શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે રાજા સત્યકે કહ્યું: “હે રાજન, ક્ષત્રિય માટે ભિક્ષા માગવી ઋષિઓએ નિંદનીય ગણાવી છે, પણ તારી મિત્રતા ઇચ્છીને હું તારી પુત્રીનું હાથ માગું છું—પણ કન્યાશુલ્ક માટે નહિ, કારણ કે અમે ક્યારેય કન્યાશુલ્ક આપતા નથી.” રાજાએ વિનમ્રતાપૂર્વક જવાબ આપ્યો: “હે પ્રભુ, જ્યારે અવિનાશી શ્રીલક્ષ્મીજી સદાયે તમારી પાસે વસે છે અને સર્વ ગુણોના આશ્રય સ્વરૂપ તમે છો, ત્યારે મારી પુત્રી માટે તમારી સરખો વર કોણ હોઈ શકે?” પછી રાજાએ કહ્યું: “હે સાત્વતશ્રેષ્ઠ, પણ એક શરત છે—પૂર્વે અમે નક્કી કર્યું હતું કે જે વર પુરૂષો આવશે, તેમની શક્તિની પરીક્ષા માટે મારી પુત્રીનું સ્વયંવર સાત ભયાનક અને દુશ્મન્ય બળદોને વશ કરીને જ જીતાશે. આ સાત દુષ્ટ અને અદમ્ય બળદોએ ઘણા રાજકુમારોને હરાવ્યા અને ઘાયલ કર્યા છે. જો તમે, હે યાદવકુલના આનંદદાતા, એકલા જ તેમને વશ કરી શકો તો જ તમે મારી પુત્રીના પતિ તરીકે પસંદ થશો, હે શ્રીપતિ!” આ વચન સાંભળીને શ્રીકૃષ્ણે પોતાના વસ્ત્રને કસીને બાંધ્યું, અને રમતમાં જ પોતે સાત સ્વરૂપે વિભાજિત થયા. પછી તેમણે તે સાતેય બળદોને સહેલાઈથી વશ કરી લીધા. શ્રીકૃષ્ણે તેમના અભિમાન અને બળને તોડી, તેમને દોરડાથી બાંધીને એવી આસાનીથી ખેંચ્યા જેમ બાળક લાકડાના રમકડાં ખેંચે. આ દૃશ્ય જોયા પછી રાજા આનંદિત અને આશ્ચર્યચકિત થયા. તેમણે પોતાની પુત્રી સત્યાને શ્રીકૃષ્ણને આપીને, વિધિવત્ વિવાહ સંસ્કાર કર્યા. રાજમાતાઓએ શ્રીકૃષ્ણને દામાદ રૂપે પામી, પરમ આનંદ અનુભવ્યો અને સમગ્ર રાજ્યમાં મહોત્સવ ઉજવાયો. શંખ, ઢોલ, તુરી અને અન્ય વાદ્યો વગાડવામાં આવ્યા. ગીત, સંગીત અને નૃત્ય શરૂ થયું. બ્રાહ્મણોએ આશીર્વાદ આપ્યા. પુરુષો અને સ્ત્રીઓ સુંદર વસ્ત્ર, ફૂલોની વેણી અને આભૂષણોથી શોભતા આનંદમાં ઝૂમી ઉઠ્યા. શ્રીકૃષ્ણે દહાજ રૂપે દસ હજાર ગાયો, ત્રણ હજાર ગળાનું હાર પહેરેલી અને સુંદર વસ્ત્ર પરિધાન કરેલી યુવતીઓ, નવ હજાર હાથીઓ, દરેક હાથી કરતાં સો ગણું વધુ રથ, દરેક રથ કરતાં સો ગણું વધુ ઘોડા અને દરેક ઘોડા કરતાં સો ગણું વધુ માણસો આપ્યા. પછી રાજા કોશલએ શ્રીકૃષ્ણ અને સત્યાને સુંદર રથ પર બેસાડી, વિશાળ સેના સાથે, હૃદયમાં મમતા લઈને વિદાય આપી. આ સમાચાર સાંભળીને, જે રાજાઓને યાદવોએ અને બળદોએ હરાવ્યા હતા, તેઓ દુઃખી અને અસહ્ય બની, વિધિ સમયે દુલ્હનને લઈને જતા વરયાત્રાને રોકવાનો પ્રયાસ કર્યો. પણ અર્જુને, પોતાના ગાંડીવ ધનુષ્યથી, તેમના તીરોને વિખેર્યા અને તેમને એ રીતે પરાજય આપ્યો જેમ સિંહ નાના પ્રાણીઓને મારી નાખે. આ રીતે દહેજ પ્રાપ્ત કરીને, યાદવકુલશિરોમણિ શ્રીકૃષ્ણે સત્યાસહીત દ્વારકામાં આનંદપૂર્વક જીવન વિતાવ્યું. પછી શ્રીકૃષ્ણે પોતાના પિતૃબહેન શ્રી ભદ્રા, જે કૈકેય દેશની રાજકુમારી અને શ્રુતકીર્તિના પુત્રી હતી, તેમના ભાઈઓ સંતાર્દનાદિ દ્વારા વિવાહ કરીને સ્વીકારી. તેમજ, શ્રીકૃષ્ણે મદ્રરાજાની પુત્રી લક્ષ્મણાને પણ, જે શુભ લક્ષણોથી શોભતી હતી, સ્વયંવરથી ગરુડાએ અમૃત હરણ કર્યાની જેમ અપહરણ કરી વિવાહ કર્યો. આ રીતે, શ્રીકૃષ્ણે ભૌમાસુરને મારીને અને અનેક સ્ત્રીઓને બંધનમાંથી મુક્ત કરીને, હજારો સુંદર રૂપાવતી સ્ત્રીઓ સાથે વિવાહ કર્યા. એટલે રાજાએ પુછ્યું: “હે મુનિ, કૃપા કરીને કહો કે ભગવાને કેવી રીતે ભૌમાસુરનો સંહાર કર્યો અને કેવી રીતે એ બંધાયેલ સ્ત્રીઓને મુક્ત કરી?” શુકદેવજી કહે છે: ઈન્દ્રે ભૌમાસુર પાસેથી છત્રી, કુંડલ અને સાથીઓ છીનવી લીધા હતા, અને દેવતાઓના પર્વત પરની તેની સત્તા પણ છીનવી હતી. પૃથ્વીપુત્ર ભૌમાસુરના કાર્યોની જાણ થતાં, શ્રીકૃષ્ણે પોતાની પત્ની સાથે ગરુડ પર આરૂઢ થઈને પ્રાગ્જ્યોતિષપુર ગયા. એ શહેર ચારે બાજુથી અખંડ પર્વતો, શસ્ત્રો, પાણી, અગ્નિ અને પવનના દુર્ગોથી અને મુર દૈત્યના ભયાનક બંધનોથી સુરક્ષિત હતું. શ્રીકૃષ્ણે ગદા વડે પર્વતોને, તીરો વડે શસ્ત્રદુર્ગોને, ચક્ર વડે અગ્નિ, પવન અને પાણીના અવરોધને અને તલવાર વડે મુરનાં બંધનોને તોડી નાંખ્યા. પછી શ્રીકૃષ્ણે પોતાના પાંજજ્યન્ય શંખના નાદથી દુર્ગના યંત્રો અને અહંકારીઓના હૃદયને તોડી નાંખ્યા; અને ગદાધારી શ્રીકૃષ્ણે દુર્ગના પરખંડને પણ ભાંગી નાખ્યો. પાંજજ્યન્યના ગર્જન સમાન ભયાનક ધ્વનિ સાંભળીને, પાંચ મસ્તકવાળો મુર દૈત્ય પાણીમાંથી બહાર આવ્યો. તે ભયાનક ત્રિશૂળ હલાવતો, પ્રલયકાળના સૂર્ય અને અગ્નિ જેવો તેજ ધરાવતો, તર્ક્ષ્યપુત્ર ગરુડ પર બેઠેલા શ્રીકૃષ્ણ પર, સાપની જેમ દોડી આવ્યો. મુરે ગરુડ પર ત્રિશૂળ ફેંકી, પાંચ માથાંથી ગર્જના કરી, એ ભયાનક અવાજે આખા આકાશ, દિશાઓ અને બ્રહ્માંડને આવરી લીધું. પછી એ ત્રિશૂળ ગરુડ પર પડ્યું, પણ શ્રીકૃષ્ણે ત્રિવિધ તીરો વડે તેને તોડી નાંખ્યું અને મુરના મોઢામાં પણ તીરો માર્યા. મુર ગુસ્સે થઈને પોતાની ગદા ફેંકી. પણ શ્રીકૃષ્ણે પોતાની ગદાથી એ ગદાને હજારો ટુકડામાં વિભાજિત કરી નાખી. પછી શ્રીકૃષ્ણે ચક્ર વડે રમતમાં જ મુરના પાંચેય મસ્તક કાપી નાખ્યા. માથાવિહિન મુર પાણીમાં પડી ગયો, જાણે ઇન્દ્રના વજ્રથી પર્વતનું શિખર તૂટી ગયું હોય. મુરના સાત પુત્રો—તામ્ર, અંતરિક્ષ, શ્રવણ, વિભાસુ, વસુ, નભસ્વાન અને અરુણ—પીઠા નામના સેનાપતિને આગળ રાખીને યુદ્ધ માટે આવ્યા. તેઓએ શ્રીકૃષ્ણ પર બાણ, તલવાર, ગદા, ભાલા, શૂળ વગેરે હલાવ્યા, પણ ભગવાને પોતાના તીરો વડે તેમના શસ્ત્રોને ટુકડા કરી નાખ્યા. પછી શ્રીકૃષ્ણે પીઠા સહિત તમામને ચક્ર અને તીરો વડે શિર, હાથ, પગ અને કવચ કાપી, યમલોક મોકલી દીધા. આ રીતે પૃથ્વીપુત્ર નરકાસુરનો પણ અંત આવ્યો. આ જોઈને દુર્મર્ષણ નામના દૈત્યા, સમુદ્રથી ઉત્પન્ન થયેલા હાથીઓ સાથે યુદ્ધ કરવા આવ્યો. તેણે શ્રીકૃષ્ણને ગરુડ પર પત્ની સાથે બેઠેલા જોયા—જેમ વાદળ પર વીજળી સાથે સૂર્ય જ્યોતિમાન લાગે—અને તેણે શતઘ્ન શસ્ત્ર ફેંક્યું. એ સાથે અન્ય યોદ્ધાઓએ પણ એકસાથે હુમલો કર્યો. શ્રીકૃષ્ણે પોતાના તીરો વડે દુશ્મન સેનાના હાથ, પગ, મસ્તક અને શરીર કાપી નાખ્યા, તેમના ઘોડા અને હાથીઓ પણ મારી નાખ્યા. દુશ્મનો જે-જે શસ્ત્રો ફેંક્યા, ભગવાને દરેકને તીરો અને તલવારના ધાકા વડે તોડી નાખ્યા. ગરુડાએ પોતાના પાંખ વડે હાથીઓને માર્યા, અને ચૂંચ, પાંખ અને પાંજર વડે અનેક હાથીઓનું સંહાર કર્યું. નરકાસુર પોતાની સેના પરાજિત જોઈને, દુઃખી થઈ શહેરમાં પ્રવેશ્યો અને યુદ્ધ કરતો ગયો. નરકાસુરે પોતાના શસ્ત્ર વડે શ્રીકૃષ્ણ પર પ્રહાર કર્યો, પણ એ વજ્ર પણ નિષ્ફળ ગયો—શ્રીકૃષ્ણ પર કોઈ અસર ન થઈ, જાણે હાથીને ફૂલોની માળા વાગી હોય એમ. પછી નરકાસુરે ભાલું ઉઠાવી અચ્યુતને મારવાનો પ્રયાસ કર્યો, પણ એ છોડે એ પહેલાં જ શ્રીકૃષ્ણે ચક્ર વડે તેની ગળું કાપી નાખ્યું, એ સમયે તે હાથી પર બેઠો હતો. આ રીતે ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે ભૌમાસુરનો સંહાર કર્યો અને એના બંધનમાંથી અનેક સ્ત્રીઓને મુક્ત કરી, પોતાની કૃપાથી તેમને આશ્રય આપ્યો.