શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

કૃષ્ણના ગળામાં ઝગમગતું રત્ન હતું, અને શહેરમાં ચર્ચા ચાલી રહી હતી કે, “રત્નવાળા પ્રસેનાને કૃષ્ણે મારી નાખ્યો હશે અને તે જંગલ તરફ ગયો; હવે તેનો ભાઈ તો આપણો છે.” લોકો આ વાત એક બીજાના કાનમાં ધીમેથી ફૂકી રહ્યા હતા. પારખી ભગવાન કૃષ્ણે જ્યારે પોતાના નામ પર આ કલંક સાંભળ્યો, ત્યારે તેમણે પોતે નિર્દોષ છે તે સાબિત કરવા માટે નાગરિકો સાથે પ્રસેનાના પગલાંઓનું અનુસરણ કરતાં જંગલ તરફ કૂચ કરી. જંગલમાં જઈને સૌએ જોયું કે પ્રસેના તો મારો પડ્યો છે, અને તેની ઘોડા પણ એક સિંહે મારી નાખ્યો છે. પછી તેમણે જોયું કે એ સિંહ પણ એક પહાડની ઢાળ પર ભાલૂએ મારી નાખ્યો છે. પછી ભગવાન કૃષ્ણ એકલા જ ભયાનક ગુફામાં પ્રવેશ્યા, જ્યાં ભાલૂઓના રાજા જાંબવાન રહેતા હતા. ગુફા ઘેરી અંધકારથી ઘેરાયેલી હતી; કૃષ્ણે અન્ય લોકોને બહાર રોકી દીધા. અંદર જઈને તેમણે જોયું કે અમૂલ્ય રત્ન તો એક બાળક રમકડા તરીકે રમતો હતો. કૃષ્ણે તે રત્ન લેવા માટે નિશ્ચય કર્યો અને બાળક પાસે ઊભા રહ્યા. ત્યારે ત્યાંની દાયીએ અજાણ્યા પુરુષને જોઈ ભયથી ચીસ પાડી. એ અવાજ સાંભળીને જાંબવાન, જે બળવાનમાં શ્રેષ્ઠ હતા, ક્રોધિત થઈને અંદર દોડી આવ્યા. જાંબવાને ભગવાન કૃષ્ણને સામાન્ય માનવી સમજીને જોરદાર યુદ્ધ શરૂ કર્યું. બંને વચ્ચે ભયાનક યુદ્ધ થયું, બંને જીત માટે ઉત્સુક હતાં; તેઓએ શસ્ત્રો, પથ્થરો, વૃક્ષો અને પોતાના હાથથી એકબીજાને માર માર્યો, જાણે માઇંસો માંસ માટે ઝઘડે છે. આ યુદ્ધ અવિરત અઠ્ઠાવીસ દિવસ અને રાત ચાલ્યું. બંનેએ એકબીજાને વીજળી જેવી મુઠ્ઠીઓથી માર્યું. અંતે કૃષ્ણના પ્રહારોને કારણે જાંબવાનના શરીર થાકી ગયા, શરીર પર ઘા પડ્યા, પસીનાથી ભીંજાઈ ગયા અને તેઓ આશ્ચર્યચકિત થઈને બોલ્યા: “હું જાણું છું કે તમે સર્વ જીવમાં પ્રાણ, બળ, શક્તિ અને તેજ છો—વિષ્ણુ સ્વયં, પુરાતન પુરુષ, સર્વાધિપતિ.” “તમે સર્જકોના સર્જક, સર્જિતોમાં રહેલા, સમય, સર્વોત્તમ આત્મા અને સર્વ આત્માના આત્મા છો. તમારા ક્રોધથી ભરેલા એક તિરાડભર્યા દૃષ્ટિથી જ સમુદ્રમાં ઊથલપાથલ થઈ અને માર્ગ બન્યો, લંકાની ખ્યાતિ વધારી, અને રાક્ષસોના મસ્તક તીરોથી ધરતી પર પડ્યા.” જાંબવાને ભગવાનને ઓળખી લીધા. ત્યારે દેવકીપુત્ર અચ્યૂત ભગવાને ભાલૂના રાજાને કહ્યું: “હે ભાલૂરાજા, હું રત્ન માટે તમારી ગુફામાં આવ્યો છું, જેથી મારી પર લાગેલા ખોટા આરોપને દૂર કરી શકું.” આ રીતે કહ્યું ત્યારે જાંબવાન આનંદથી પોતાની પુત્રી જાંબવતી અને રત્ન કૃષ્ણને અર્પણ કર્યા. બહાર રહેલા લોકો જ્યારે જોયું કે કૃષ્ણ ગુફામાંથી બહાર આવ્યા નથી, ત્યારે તેઓ બાર દિવસ સુધી દુઃખી રહી, પછી પોતાના શહેર પરત ફર્યા. કૃષ્ણ બહાર ન આવ્યા એ સાંભળીને દેવકી, રુક્મિણી, વસુદેવ અને અન્ય સગા-સંબંધીઓ—all દુઃખી થયા. દ્વારકાના નાગરિકો દુઃખી થઈ સત્રાજિતને શાપ આપતા હતા અને કૃષ્ણના સમાચાર મેળવવા ચંદ્રભાગા દેવી દુર્ગાની આરાધના કરવા ગયા. દેવીના આશીર્વાદથી, હરિ પોતાની પત્ની સાથે સફળતાપૂર્વક બહાર આવ્યા, અને સૌમાં આનંદ છવાઈ ગયો. હૃષીકેતા કૃષ્ણને રત્ન અને પત્ની સાથે પાછા આવતાં જોઈ, જાણે મૃત્યુમાંથી જીવિત થયા હોય એમ, સૌ આનંદમાં ઝૂમી ઉઠ્યા. ત્યારબાદ ભગવાને રાજાસભામાં સત્રાજિતને બોલાવી, રત્ન કેવી રીતે મળ્યું તે સમગ્ર કથા કહી, રત્ન પાછું સોપ્યું. સત્રાજિત ખૂબ લજ્જિત થયો, પોતાનું મોં નીચે કરી, પાપભાવથી પીડાઈ, ઘેર પાછો ગયો. અતિ દુઃખી અને મનમાં ઉથલપાથલ સાથે વિચારવા લાગ્યો: “હું આ પાપ કેવી રીતે ધોઈ શકું? અચ્યૂત pleased કેવી રીતે થશે? લોકો મને દુર્વિચારી, લોભી, મૂર્ખ ન કહે એ માટે શું કરું?” પછી તેણે નક્કી કર્યું: “હું મારી પુત્રી, સ્ત્રીઓમાં રત્ન, અને પોતે રત્ન પણ કૃષ્ણને આપીશ. આ જ યોગ્ય માર્ગ છે.” એમ વિચારી, સત્રાજિતે પોતાની પુત્રી સત્યભામા અને રત્ન લઈને કૃષ્ણને અર્પણ કર્યા. ભગવાને યોગ્ય રીતે સત્યભામાનો વિવાહ કર્યો, જેના સૌંદર્ય, ગુણ અને સદ્ગુણો માટે ઘણા ઈચ્છુક હતા. પછી ભગવાને કહ્યું: “હે રાજા, અમે રત્ન સ્વીકારતા નથી. તે તારી પાસે જ રહે, તું દેવભક્ત છે; અમે ફક્ત તેનું લાભ લઈશું.” એક વખત, શ્રીમદ શુકદેવજી કહે છે, પરમ પુરુષોત્તમ કૃષ્ણ, યુયુધાન વગેરે સાથીઓ સાથે, પાંડવોને મળવા માટે ઇન્દ્રપ્રસ્થ ગયા. મુકુંદ ભગવાનને આવતાં જોઈ, પાંડવોએ જાણે જીવ પાછો આવ્યો હોય એમ ઉઠીને તેમને આવકાર્યા. પાંચે પાંડવે અચ્યૂતને ગળે લગાવ્યા, તેમના સ્પર્શથી સર્વ દુઃખ ભૂલી, કૃષ્ણના પ્રેમાળ સ્મિતભર્યા મુખને જોઈ આનંદિત થયા. યુધિષ્ઠિર અને ભીમના ચરણોમાં વંદન કર્યા પછી, કૃષ્ણે અર્જુનને ગળે લગાવ્યા અને નકુલ-સહદેવે તેમનું સન્માન કર્યું. નવીવાર વિવાહિત, થોડી સંકોચભરી દ્રૌપદી પણ કૃષ્ણ પાસે આવી અને શ્રદ્ધાભાવે નમન કર્યું. એ જ રીતે સત્યકીનો પણ પાંડવો દ્વારા સન્માન થયો અને સૌએ પોતપોતાની બેઠકો લીધી. કૃષ્ણ કુંતી પાસે ગયા, તેમને નમસ્કાર કર્યા, અને કુંતીએ પણ ખૂબ પ્રેમથી, આંખોમાં પાણી સાથે, કૃષ્ણને ગળે લગાવ્યા. કૃષ્ણે તેમની, વહુઓ, બહેન અને સગાંઓની કેળવણી પૂછવી. કુંતીએ, અનેક દુઃખો યાદ કરીને અને દુઃખપછી મળેલી આત્મદૃષ્ટિને સ્મરી, પ્રેમભર્યા અવાજે અને ભીની આંખે કહ્યું: “અમારી સુખ-શાંતિ તો ત્યારે જ આવી, જ્યારે અમને રક્ષક મળ્યા; અને મારા ભાઈએ પણ, હે કૃષ્ણ, તને જ મોકલ્યો.” “તારા માટે, જે સર્વના મિત્ર અને આત્મા છે, ‘આપણા’ અને ‘પરાયા’નો ભેદ નથી; છતાં, હૃદયમાં નિવાસ કરી, તું યાદ કરનારા દરેકના દુઃખ દૂર કરે છે.