શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

રાજાએ ભગવાનને વંદન કરીને કહ્યું, “પ્રભુ, મારી દીકરી માટે આપ કરતાં શ્રેષ્ઠ અને ઇચ્છનીય વર કોણ હોઈ શકે? આપ તો સર્વગુણના આશ્રય છો અને આપના શરીરે તો અવિનાશી શ્રીલક્ષ્મીજી નિવાસ કરે છે.” પણ પછી રાજાએ ઉમેર્યું, “હે સત્વતોમાં શ્રેષ્ઠ, અમે અગાઉ એક સંકલ્પ કર્યો હતો—મારા દીકરીના પતિ તરીકે યોગ્ય વર પસંદ કરવા માટે એક સ્પર્ધા રાખી હતી, જેમાં વરોએ પોતાની શક્તિ બતાવવી હતી. અહીં આ સાત ભયંકર અને અદમ્ય વાછરડા છે, જેઓએ અનેક રાજકુમારોને હરાવ્યા અને ઘાયલ કર્યા છે. હે યાદવોના આનંદ, જો આપ એકલા જ તેમને વશ કરી શકો, તો શ્રીના સ્વામી, મારી દીકરીના પતિ રૂપે આપને પસંદ કરવામાં આવશે.” આ સંકલ્પ સાંભળીને ભગવાન કૃષ્ણે પોતાનું વસ્ત્ર કસીને, રમતમાં જ પોતે સાત સ્વરૂપે વિભાજિત થયા અને સહેલાઈથી એ વાછરડાઓને વશ કરી લીધા. શૌરીએ એ વાછરડાઓની ગર્વ અને શક્તિ તોડી, તેમને દોરડાથી બાંધ્યા અને બાળક જેમ લાકડાની રમકડાં ખેંચે તેમ તેમને ખેંચી લાવ્યા. આ દૃશ્ય જોઈને રાજા આનંદિત અને આશ્ચર્યચકિત થયા, અને પોતાની પુત્રી સાથીને કૃષ્ણને આપી દીધી. ભગવાને પણ યોગ્ય રીતથી તેને પોતાની સમકક્ષ પત્ની તરીકે સ્વીકારી. રાજવી સ્ત્રીઓએ પોતાના દુલારા જમાઈરૂપે કૃષ્ણને પામી, પરમ આનંદ અનુભવ્યો અને મહાન ઉત્સવ ઉજવાયો. શંખ, નગારા અને તુરીઓ ગુંજવા લાગી, ગીતો અને વાદ્યો વગાડવામાં આવ્યા, બ્રાહ્મણોએ આશીર્વાદ આપ્યા, અને પુરુષો તથા સ્ત્રીઓ સુંદર વસ્ત્રો, હાર અને આભૂષણોથી સજ્જ થઈને આનંદમાં ઝૂમી ઉઠ્યા. ભગવાને દેહેજરૂપે દસ હજાર ગાયો અને ત્રણ હજાર સુંદર હાર-વસ્તુઓથી સજ્જ યુવતીઓને આપ્યા. નવ હજાર હાથી, હાથીઓ કરતાં સો ગણાં વધારે રથો, રથો કરતાં સો ગણાં વધારે ઘોડા અને ઘોડા કરતાં સો ગણાં વધારે મનુષ્યો પણ દેહેજમાં આપ્યા. પછી રાજા કોશલાએ કૃષ્ણ અને સાથીને રથમાં બેસાડી, વિશાળ સેના સાથે, પ્રેમથી વિદાય આપી. પણ જ્યારે આ વાત સાંભળી, તેઓ રાજાઓ જેમની શક્તિ યાદવો અને વાછરડાઓએ તોડી હતી, તે અસહ્ય થઈ ગયા અને જયારે કન્યા વિદાય થઈ રહી હતી ત્યારે વિઘ્ન પાડવાનો પ્રયત્ન કર્યો. ત્યારે અર્જુને, પોતાના ગાંડીવ ધનુષ્યથી, તેમના તીરોની વરસાદને વિખેરી નાખી, જેમ સિંહ નાના પ્રાણીઓનો સંહાર કરે તેમ તેમને પરાજિત કર્યા. આ રીતે દેહેજ પ્રાપ્ત કરીને યાદવોમાં શ્રેષ્ઠ, દેવકીપુત્ર ભગવાન કૃષ્ણે દ્વારકામાં સાથી સાથે સુખભોગ કર્યો. પછી કૃષ્ણે પોતાના પિતૃપક્ષની ફૂઈ શ્રીશ્રુતકીર્તિની પુત્રી, કૈકેય દેશની રાજકુમારી ભદ્રાનું પણ તેના ભાઈઓ—સંતર્દનાદિ દ્વારા—પાણીગ્રહણ કર્યું. પછી કૃષ્ણે મદ્રદેશના રાજાની પુત્રી, શુભલક્ષણોથી યુક્ત લક્ષ્મણાને પણ તેના સ્વયંવરમાંથી, જેમ ગરુડ અમૃત લઈ જાય તેમ, અપહરણ કર્યું. અને આ જ રીતે, ભગવાને ભૌમાસુરને સંહાર્યા પછી અનેક સુંદર રૂપવતી સ્ત્રીઓને બંધનમાંથી મુક્ત કરી પોતાની પત્ની બનાવ્યા. પરીક્ષિત રાજાએ પુનઃ પૂછ્યું: “હે મુનિ, કૃપા કરીને કહો કે ભગવાને કેવી રીતે ભૌમાનું વધ કર્યું અને જે સ્ત્રીઓ બંધમાં હતી, તેમને શારંગધારી ભગવાને કેવી રીતે મુક્ત કરી?” શુકદેવજી કહે છે: ભગવાને જ્યારે જાણ્યું કે ઇન્દ્રે તેમની છત્રી, કુંડલ અને સાથીઓ લઈ લીધાં છે અને દેવતાઓના પર્વત પર તેમનું સ્થાન પણ છીનવી લીધું છે, તેમજ પૃથ્વીપુત્ર ભૌમાની કરતૂત જાણીને, તેઓ પોતાની પત્ની સાથે ગરુડ પર આરૂઢ થઈ પ્રાગજ્યોતિષપુર ગયા. આ શહેર ચારે બાજુથી ભયંકર પર્વતો, શસ્ત્રગઢો, જળ, અગ્નિ અને વાયુના કોટથી, તથા મુરદૈત્યના દૃઢ બંધોથી સુરક્ષિત હતું. ભગવાને પોતે ગદા વડે પર્વતો તોડી નાખ્યા, તીરો વડે શસ્ત્રગઢોને વિખેરી નાખ્યા; ચક્ર વડે અગ્નિ, જળ અને વાયુને પરાજિત કર્યા અને તલવાર વડે મુરદૈત્યના બંધોને કાપી નાખ્યા. પછી ભગવાને પોતાની પાંંચજન્ય શંખના નાદથી યંત્રો અને દુશ્મનના દિલને ભયભીત કર્યા અને ગદાધારી ભગવાને કિલ્લાને તોડી નાખ્યો. પાંંચજન્યના ભયંકર નાદથી, જે પ્રલયના મેઘ જેવી ગૂંજતો હતો, પાંચ શીશવાળા મુરદૈત્ય જળમાંથી બહાર આવ્યો. મુરદૈત્યે ત્રિશૂલ ઉચકી, ભયંકર તેજથી દીપતો થઈ, પાંખવાળાને (ગરુડ) પર હુમલો કર્યો અને પાંચ મોઢાંથી ગર્જના કરી, જેના નાદે આખું આકાશ, ચારેય દિશા અને બ્રહ્માંડ વ્યાપી લીધું. પછી ત્રિશૂલ ગરુડ પર પડ્યો, પણ હરિએ ત્રણ ગુણવાળા બે તીરો વડે તેને તોડી નાખ્યો અને મુરદૈત્યના મોઢામાં તીરો ચલાવ્યા. મુરદૈત્ય ગુસ્સામાં ગદો ફેંકી દીધો. ભગવાને પોતાની ગદા વડે એ ગદાને પણ ટુકડા કરી નાખી અને પછી રમતમાં જ પોતાના સુદર્શન ચક્રથી મુરદૈત્યના પાંચેય માથાં કાપી નાખ્યા. મુરદૈત્ય માથાવિહિન થઈ જળમાં પડી ગયો, જાણે ઇન્દ્રના વજ્રથી પર્વતનું શિખર કપાઈ ગયું હોય. પછી મુરદૈત્યના સાત પુત્રો—તામ્ર, અંતરિક્ષ, શ્રવણ, વિભાવસુ, વસુ, नभસ્વાન અને સાતમો અરુણ—પીઠને મુખ્ય કરીને યુદ્ધ માટે આગળ આવ્યા. તેઓએ ક્રોધથી તીરો, તલવાર, ગદા, ભાલા, શૂળ વગેરે હથિયારો ચલાવ્યા, પણ ભગવાને પોતાના તીરો વડે બધા હથિયારો તોડી નાખ્યા. પછી ભગવાને પીઠ સહિત બધા મુખ્ય વીરોને સુદર્શન ચક્ર અને તીરો વડે માથું, હાથ, પગ અને કવચ કાપી નાખીને યમલોક મોકલી દીધા. આ રીતે પૃથ્વીપુત્ર નરકાસુરનો પણ પરાજય થયો. આ જોઈને દુર્મર્ષણ નામના ગર્વીલા વીરે, સમુદ્રથી ઉત્પન્ન થયેલા હાથીઓ સાથે, હુમલો કર્યો. તેણે ભગવાન કૃષ્ણને પોતાની પત્ની સાથે ગરુડ પર બેઠેલા જોઈને, જાણે મેઘ પર વીજળી સાથે સૂર્ય હોય તેમ, ‘શતનાશક’ શસ્ત્ર ફેંક્યું અને બીજા વીરોએ પણ એકસાથે હુમલો કર્યો. ગદાધારી ભગવાને તીક્ષ્ણ તીરો વડે પૃથ્વીપુત્રની સેના પર પ્રહાર કર્યો, તેમના હાથ, જાંઘ, માથું, શરીર કાપી નાખ્યા અને એ સમયે ઘોડા તથા હાથીઓનો પણ સંહાર કર્યો. કુરુવંશી, જે શસ્ત્ર અને અસ્ત્ર દુશ્મનોએ ચલાવ્યા, હરિએ તેમને પણ પોતાના તીક્ષ્ણ તીરો અને તલવારવાળા બાણોથી તોડી નાખ્યા. ગરુડ પાંખો વડે હાથીઓને મારતો, ચાંચ, પાંખ અને નખ વડે તેમને સંહારતો હતો. નરકાસુર દુ:ખી થઈને, પોતાની સેના તૂટી ગઈ જોઈને, યુદ્ધ કરતા કરતા શહેરમાં પ્રવેશ્યો. પૃથ્વીપુત્રે પોતાના શસ્ત્ર વડે ભગવાન પર પ્રહાર કર્યો, પણ તે વજ્ર સમાન પ્રહાર પણ ભગવાને સહેલાઈથી સહન કર્યો, જાણે હાથીને ફૂલનો હાર વાગે તેમ. પછી પૃથ્વીપુત્રે વ્યર્થ પ્રયાસ કરીને, અચ્યૂતને મારી નાખવા ભાલું ઉચક્યું, પણ તે છોડે એ પહેલા જ હરિએ પોતાના તીક્ષ્ણ સુદર્શન ચક્રથી તેની ગળા ઉપરથી માથું કાપી નાખ્યું. તેનું માથું સુંદર કુંડલ અને મોખરું મુકુટ ધારણ કરતું, ઝળહળતું પડ્યું. દેવતાઓ અને ઋષિગણોએ “હાય! વાહ!” કહીને મુકુંદ ભગવાનની સ્તુતિ કરી અને પુષ્પવર્ષા કરી. આ રીતે ભગવાને ભૌમાસુરનો સંહાર કર્યો અને તેના બંધનમાંથી અનેક સ્ત્રીઓને મુક્ત કરી પોતાના આશ્રયમાં લીધાં.