શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

એક સમયે શ્રીકૃષ્ણે માત્ર પોતાની શક્તિથી, મધ્રદેશના રાજાની પુત્રી લક્ષ્મણાને તેના સ્વયંવરમાંથી અપહરણ કર્યું—જેમ ગરુડ અમૃત છીનવી જાય તેમ. એવી અનેક સુંદર રૂપાળી સ્ત્રીઓ, જેમણે પોતાના હૃદયે કૃષ્ણને પતિરૂપે પસંદ કર્યો હતો, તેઓ પણ કૃષ્ણની પત્નીઓ બની ગઈ—જ્યારે કૃષ્ણે ભૌમ (નરકાસુર)ને સંહાર્યો અને તેને બંધક બનાવી રાખેલી રાજકુમારીઓને મુક્ત કરી. પરીક્ષિત રાજાએ શુકદેવજીને પૂછ્યું: "હે મુનિ, કૃપા કરીને કહો કે ભગવાને નરકાસુરને કેવી રીતે મારો અને એ બંધક બનાવેલી સ્ત્રીઓને કેવી રીતે મુક્ત કરી?" શુકદેવજી કહે છે: ભગવાન કૃષ્ણ, જ્યારે ઈન્દ્રે તેમની છત્રી, કુંડલ અને સાથીઓ છીનવી લીધા અને દેવગિરિ પરનું સ્થાન પણ કબજે કરી લીધું, ત્યારે ભગવાને પોતાની પત્ની સાથે ગરુડ પર આરૂઢ થઈને પ્રાગ્યોતિષપુર પહોંચ્યા. આ શહેર ચારે બાજુથી વિકટ પર્વતો, શસ્ત્રગઢો અને પાણી, અગ્નિ, વાયુ જેવી કિલ્લાબંદીથી ઘેરાયેલું હતું—અને મુરાના અત્યંત મજબૂત બંધથી પણ સુરક્ષિત હતું. કૃષ્ણે પોતાની ગદા વડે પર્વતોને તોડી નાખ્યા, તીક્ષ્ણ બાણોથી શસ્ત્રગઢોને વિખેરી નાખ્યા, ચક્રથી અગ્નિ, પાણી અને વાયુની કિલ્લાબંદીને પાર કરી, અને તલવારથી મુરાના બંધ તોડી નાખ્યા. પછી પાંજજન્ય શંખના પ્રચંડ નાદથી ભગવાને દુશ્મનના યંત્રો અને ગર્વીલા હૃદયો તોડી નાખ્યા અને પોતાની ગદા વડે કિલ્લાની દીવાલો ધ્વસ્ત કરી નાખી. એ સમયે મુરા નામનો પાંચમુંડી દૈત્ય, જળમાંથી ઉઠી આવ્યો—તેનો ત્રિશૂલ પ્રલયકાળના સૂર્ય અને અગ્નિ જેવો તેજસ્વી હતો. તેણે ગરુડ પર હુમલો કર્યો અને પોતાના પાંચ મુખોથી ગર્જના કરી. એ ભયંકર અવાજે આખા બ્રહ્માંડને વ્યાપી લીધો. મુરાએ પોતાના ત્રિશૂલથી ગરુડ પર પ્રહાર કર્યો, પણ હરિએ ત્રણગુણા શક્તિવાળા બે બાણો વડે તેને વિખેરી નાખ્યો અને મુરાના મુખોમાં પણ બાણો ચલાવ્યા. મુરા ક્રોધિત થઈને પોતાની ગદા ફેંકી—but ગદાધર કૃષ્ણે પોતાની ગદા વડે એ ગદાને ટુકડા ટુકડા કરી નાખી. પછી કૃષ્ણે ચક્ર વડે મુરાના પાંચેય મુખો કાપી નાખ્યા. મુરા શીશવિહોણો થઈને, પ્રાણ છોડીને, પર્વતના શિખર કપાઈ પડ્યા જેવો જળમાં પડી ગયો. તેના સાત પુત્રો—તામ્ર, અંતરિક્ષ, શ્રવણ, વિભાવસુ, વસુ, નભસ્વાન અને સાતમો અરુણ—પીઠ નામના સેનાપતિને આગળ રાખીને યુદ્ધ માટે દોડ્યા. તેઓએ કૃષ્ણ પર તીક્ષ્ણ બાણો, તલવારો, ગદાઓ, ભાલા, શૂળોથી હુમલો કર્યો. પણ ભગવાને પોતાના બાણોથી તેમના તમામ શસ્ત્રો કાપી નાખ્યા. કૃષ્ણે પીઠ સહિત તમામ નેતાઓના શસ્ત્ર, હાથ, પગ અને કવચ ચક્ર અને બાણોથી કાપી નાખ્યા અને તેમને યમલોક મોકલી દીધા. આમ, ભૂમિપુત્ર નરકાસુર પણ સંહારાયો. આ જોઈને દુર્મર્ષણ નામનો યુદ્ધવીર, સમુદ્રજાત હાથીઓ સાથે, કૃષ્ણ પર તૂટી પડ્યો. કૃષ્ણ, પોતાની પત્ની સાથે ગરુડ પર આરૂઢ હતા—જેમ મેઘ પર વીજળી સાથે સૂર્ય તેજે. દુર્મર્ષણે કૃષ્ણ પર ભયંકર શસ્ત્ર ફેંક્યા અને તેની સાથે અન્ય યોદ્ધાઓએ પણ એકસાથે હુમલો કર્યો. કૃષ્ણે પોતાની ગદા અને તીક્ષ્ણ બાણોથી ભૂમિપુત્રની સેનાને, ઘોડા, હાથી, યોદ્ધા—બધા કાપી નાખ્યા. જે જે શસ્ત્રો દુશ્મનોએ ફેંક્યા, તેમને પોતાના તીક્ષ્ણ બાણોથી નાશ કરી નાખ્યા. ગરુડ, પોતાના પાંખોથી હાથીઓને મારતો, ચાંચ, પાંખ અને નખ વડે તેમનો સંહાર કરતાં—all army routed. નરકાસુર વ્યાકુળ થઈને શહેરમાં પ્રવેશ્યો અને પોતાની સેનાની હાર જોઈ દુ:ખી થયો. નરકાસુરે કૃષ્ણ પર શસ્ત્ર વડે પ્રહાર કર્યો, પણ એ વજ્ર પણ નિષ્ફળ ગયો—કૃષ્ણ પર કોઈ અસર થઈ નહીં. પછી તેણે ભાલો ઉઠાવ્યો—but કૃષ્ણે ચક્ર વડે તેની ગરદન કાપી નાખી, એ હાથી પર બેઠો હતો ત્યારે. નરકાસુરનું મસ્તક, સુંદર મુગટ અને કુંડલથી શોભિત, ધરતી પર પડ્યું. દેવતા અને ઋષિઓએ "અહો! very well!" કહીને મુકુન્દની સ્તુતિ કરી અને પુષ્પવૃષ્ટિ કરી. પછી ભૂમિદેવી કૃષ્ણ પાસે આવી, તેજસ્વી કુંડલ, વૈજયંતી માળા, મહામણિ અને રાજાશ્રય છત્રી અર્પણ કરી. ભૂમિદેવી, સર્વ દેવીઓ પૂજિત, ભગવાનની ભક્તિપૂર્વક સ્તુતિ કરી: "હે દેવાધિદેવ, શંખ-ચક્ર-ગદાધારી, ભક્તોના ઇચ્છા મુજબ રૂપ ધારણ કરનાર, સર્વાત્મા, તમને વંદન. કમળનાભ, કમળમાળા ધારણ કરનાર, કમળનેત્ર, કમળપાદ—you are all these. વાસુદેવ, વિષ્ણુ, પરમપુરુષ, જ્ઞાનસ્વરૂપ, you are the original seed. અજ, વિશ્વના સર્જક, અનંત શક્તિસ્વરૂપ, સર્વના આત્મા—તમને વંદન. જગતની રચના માટે, પ્રલય માટે ભયંકર રૂપ ધારણ કરો છો; જગતની સ્થિરતા માટે સત્વરૂપ છો; સમય, પ્રકૃતિ, પુરુષ—તમેજ સર્વ છો. પૃથ્વી, જળ, અગ્નિ, વાયુ, આકાશ, ઇન્દ્રિયો, દેવો, મન, મહત્તત્વ—ચલ અને અચલ સર્વ કંઈ તમામાં જ છે; તમામાં માયા નથી. મારો પુત્ર (નરકાસુર) ડરથી તમારી શરણમાં આવ્યો છે—કૃપા કરીને તેની રક્ષા કરો, તમારા પાવન કમળહસ્તે તેના મસ્તક પર સ્પર્શ કરો." શુકદેવજી કહે છે: ભૂમિદેવીના ભક્તિભર્યા વચનો સાંભળીને ભગવાને તેને આશ્વાસન આપ્યું અને નરકાસુરના ભવ્ય મહેલમાં પ્રવેશ્યા. ત્યાં કૃષ્ણે સોળ હજારથી વધુ રાજકુમારીઓને જોયા, જેને નરકાસુરે અન્ય રાજાઓ પાસેથી છીનવીને બંધક બનાવી રાખી હતી. એ સ્ત્રીઓ, કૃષ્ણના દર્શનથી મોહિત થઈ, પોતાના હૃદયથી તેમને પતિરૂપે પસંદ કરવા લાગી—"આજ ભગવાન મારા પતિ બને, અને બ્રહ્મા પણ એમાં સંમતિ આપે"—એવી ભાવના દરેકના મનમાં હતી. કૃષ્ણે તેમને નિર્મળ વસ્ત્રો, દાસી-દાસ, વૈભવ, રથ, ઘોડા, હાથી અને ધન-સંપત્તિ સાથે દ્વારકા મોકલી દીધી. કૃષ્ણે ચૌસઠ તેજસ્વી, ચાર દાંતવાળા, સફેદ હાથીઓ પણ મોકલ્યા, જે એઈરાવત વંશના હતા. પછી કૃષ્ણ દેવલોક ગયા અને એ સુંદર કુંડલ માતા અદિતિને અર્પણ કર્યા; ત્યાં ઇન્દ્રે અને તેની પત્ની શચેદેવી સાથે કૃષ્ણનું સન્માન કર્યું.