શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

જ્યારે શ્રીકૃષ્ણ સ્યામંતક મણિ માટે જાંબવાનની ગુફામાં પહોંચ્યા, ત્યારે તેમણે, "હે રીક્ષરાજ, મણિ માટે અને મારા ઉપર લગાવેલી ખોટી આરોપને દૂર કરવા માટે હું અહીં આવ્યો છું," એમ કહ્યું. જાંબવાને આનંદપૂર્વક પોતાની પુત્રી જાંબવતી અને મણિ શ્રીકૃષ્ણને આપ્યા અને તેમનું સન્માન કર્યું. બહાર લોકો જોઈ રહ્યા હતા કે શ્રીકૃષ્ણ ગુફામાં પ્રવેશ્યા છે, પણ બહાર આવતાં નથી. તેઓ બાર દિવસ સુધી દુઃખમાં રાહ જોતા રહ્યા અને અંતે નિરાશ થઈ પોતાના શહેર પરત ફર્યા. જ્યારે દેવકી, રુક્મિણી, વસુદેવ અને અન્ય સગા-સંબંધીઓએ જાણ્યું કે કૃષ્ણ બહાર આવ્યા નથી, ત્યારે તેઓ ખૂબ દુઃખી થયા. દ્વારકાનાં નાગરિકોએ પણ દુઃખી થઈ સત્રાજિતને શાપ આપ્યો અને કૃષ્ણની ખબર મેળવવા માટે ચંદ્રભાગા દૂર્ગાદેવીની શરણમાં ગયા. તેમણે ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરી, એટલે દેવીએ આશીર્વાદ આપીને માર્ગદર્શન આપ્યું. ત્યારબાદ શ્રીહરિ, પોતાના કાર્યને પૂર્ણ કરીને અને પત્ની સાથે, સૌને આનંદ આપતા પ્રગટ થયા. જ્યારે હૃષીકેેશ, મણિ અને પત્ની સાથે પાછા ફર્યા, ત્યારે બધાંએ તેમને મૃત્યુમાંથી પાછા આવ્યા હોય એમ આનંદથી આવકાર્યા. ભગવાને સત્રાજિતને સભામાં બોલાવ્યા, તમામને મણિ પાછો મળ્યાની વાત કહી અને મણિ તેને પરત આપ્યો. સત્રાજિત ખૂબ શરમાયાં, મણિ લઈને, શરમથી નમેલા ચહેરે ઘરે ગયા અને પોતાના પાપથી વ્યાકુળ થયા. તેમણે મનમાં વિચાર્યું, "હું આ પાપથી કેવી રીતે મુક્ત થઉં? અચ્યૂતને કેવી રીતે પ્રસન્ન કરું? લોકો મને દુર્દષ્ટ, તુચ્છ, મૂર્ખ અને લોભી ન કહે, એ માટે શું કરું?" પછી તેમણે નક્કી કર્યું: "હું મારી પુત્રી, જે સ્ત્રીઓમાં મણિ સમાન છે, અને આ મણિ બંને કૃષ્ણને આપી દઈશ—આ જ યોગ્ય માર્ગ છે." આ વિચારથી પ્રેરિત થઈ, સત્રાજિતે પોતાની પુત્રી સત્યભામા અને મણિ લઈને સ્વયં શ્રીકૃષ્ણને સમર્પણ કર્યા. ભગવાને યોગ્ય વિધિથી સત્યભામાનું વિવાહ કર્યું, જે પોતાના ગુણ, સૌંદર્ય અને કીર્તિ માટે પ્રસિદ્ધ હતી. ભગવાને કહ્યું, "હે રાજન, અમે મણિ સ્વીકારતા નથી. તે તારી પાસે જ રહે, તું દેવભક્ત છે, અને તેના ફળમાં અમારો પણ ભાગ રહેશે." કેટલાંક સમય પછી, એક દિવસ શ્રીકૃષ્ણ, યુયુધાન સહિતના સાથીઓ સાથે, પાંડવોને મળવા ઇન્દ્રપ્રસ્થ ગયા. જ્યારે મુકુંદ, સર્વના સ્વામી, આવ્યા, ત્યારે પાંડવોએ એમ જાણ્યું કે જાણે જીવંતપણે પ્રાણ પાછા આવ્યા હોય, અને સૌએ એકસાથે ઊભા રહી તેમનું સ્વાગત કર્યું. અચ્યૂતને ભેટી પાંડવો આનંદિત થયા, અને તેમના સ્પર્શથી બધાં દુઃખ દુર થઈ ગયા. યુધિષ્ઠિર અને ભીમના ચરણોમાં પ્રણામ કર્યા, અર્જુનને અંકલગ્ન આપ્યો, અને નકુલ-સહદેવે તેમનું સન્માન કર્યું. દ્રૌપદી, નવી-નવેલી અને થોડું શરમાળ, મુખ્ય આસન પર બેઠેલા કૃષ્ણને વિનમ્રતાપૂર્વક નમન કરવા આવી. સત્યકીનું પણ પાંડવો દ્વારા સન્માન થયું અને તેઓ પોતાના સ્થાન પર બેઠા. પછી શ્રીકૃષ્ણ કુંતી પાસે ગયા, તેમને પ્રણામ કર્યું, અને કુંતીએ પ્રેમથી ભીની આંખે તેમને અંકલગ્ન આપ્યા. શ્રીકૃષ્ણે તેમના, વહુઓ, બહેન અને સગાં-સંબંધીઓની ખેરખબર લીધી. કુંતીએ અનેક દુઃખોની યાદ કરીને અને અંતે પરમાત્માનો અનુભવ થયો એ ભાવથી, ભીની આંખે અને ગળામાં ગાંઠ સાથે કહ્યું: "અમને તો સાચી કલ્યાણ ત્યારે જ મળ્યું, જ્યારે અમારી રક્ષા માટે તું મળ્યો. હે કૃષ્ણ, મારા ભાઈને પણ તારી પાસે મોકલ્યો હતો." "તુ તો સર્વનો મિત્ર અને આત્મા છે, તને 'આપણા' અને 'પરાયા'નો ભેદ નથી; તું હંમેશાં હૃદયમાં રહીને સ્મરણ કરનારાંના દુઃખ દૂર કરે છે." યુધિષ્ઠિરે કહ્યું: "આપણે કયો પુણ્ય છોડ્યો છે? હે પ્રભુ, અમને તો સમજાતું નથી, કારણ કે યોગીઓ પણ જેમને કદાચિત્ જ જોવા મળે છે, એવા તું અમને દર્શન આપ્યો." રાજાના વિનંતીથી ભગવાન ઘણા મહિના ત્યાં રહ્યા અને ઇન્દ્રપ્રસ્થના પ્રજાજનોને આનંદ આપ્યો. એક દિવસ અર્જુન, પોતાના હનુમાનધ્વજયુક્ત રથ પર, ગાંડીવ અને અખૂટ તીરો સાથે, કૃષ્ણ સાથે, વનવિહાર માટે ગાઢ જંગલમાં ગયા. અર્જુને તીરો વડે વાઘ, જંગલી શૂકર, ભેંસા, કાંજી, સરભ, જંગલી બળદ, ગેંડા, હરણ, સસલા અને સળિયા શિકાર્યા. ત્યાંના સેવકો એ સર્વ પવિત્ર પ્રાણીઓ મહારાજ પાસે લાવ્યા, કારણ કે તહેવાર નજીક આવ્યો હતો. પણ અર્જુન તરસ અને થાકથી યમુના પાસે ગયા. ત્યાં બંને મહાબલી યોદ્ધાએ શુદ્ધ જળથી સ્વચ્છતા કરી અને પાણી પીધું. ત્યાં તેમણે એક સુંદર કન્યાને ફરતી જોઈ. કૃષ્ણના સંકેતે અર્જુને એ તેજસ્વી, શુભલક્ષણા યુવતી પાસે જઈને પૂછ્યું: "હે સુશીલાંગી, તું કોણ છે? ક્યા થી આવી છે? તારો આશય શું છે? મને લાગે છે તું પતિ ઈચ્છે છે; સર્વ કહો." શ્રી કાલિન્દીએ કહ્યું: "હું દેવતા સૂર્યની પુત્રી છું, પતિ ઈચ્છીને કઠિન તપ કરી રહી છું. હું તો ભગવાન વિષ્ણુને જ પતિ રૂપે પસંદ કરું છું, બીજાને નહી. એ મુકુંદ, અનાથોના આશ્રય, મારા ઉપર પ્રસન્ન થાય." "હું કાલિન્દી તરીકે જાણીતી છું અને યમુનાના જળમાં, પિતાએ બનાવેલા મહલમાં વસું છું, ત્યાં સુધી કે અચ્યૂતના દર્શન ન થાય." આ સાંભળીને અર્જુને શ્રીવાસુદેવને વાત કરી. કૃષ્ણે સર્વ જાણીને, કાલિન્દીને રથ પર બેસાડી, યુધિષ્ઠિર પાસે લઈ ગયા. પછી કૃષ્ણે, પૃથાપુત્રોના આગ્રહથી, વિશ્વકર્માને દ્વારા અદ્ભુત નગર બનાવાડ્યું. ભગવાન ત્યાં પોતાનાં પ્રિયજનને પ્રસન્ન કરવા નિવાસ કરતા હતા. ત્યારબાદ તેમણે અર્જુનના રથસલ્થી બનતાં, ખાંડવ વન અગ્નિદેવને આપવાનું નક્કી કર્યું.