શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

હે રાજન, એક સમયે શ્રીકૃષ્ણે પોતાના પિતાની બહેન અને મુખ્ય રાણીની પુત્રી મિત્રાવિન્દાને, ઘણા રાજાઓની હાજરીમાં, બળપૂર્વક વિવાહ કરી લીધા. પછી કોશલ દેશમાં નગ્નજિત નામના એક ધર્મનિષ્ઠ રાજા હતા, જેમની પુત્રી સત્યા, જેને નગ્નજિતિ પણ કહેવામાં આવતી, ખૂબ પ્રસિદ્ધ હતી. એ રાજાની શરત હતી કે જે કોઈ રાજકુમાર તેની પુત્રીને વિવાહ કરવી ઈચ્છે, તેને પહેલા સાત ભયંકર, તીખા શિંગાવાળા, અદમ્ય અને અત્યંત ગર્વીલા સાંઢોને વશમાં કરવાના પડશે. અનેક રાજાઓએ પ્રયાસ કર્યો હતો, પણ કોઈ પણ એ સાંઢોને વશ કરી શક્યો નહોતો. જ્યારે ભગવાન કૃષ્ણે સાંભળ્યું કે એ સાંઢોને વશ કરીને રાજકુમારીને મેળવવાની તક છે, ત્યારે તેઓ પોતાની વિશાળ સેના સાથે કોશલનગર પહોંચ્યા. રાજા નગ્નજિતે આનંદિત થઈને કૃષ્ણનું ઊભા રહીને, આસન અપાવીને અને અન્ય યથાયોગ્ય સન્માનથી સ્વાગત કર્યું. રાજકુમારી સત્યાએ જ્યારે પોતાના મનપસંદ વરરાજા કૃષ્ણને આવ્યા જોયા, ત્યારે તેણે અંતરમાં પ્રાર્થના કરી: “જોઈએ જો મારા વ્રત સત્ય હોય, તો ભગવાન કૃષ્ણ મારા પતિ બને અને મારા સર્વે ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરે.” તે વિચારતી હતી કે જેમના ચરણરજ લક્ષ્મી, બ્રહ્મા, શિવ અને લોકપાલો પોતાના મસ્તક પર ધારણ કરે છે, જેમણે પોતાના રમણ માટે સમુદ્ર પર પુલ બાંધ્યો, એવા પરમેશ્વર મારા જેવા પર સામાન્ય સ્ત્રીથી કેમ પ્રસન્ન થાય? છતાં, જ્યારે ફરીથી પૂજન કરવામાં આવ્યું, ત્યારે ભગવાન નારાયણ, સર્વવિશ્વના સ્વામી, કહ્યા: “મારે તો કશું જ જોઈએ નહીં, કારણ કે હું તો સ્વયં આનંદથી પરિપૂર્ણ છું.” શુકદેવજી કહે છે: ભગવાન પ્રસન્ન થઈને આસન સ્વીકાર્યા પછી, મેઘ જેવા ગાઢ સ્વરે, હસતા હસતા, રાજા નગ્નજિતને કહ્યું: “હે રાજન, ક્ષત્રિય માટે ભિક્ષા માંગવી યોગ્ય નથી, પણ હું તમારી મિત્રતા ઈચ્છું છું, તેથી તમારી પુત્રીનું વર્ણન કરું છું. હું ક્યારેય કન્યાદાન માટે દહેજ લેતો નથી.” રાજા નગ્નજિતે જવાબ આપ્યો: “હે પ્રભુ, તમારી સમક્ષ તો કોઈ પણ વર પસંદગીમાં સમાન નથી, કારણ કે લક્ષ્મીજી આપના હૃદયમાં નિવાસ કરે છે. છતાં, અમે અગાઉ સંકલ્પ કર્યો હતો કે જે વર સાત સાંઢોને વશ કરી શકશે, એ જ મારા દીકરીને પતિ તરીકે પામશે. અનેક રાજકુમારો આ સાંઢોની સામે હાર્યા અને ઘાયલ થયા છે. જો તમે એકલા જ તેમને વશ કરી શકો, તો મારી પુત્રી તમારી થશે.” આ સાંભળીને ભગવાન કૃષ્ણે પોતાનું વસ્ત્ર બાંધ્યું, અને એક સાથે સાત સ્વરૂપ ધારણ કરી મોજમાં એ સાત સાંઢોને વશ કરી લીધા. કૃષ્ણે તેમને દોરાથી બાંધી દીધા, તેમનો ગર્વ અને શક્તિ તોડી નાખી, અને બાળકે લાકડાના રમકડાં ખેંચે એમ સરળતાથી ખેંચી લાવ્યા. રાજા અને સૌજનો આશ્ચર્યચકિત અને આનંદિત થયા. રાજાએ પોતાની પુત્રી સત્યાને કૃષ્ણને વિધિવત્ સમાનપાત્ર વર તરીકે અર્પણ કરી. રાજપરિવારની સ્ત્રીઓએ કૃષ્ણને પોતાનો જમાઈ પામીને અત્યંત આનંદ અનુભવ્યો અને સમગ્ર રાજધાનીમાં મહોત્સવ મંચાયો. શંખ, નગરા, તુરીઓ વગાડવામાં આવી, ગીત, વાદ્ય અને બ્રાહ્મણોના આશીર્વાદ સાથે પુરુષો અને સ્ત્રીઓ સુંદર વસ્ત્રો, હાર અને આભૂષણોથી શોભિત થઈ આનંદ કરતા. કૃષ્ણે દહેજરૂપે દસ હજાર ગાયો, ત્રણ હજાર સુંદર વસ્ત્રો અને હારોથી શોભિત યુવતીઓ, નવ હજાર હાથી, હાથી કરતાં સો ગણી રથો, રથ કરતાં સો ગણા ઘોડા અને ઘોડા કરતાં સો ગણા માણસો આપ્યા. પછી રાજાએ કૃષ્ણ અને સત્યાને રથ પર બેસાડી, વિશાળ સેના સાથે સ્નેહપૂર્વક વિદાય આપી. આ સમાચાર સાંભળીને, જે રાજાઓ યાદવો અને સાંઢો દ્વારા હાર્યા હતા, તેઓ આ વિજય સહન કરી શક્યા નહીં અને વિધિ વખતે વિધિ વિઘ્ન કરવા આગળ વધ્યા. પણ અર્જુને, ગાંડીવધારી અને કૃષ્ણના મિત્ર-રક્ષકે, તેમના તીરોની વરસાદથી તેમને પરાસ્ત કરી દીધા, જેમ સિંહ નાના પ્રાણીઓનો સંહાર કરે. આ રીતે દહેજ સાથે યાદવોમાં શ્રેષ્ઠ, દેવકીપુત્ર કૃષ્ણે સત્યા સાથે દ્વારકામાં સુખપૂર્વક સમય વિતાવ્યો. પછી કૃષ્ણે પોતાની પિતાની બહેન શ્રુતકીર્તિની પુત્રી, કૈકેય દેશની ભદ્રાને પણ તેના ભાઈઓ દ્વારા પ્રાપ્ત કરી. એ જ રીતે કૃષ્ણે માદ્રદેશના રાજાની પુત્રી લક્ષ્મણાને પણ, જે શુભ લક્ષણોથી શોભિત હતી, તેના સ્વયંવરમાંથી ગરુડ જેમ અમૃત લઈને જાય એમ અપહરણ કર્યું. આ રીતે, ભગવાન કૃષ્ણે ભૌમ નામના અસુરને સંહાર્યા પછી, અનેક સુંદર સ્ત્રીઓને બંધનમાંથી મુક્ત કરી પોતાની પત્નીઓ બનાવી. એ સાંભળીને રાજાએ પૂછ્યું: “હે મુનિ, કૃપા કરીને કહો કે ભગવાને કેવી રીતે ભૌમને મારો અને તે બંધિત સ્ત્રીઓને કેવી રીતે મુક્ત કર્યા?” શુકદેવજી કહે છે: જ્યારે ઇન્દ્રે ભૌમનો છત્ર, કુંડલ અને સાથીઓ છીનવી લીધા, અને દેવગિરિ પરનો તેનો અધિકાર પણ છીનવી લીધો, ત્યારે ભગવાન કૃષ્ણે ગરુડ પર પોતાની પત્ની સાથે ચઢીને પ્રાગ્યોતિષપુર પહોંચ્યા. એ શહેર ચારે બાજુથી ભયાનક પર્વતો, શસ્ત્રગઢો, પાણી, અગ્નિ અને વાયુના કિલ્લા અને મુરના ભયંકર બંધોથી સુરક્ષિત હતું. કૃષ્ણે પોતાની ગદા વડે પર્વતો તોડી નાખ્યા, તીરો વડે શસ્ત્રગઢો ભેદી નાખ્યા, ચક્ર વડે અગ્નિ, પાણી અને વાયુના અવરોધો દૂર કર્યા અને તલવાર વડે મુરના બંધો કાપી નાખ્યા. પાંજરણ્ય શંખના ગર્જનાથી યંત્રો અને દુશ્મનોના હૃદય તૂટી ગયા અને ગદાધર કૃષ્ણે કિલ્લાની દીવાલ તોડી નાખી. પાંચ મસ્તક ધરાવતો અસુર મુર, જે પાણીમાં સૂતો હતો, એ પાંજરણ્યની ગર્જના સાંભળીને ભયંકર ત્રિશૂલ લઈને ઉઠ્યો. તે સૂર્ય અને અગ્નિ જેવી તેજસ્વી કિરણો સાથે ગરુડપુત્ર કૃષ્ણ પર પાંચ મોઢાંથી સાપની જેમ ઝંપલાવ્યો. તેણે ગરુડ પર ત્રિશૂલ ફેંકી, પાંચ મોઢાંથી ભયંકર ગર્જના કરી, જે અવાજે આખું આકાશ અને દિશાઓ ધ્વનિત થઈ ઉઠી. મુરનું ત્રિશૂલ ગરુડ પર પડ્યું, ત્યારે હરિએ ત્રિગુણ તીરો વડે તેને રોકી દીધું અને મુરના મોઢાંમાં તીરો છોડ્યા. મુરે ગુસ્સામાં આવી પોતાની ગદા ફેંકી, પણ કૃષ્ણે પોતાની ગદાથી તેને ટુકડા-ટુકડા કરી નાખી. પછી કૃષ્ણે ચક્ર વડે મુરના પાંચેય મસ્તક કાપી નાખ્યા. મુર મરણ પામ્યો અને પાણીમાં પડી ગયો, જાણે ઇન્દ્રે પર્વતનું શિખર કાપી નાખ્યું હોય તેમ. તેના સાત પુત્રો—તામ્ર, અંતરિક્ષ, શ્રવણ, વિભાવસુ, વસુ, નભસ્વાન અને સાતમો અરુણ—પીત્થ નામના સેનાપતિને આગળ રાખી, પિતાની મૃત્યુથી ક્રોધિત થઈ યુદ્ધ માટે આગળ વધ્યા.