્છતા તમે કઠોર સ્વરૂપ ધારણ કરો છો અને વિસર્જન કરો છો; જગતની સ્થિરતા માટે તમે સત્ત્વરૂપ છો; સમય, પ્રકૃતિ અને પરમ પુરુષ—તમારું સ્વરૂપ બધું આવરી લે છે.” પછી ભૂદેવી કહે છે: “પૃથ્વી, જળ, અગ્નિ, વાયુ, આકાશ, ઇન્દ્રિયો, દેવતાઓ, મન અને મહત્તત્વ—ચાલતું કે અચળ, બધું જ, હે અદ્વિતીય પ્રભુ, તમે જ છો; તમારી અંદર માયા નથી.” અંતે ભૂદેવી વિનંતી કરે છે: “મારો આ પુત્ર ડરથી તમારા ચરણોમાં આશ્રયે આવ્યો છે; કૃપા કરીને તેને દુઃખમાંથી મુક્ત કરો—તમારા પાવન હસ્તે તેનો શિર પર સ્પર્શ કરો, જે સર્વ પાપોને દુર કરે છે.” શુકદેવજી કહે છે: ભૂદેવીના ભાવપૂર્વક અને વિનમ્ર શબ્દો સાંભળી ભગવાને તેને આશ્વાસન આપ્યું અને પૃથ્વીપુત્રના વૈભવી ગૃહમાં પ્રવેશ કર્યો. ત્યાં હરિએ સોળ હજારથી વધુ રાજકુમારીઓને જોયા, જેમને પૃથ્વીપુત્રે અન્ય રાજાઓ પાસેથી મુક્ત કરી હતી. ભગવાનને આવતાં જોઈને, એ સ્ત્રીઓ ચકિત થઈ ગઈ અને હૃદયથી ભગવાનને પતિરૂપે ઇચ્છવા લાગી; તેઓએ વિચાર્યું, “ભગવાન મારા પતિ બને અને સર્જનહાર એમાં સંમતિ આપે”—પ્રત્યેકે પોતાના મનમાં કૃષ્ણને અર્પણ કરી દીધા. ભગવાને તેમને શુદ્ધ વસ્ત્રો, સેવિકા, ઘણો ધન, રથ, ઘોડા અને અનેક વૈભવો સાથે દ્વારકાને મોકલી દીધી. કેશવે એ સાથે ચોંસઠ ઝડપી, ચાર દાંતવાળા, સફેદ એરાવત વંશના હાથીઓ પણ મોકલ્યા. પછી ભગવાન દેવતાઓના સ્વામીની નિવાસસ્થાને ગયા અને અદિતીને કુંડલ આપ્યા—ત્યાં દેવરાજ ઇન્દ્ર અને ઇન્દ્રાણી સાથે તેમનું સન્માન થયું. પછી પત્નીના આગ્રહથી તેમણે પારિજાત વૃક્ષ ઉખાડી, તેને ગરુડ પર મૂક્યું અને દેવતાઓ તથા ઇન્દ્રને જીતીને પોતાના શહેર લઈ આવ્યા. એ વૃક્ષ તેમણે સત્યભામાના બગીચામાં સ્થાપિત કર્યું, જેના સુગંધથી આકર્ષાયેલી મધમાખીઓ સ્વર્ગથી જ અનુસરી આવી. સત્યભામાએ અચ્યૂતના ચરણોમાં મસ્તક નમાવ્યું અને પોતાની ઇચ્છા પુરી કરવા વિનંતી કરી; આથી મહાત્મા ગણાય છે—દેવતાઓમાં અહંકારનું અંધકાર કેટલું ઘેરું છે! પછી ભગવાને એક જ ક્ષણે અનેક રૂપ ધારણ કરી, દરેક મહેલમાં દરેક સ્ત્રી સાથે વિધિવત્ લગ્ન કર્યા. તેઓ દરેક ગૃહમાં પોતાનું અસાધારણ, અનન્ય રૂપ ધારણ કરીને, પોતાની ઇચ્છા પ્રમાણે પતિ તરીકે રહ્યા—જેમ સામાન્ય ગૃહસ્થ પત્નીઓ સાથે રહે છે. એ સ્ત્રીઓએ, જેઓએ લક્ષ્મીનાથને પતિરૂપે પ્રાપ્ત કર્યા હતા—જેનાં માર્ગ બ્રહ્મા વગેરે પણ જાણતા નથી—હર્ષ અને વધતી જતી પ્રેમભક્તિથી ભગવાનની સેવા કરી: સ્મિત, નજર, સંગ, રમૂજી વાતો અને લજ્જા સાથે. સેંકડો દાસીઓએ પણ ભગવાનની સેવા કરી: તેમને મળવા જવું, આસન અર્પણ કરવું, પૂજા, પાદપ્રક્ષાલન, પાન, આરામ, ચામર ડોલાવવું, સુગંધિત માળા, વાળ ગોઠવવું, શય્યા તૈયાર કરવી, સ્નાન, ભેટ વગેરે. આ રીતે દશમ સ્કંધના ઉન્નાવન ચોપ્પન અધ્યાયનું સમાપન થાય છે—'પારિજાત હરણ અને નરકાસુરવધ' નામે, પરમહંસો માટેના શ્રીમદ્ ભાગવત મહાપુરાણમાં. પછી બાદરાયણ કહે છે: એક વખત, ભાયિષ્મીએ પોતાના પતિ, જગતના ગુરુ, ભગવાન શ્રીકૃષ્ણની સેવા કરી, જ્યારે તેઓ પોતાના શયન પર આનંદથી બેઠા હતા; ભાયિષ્મી અને તેની સાથીઓએ ચામર વડે પવન કરી. જે ભગવાન લિલાથી જગતની રચના, પાલન અને સંહાર કરે છે, તે ગોકુળ અને યદુઓના રક્ષાણાર્થે અવતર્યા હતા. આ અંતઃપુરમાં, જેમાં મુક્તાની માળ ઝૂલતી હતી, છત પર છત્રી અને રત્નમય દીવા ઝગમગતા હતા; ચમેલી અને અન્ય પુષ્પોના હાર, મધમાખીઓની ગુંજ, અને ઝાલરવાળા બારીમાંથી ચાંદની પ્રવેશતી હતી; પારિજાત વનના સુગંધ વડે પવન, સુંદર બગીચા, અગરબત્તીની સુગંધ પ્રસરી રહી હતી; એવી સફેદ દૂધના ફેન જેવી ઉત્તમ શય્યા પર, ભાયિષ્મી ભગવાનની આરાધનામાં લીન હતી. સાથીના હાથમાંથી રત્નમય હેન્ડલવાળો ચામર લઈ, દેવીએ ભગવાનની સેવા કરી. જ્યારે તેણીની પગલીઓના ઘુંઘરૂ વાગતા, હાથમાં વીંટી, કંકણ અને ચામર ઝળહળતા, કપડાંની અંદર છુપાયેલા સ્તનોના કુંકુમથી માળી લાલ થઈ, કમર પર અમૂલ્ય કટિબંધ ઝગમગતો—તેવી ભાયિષ્મી અચ્યૂતની બાજુમાં તેજસ્વી લાગી. આ સૌંદર્ય અને વૈભવની મૂર્તિ, જે ભગવાનના સ્વરૂપને અનુરૂપ બની હતી, તેને જોઈને પ્રસન્ન થયેલા હરિ, પોતાના વાળ, કાનમાં કુંડલ, ઝગમગતા હાર અને અમૃત સમાન સ્મિત સાથે, ભાયિષ્મીને કહ્યું: “હે રાજકુમારી, તને વિશ્વના રક્ષક, શક્તિ, સંપત્તિ, સૌંદર્ય, દાન અને બળથી સમૃદ્ધ રાજાઓ ઇચ્છતા હતા. તું એ ગર્વીલા રાજાઓ—શિશુપાલ વગેરેને તિરસ્કાર કરી, ભાઈ અને પિતાએ તને મને આપી—but તું તારા સમાન પતિ કેમ પસંદ કર્યો નહીં?” “હે સુશોભિત ભ્રૂવાળી, રાજાઓના ભયથી તું સમુદ્રમાં શરણ ગઈ, શક્તિશાળી રાજાઓને દુશ્મન બનાવી, રાજ્ય છોડી દીધું. જે સ્ત્રીઓ એવા પુરુષો પાછળ જાય છે, જેમનો માર્ગ સ્પષ્ટ નથી, તેઓ સામાન્ય રીતે દુઃખ પામે છે. અમે સદાય નિર્વાસિત છીએ અને નિર્વાસિતોને પ્રિય છીએ; તેથી ધનવાન સ્ત્રીઓ મને પસંદ કરતી નથી.” “લગ્ન અને મિત્રતા સમાન ધન, વંશ, બળ, સૌંદર્ય અને પ્રતિષ્ઠાવાળા વચ્ચે જ યોગ્ય છે; શ્રેષ્ઠ અને નીચ વચ્ચે કદી નહીં. હે વિદર્ભકુમારી, આ સમજ્યા વગર તું મને પસંદ કર્યો—જેમાં ગુણ નથી—અને ભિક્ષુકો મને વ્યર્થમાં વખાણે છે. તેથી, તું કોઈ ક્ષત્રિય વીર સાથે જોડાઈ, જે તારા સમાન છે, જેથી તને સત્ય કલ્યાણ મળે.” “શિશુપાલ, શાલ્વ, જરાસંધ, દંતવક્ર અને અન્ય રાજાઓ, હે સુશોભિત જાંઘવાળી, મારા દુશ્મન છે—અને તારો ભાઈ રુક્મી પણ એમાં સામેલ છે. તને અહીં લાવવાનો મારો ઉદ્દેશ એ રાજાઓનો અહંકાર તોડવો હતો, જે પોતાની શક્તિમાં મત્ત હતા, અને સજ્જનો માટે તેમનું ગર્વ હલકું કરવું હતું.” “હકીકતમાં, હું નિરપેક્ષ છું, પત્ની, સંતાન કે સુખની ઈચ્છા કરતો નથી; હું સ્વયંમાં પૂર્ણ છું—મારું ગૃહસ્થ જીવન માત્ર ઔપચારિકતા છે.” શુકદેવજી કહે છે: ભગવાને આમ કહ્યું અને પછી, પોતાની પ્રિયાને પોતાના સાથે અવિભાજ્ય જાણી, વાત બંધ કરી—અને તેમનું માન દુર થયું.