શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

યાદવ અને તેમના પરાક્રમી સાથીઓએ અનેક રાજાઓને પરાજિત કર્યા હતા. જ્યારે અર્જુન અને કૃષ્ણ સત્યાને વિધિવત્ વિદાય આપી રહ્યા હતા, ત્યારે પરાજિત રાજાઓ આ દુર્ઘટનાને સહન કરી શક્યા નહીં. તેઓ સત્યાના વિવાહમંડપના માર્ગમાં અવરોધ ઊભો કરવાનો પ્રયાસ કરવા લાગ્યા. પણ ગાંડીવધારી અર્જુન, જે કૃષ્ણના પ્રિય મિત્ર અને રક્ષક હતા, તેમના તીક્ષ્ણ બાણોથી એ રાજાઓના બાણવર્ષને વિખેરી નાખ્યા, જાણે સિંહ નાના પ્રાણીઓને ફાડી નાખે. પછી મુખ્ય યાદવ શ્રીકૃષ્ણે દેહજ પ્રાપ્ત કરી અને દ્વારકામાં સત્યાસહ આનંદપૂર્વક જીવન વિતાવ્યું. ત્યારબાદ કૃષ્ણે પોતાના પિતૃપક્ષીય ફૂઈ શ્રીશ્રુતકીર્તિની પુત્રી, કૈકેય દેશની રાજકુમારી ભદ્રાનું પણ વિવાહ કર્યું; ભદ્રાને તેના ભાઈઓ, જેમ કે સંતર્દન અને અન્યોએ કૃષ્ણને અર્પણ કરી હતી. આ ઉપરાંત, કૃષ્ણે માત્ર પોતે જ મદ્ર દેશના રાજાની પુત્રી, શુભલક્ષણોથી યુક્ત લક્ષ્મણાને તેના સ્વયંવરમાંથી ગરુડ જેવો અમૃત હરણ કરે તેવી રીતે અપહરણ કર્યું. આ રીતે, કૃષ્ણે ભૌમાસુરનો સંહાર કરી અને તેના કેદમાંથી મુક્ત કરેલી હજારો સૌંદર્યવતી સ્ત્રીઓ પણ પોતાની પત્નીઓ તરીકે સ્વીકારી. રાજા પરિક્ષિતે કુતુહલપૂર્વક પુછ્યું: "હે મુનિ, કૃપા કરીને કહો કે ભગવાને કેવી રીતે ભૌમાસુરનો સંહાર કર્યો અને કઈ રીતે એ કેદમાં રહેલી સ્ત્રીઓને મુક્ત કરી?" શુકદેવજી કહે છે: "ઇન્દ્રે ભૌમાસુરનું છત્ર, કુંડલ અને સાથીઓ છીનવી લીધા હતા અને દેવતાઓના પર્વત ઉપરથી તેને હટાવી દીધો હતો. જ્યારે કૃષ્ણને પૃથ્વીપુત્ર ભૌમાસુરના દુષ્કર્મોની જાણ થઈ, ત્યારે તેમણે પોતાની પત્ની સાથે ગરુડ પર આરૂઢ થઇને પ્રાગ્યોતિષપુર પહોંચ્યા. આ શહેર ચારે તરફથી ભયાનક પર્વતો, શસ્ત્રગઢો, તેમજ અગ્નિ, પાણી અને વાયુની દુર્ગમ વેસ્ટીઓથી ઘેરાયેલું હતું. સાથે જ મુર નામના દૈત્યે મજબૂત બંધનોથી સુરક્ષા કરી હતી. કૃષ્ણે પોતાની ગદા વડે પર્વતોને તોડી નાખ્યા, તીક્ષ્ણ બાણોથી શસ્ત્રગઢોને વિખેરી નાખ્યા, ચક્ર વડે અગ્નિ, પાણી અને વાયુની વેસ્ટીને પાર કરી અને તલવાર વડે મુરના બંધનો કાપી નાખ્યા. પાંચમુખી મુર, જે પાણીમાં સુતો હતો, પાંજરણ્ય શંખના ગર્જન સમાન ભયાનક નાદ સાંભળીને જાગી ગયો. તે ત્રિશૂલ લહેરાવતો, સૂર્ય તથા અગ્નિ સમાન તેજથી પ્રજ્વલિત થઈ, તર્ક્ષ્યપુત્ર કૃષ્ણ પર સાપ જેવો તૂટી પડ્યો. તેણે ગરુડ પર ત્રિશૂલ ફેંક્યો અને પાંચે મોઢેથી ગર્જના કરી; એ અવાજે આખું આકાશ, દિશાઓ અને બ્રહ્માંડ ધ્વનિત થઈ ઉઠ્યું. ત્રિશૂલ ગરુડ પર પડતાં, હરિએ ત્રિવિધ શક્તિ ધરાવતા બે બાણોથી તેને નિષ્ફળ કર્યા અને મુરના મોઢામાં તીક્ષ્ણ બાણો ચલાવ્યા. મુરે ગુસ્સામાં આવીને ગદા ફેંકી, પણ ગદાધર કૃષ્ણે પોતાની ગદા વડે એ ગદાને હજારો ટુકડામાં વિભાજિત કરી નાખી. પછી કૃષ્ણે રમતમાં જ ચક્ર વડે મુરના પાંચે માથાં કાપી નાખ્યા. માથાં વિહોણો મુર, જીવ છોડીને પાણીમાં પડી ગયો, જાણે ઇન્દ્રના વજ્રે શિખર કપાયેલું પર્વત પડી જાય. મુરના સાત પુત્રો—તામ્ર, અંતરિક્ષ, શ્રવણ, વિભાવસુ, વસુ, नभસ્વાન અને અરુણ—પીઠ નામના સેનાપતિને આગળ રાખી, ભૌમાસુરના આદેશે યુદ્ધ માટે આગળ વધ્યા. તેઓએ ભગવાન પર તીક્ષ્ણ બાણ, તલવાર, ગદા, શૂળ, ભાલા વગેરે શસ્ત્રોથી હુમલો કર્યો. પણ ભગવાને પોતાના બાણોથી તેમના તમામ શસ્ત્રો ચૂર્ણ કરી નાખ્યા અને પીઠ સહિત તમામને ચક્ર અને બાણ વડે માથાં, હાથ, પગ તથા કવચ કાપી નાખી યમલોક મોકલી દીધા. આ જોઈને દુર્મર્ષણ નામના એક ગર્વીલા યોદ્ધાએ સમુદ્રથી ઉછેરેલા હાથીઓ સાથે હુમલો કર્યો. તેણે કૃષ્ણ અને તેમની પત્નીને ગરુડ પર બેઠેલા જોઈને, જાણે વીજળીવાળું વાદળ ઉપર સૂર્ય, એમ, કૃષ્ણ પર શતરુધારી શસ્ત્ર ફેંક્યું અને અન્ય યોદ્ધાઓએ પણ એકસાથે હુમલો કર્યો. કૃષ્ણે તેમના તીક્ષ્ણ બાણોથી ભૌમાસુરની સેનાના હાથ, પગ, માથાં, શરીરો, ઘોડા અને હાથીઓનો સંહાર કરી નાખ્યો. યોદ્ધાઓએ જે શસ્ત્રો અને અસ્ત્રો ફેંક્યા, તેમને પણ કૃષ્ણે પોતાના બાણો અને તલવારો વડે ટૂકડી નાખ્યા. ગરુડ, પોતાના પાંખોથી હાથીઓને મારતો, ચાંચ, પાંખ અને નખ વડે તેમને સંહારતો ગયો. આખી સેનાને વિખેરાઈ જોઈને ભૌમાસુર દુઃખી થઈ શહેરમાં પ્રવેશ્યો અને યથાશક્તિ વિઘ્નો ઊભા કરતો રહ્યો. તેણે કૃષ્ણ પર શસ્ત્ર ચલાવ્યા, પણ એ વજ્ર પણ નિષ્ફળ રહ્યા—કૃષ્ણે એને સહેજ પણ અસર ન થવા દીધી, જાણે હાથીને ફૂલની માળા ફેંકવામાં આવે તેમ. પછી ભૌમાસુરે ભાલા વડે અચ્યૂતને મારી નાખવાનો પ્રયત્ન કર્યો, પણ તે છોડે એ પહેલાં જ કૃષ્ણે ચક્ર વડે તેનું માથું કાપી નાખ્યું. તેનો શિર, સુંદર મુગટ અને કુંડલોથી શોભિત, પૃથ્વી પર પડતાં તેજથી પ્રકાશિત થયું. દેવતાઓ અને ઋષિઓએ ‘અહોભાગ્ય! બહુ સારું!’ કહીને મુકુંદની પ્રશંસા કરી અને પુષ્પવર્ષા કરી. પછી પૃથ્વીદેવી કૃષ્ણ પાસે આવી, તેજસ્વી કુંડલ, વૈજયંતી માળા, મહામાણિક અને રાજછત્ર અર્પણ કર્યા. તેણે હાથ જોડીને, ભક્તિ અને પ્રેમથી યુક્ત મનથી, જગન્નાથ ભગવાનની સ્તુતિ કરી: "હે દેવાધિદેવ, શંખ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનારા, ભક્તોની ઇચ્છા પ્રમાણે રૂપ ધારણ કરનારા પરમાત્મા, તમને વંદન છે. હે કમળનાભ, કમળમાળા ધારણ કરનારા, કમળનેત્ર, કમલસમાન પદવાળા, તમને repeatedly વંદન છે. હે વાસુદેવ, વિષ્ણુ, પરમપુરુષ, પરમજ્ઞાનધામ, મૂળ કારણ, તમને વંદન છે. હે અજ, જગતના સર્જક, અનંત શક્તિ ધરાવનાર, સર્વાત્મા, સર્વોપરી, સર્વવ્યાપક, તમને વંદન છે. હે અજ, સર્જન માટે તમે ઉગ્રરૂપ ધારણ કરો છો, જગતની સ્થિતિ માટે સત્વરૂપ છો, સમય, પ્રકૃતિ અને પરમપુરુષ—આ બધું તમે જ છો. પૃથ્વી, પાણી, અગ્નિ, વાયુ, આકાશ, ઇન્દ્રિય, દેવતા, મન, મહત્તત્વ—ચાલિત અને અચલ—all in you, the non-dual Lord, there is no illusion. મારો પુત્ર ભયગ્રસ્ત થઈને તમારા કમળપદે શરણ આવી રહ્યો છે, કૃપા કરીને તેના દુઃખ દૂર કરો—તમારો પાવન હસ્ત તેના માથા પર મૂકો." શુકદેવજી કહે છે: ભૂમિદેવીના ભક્તિભર્યા અને નમ્ર શબ્દો સાંભળીને ભગવાને તેને આશ્વાસન આપ્યું અને ભૌમાસુરના વૈભવી ગૃહમાં પ્રવેશ્યા. ત્યાં તેમણે સોળ હજારથી વધુ રાજકન્યાઓને જોયા, જેમને ભૌમાસુરે અન્ય રાજાઓ પાસેથી છીનવીને કેદ કરી રાખી હતી. એ સ્ત્રીઓએ ભગવાનને અંદર આવતાં જોઈ, મનમાં તેમને પોતાના પતિ તરીકે પસંદ કરવાની ઈચ્છા કરી—જાણે વિધિએ તેમને તેમના ભાગ્યરૂપે મોકલ્યા હોય.