શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

પ્રસેના પણ પોતાના પુત્ર માટે ગૂફામાં તે અમૂલ્ય મણિ રમકડાં તરીકે રાખે છે. પણ જ્યારે સત્રાજિતએ પોતાના ભાઈને ક્યાંય ન જોયો, ત્યારે તેને ખૂબ દુઃખ થયું. લોકો વચ્ચે એવી વાત ફેલાઈ કે, "મણિધારી પ્રસેનાને કૃષ્ણએ જ માર્યો હશે અને તે જંગલમાં ગયો હશે; હવે તેનો ભાઈ મારો છે." આવી વાતો લોકો એકબીજાને ગુપ્ત રીતે કહેતા. ભગવાન કૃષ્ણ જ્યારે સાંભળે છે કે પોતાનું નામ અપવાદ અને બદનામીથી દૂષિત થયું છે, ત્યારે તેઓ પોતાના નિર્દોષતા સાબિત કરવા માટે નાગરિકો સાથે પ્રસેનાના પગલાંઓનું અનુસરણ કરતા જંગલ તરફ જાય છે. જંગલમાં તેઓ પ્રસેનાને મૃત અવસ્થામાં અને તેનું ઘોડું સિંહ દ્વારા મારાયેલું જોવા મળે છે; અને પછી એ લોકો એ સિંહને પણ એક રીંછ દ્વારા પર્વતની ઢાળ પર મારેલાં જુએ છે. પછી ભગવાન, એકલા, ભયાનક અંધકારથી ભરેલી રીંછરાજાની ગૂફામાં પ્રવેશ કરે છે અને બાકીના લોકોને બહાર ઉભા રાખે છે. ગૂફામાં તેઓ એ અમૂલ્ય મણિ બાળકના રમકડાં તરીકે જોઈને, તેને લેવા માટે બાળક પાસે ઊભા રહે છે. અજાણ્યા પુરુષને જોઈને દાયકા ડરીને ચીસ પાડે છે, અને તેનો અવાજ સાંભળીને જાંબવંત, જે બળવાનોમાં શ્રેષ્ઠ છે, ક્રોધિત થઈને અંદર આવે છે. જાંબવંત ભગવાનને સામાન્ય મનુષ્ય સમજીને, પોતાનો સ્વામી હોવા છતાં ઓળખી શકતો નથી અને ક્રોધથી તેમના સાથે યુદ્ધ કરે છે. બંને વચ્ચે ભયાનક યુદ્ધ થાય છે; શસ્ત્રો, પથ્થરો, વૃક્ષો અને હાથથી, બંને જીતની ઈચ્છા સાથે, ગીધો માથાકૂટ કરતાં હોય તેમ લડે છે. આ જંગ સતત અઠ્ઠાવીસ દિવસ-રાત આરામ વિના ચાલે છે, જેમાં બંને એકબીજાને વજ્ર જેવી મજબૂત મુઠ્ઠીઓથી પ્રહાર કરે છે. અંતે, કૃષ્ણના પ્રહારોથી જાંબવંતના અંગો દુખી જાય છે, શક્તિ ખૂટી જાય છે, આખું શરીર પરસેવે ભીંજાઈ જાય છે અને તે ખૂબ આશ્ચર્યચકિત થઈને ભગવાનને કહે છે: "હું જાણું છું કે તમે સર્વ જીવનો પ્રાણ, બળ, શક્તિ અને સામર્થ્ય છો—વિષ્ણુ, પુરાતન પુરુષ, સર્વોચ્ચ ભગવાન. તમે સર્જનહારના પણ સર્જનહાર છો, સર્વ સર્જિતમાં રહેલા છો, તમે કાળ છો, સર્વાત્મા છો, અને સર્વ આત્માઓના આત્મા છો. તમારા માત્ર ક્રોધિત ત્રાંસા નજરથી જ સમુદ્રમાં માર્ગ થયો, પુલ બન્યો, લંકાની પ્રસિદ્ધિ ફેલાઈ અને રાક્ષસોના મસ્તક તીરોથી ધરતી પર પડ્યા." ભગવાનને ઓળખીને રીંછરાજ, અચ્યુત દેવકીપુત્રને બોલે છે. ભગવાન કૃષ્ણ, કમળને સમાન નેત્રોવાળા, પોતાના હાથથી સ્પર્શ કરીને, ઘંટાધ્વનિ જેવી ગંજી અવાજે, દયાભાવથી પોતાના ભક્તને કહે છે: "મણિના કારણે, હે રીંછરાજ, હું તારી ગૂફામાં આવ્યો છું, મારે ખોટા આરોપમાંથી પોતાને નિર્દોષ સાબિત કરવું છે; એ માટે આ મણિ જોઈએ છે." આ રીતે ભગવાન બોલતાં જ જાંબવંત આનંદથી પોતાની પુત્રી જાંબવતી અને મણિ બંને કૃષ્ણને આપે છે. બહાર લોકો જ્યારે જુએ છે કે શ્રીકૃષ્ણ ગૂફામાં પ્રવેશ્યા પછી બહાર આવ્યા નથી, તો તેઓ બાર દિવસ સુધી દુઃખમાં રાહ જુએ છે અને પછી પોતાના શહેર પાછા ફરે છે. જ્યારે દેવકી, રુક્મિણી, વસુદેવ અને બધા મિત્રો-સગાંને ખબર પડે છે કે કૃષ્ણ બહાર આવ્યા નથી, ત્યારે સૌ દુઃખી થાય છે. દ્વારકાના નાગરિકો દુઃખથી સત્રાજિતને શાપ આપે છે અને કૃષ્ણના સમાચાર મેળવવા માટે ચંદ્રભાગા, દુર્ગાદેવી પાસે જાય છે. દેવીના પૂજનથી પ્રસન્ન થઈ, દેવી તેમને આશીર્વાદથી સૂચના આપે છે; અને પછી ભગવાન હરિ, પોતાના કાર્યને સિદ્ધ કરીને પત્ની સાથે બહાર આવે છે, બધાને આનંદથી ભરપૂર કરે છે. કૃષ્ણને મણિ અને પત્ની સાથે જીવંત જોઈને, બધા લોકો આનંદોત્સવમાં મગ્ન થઈ જાય છે. ભગવાન સત્રાજિતને રાજસભામાં બોલાવે છે અને મણિ કેવી રીતે મળી તેની વાત સૌને કહે છે અને મણિ પાછી આપે છે. સત્રાજિત ખૂબ શરમાઈને, મણિ લઈને, શરમથી નમાયેલા ચહેરે પોતાના ઘરે જાય છે, પોતાના પાપથી પીડાય છે. તે મનમાં વિચારે છે: "હું આ પાપથી કેવી રીતે મુક્ત થાઉં? અચ્યુત કેવી રીતે પ્રસન્ન થાય? લોકો મને ધિક્કારે નહીં, મને સ્વાર્થી, મૂર્ખ અને લોભી ન કહે—એવું શું કરું?" પછી તે નિશ્ચય કરે છે: "હું મારી પુત્રી, જે સ્ત્રીઓમાં રત્ન છે, અને આ મણિ બંને કૃષ્ણને આપી દઈશ; એ જ યોગ્ય માર્ગ છે, બીજું કંઈ નથી." આ રીતે નક્કી કરીને, સત્રાજિત પોતાની પુત્રી અને મણિ લઈને કૃષ્ણ પાસે જાય છે અને બંને તેમને અર્પણ કરે છે. ભગવાન યથાવિધી સત્યભામાનો વિવાહ કરે છે, જે ગુણ, રૂપ અને વંશે શ્રેષ્ઠ હતી અને અનેક લોકોએ તેને માંગેલી હતી. ભગવાન કહે છે: "હે રાજા, અમે મણિ સ્વીકારતા નથી; તે તારી પાસે રહે, તું દેવભક્ત છે, અમે માત્ર તેનો લાભ લઈશું." એક દિવસ, શુકદેવ કહે છે: પરમેશ્વર શ્રીકૃષ્ણ, પોતાના સહચારીઓ જેમ કે યુયુધાન સાથે, પાંડવોને મળવા ઇન્દ્રપ્રસ્થ જાય છે. મુકુંદ ભગવાનને આવતાં જોઈ, પાંડુના પરાક્રમી પુત્રો બધા એકસાથે ઊભા થાય છે—જેમ કે પ્રાણ પાછા આવ્યા હોય તેમ. અચ્યુતને ભેટીને, તેમના સ્પર્શથી બધા દુઃખ ભૂલી જાય છે અને તેમના પ્રેમભર્યા સ્મિતથી આનંદી થાય છે. કૃષ્ણ યુધિષ્ઠિર અને ભીમના ચરણોમાં વંદન કરે છે, અર્જુનને ભેળવે છે અને નકુલ-સહદેવ દ્વારા સન્માન પામે છે. દ્રૌપદી, નવી-નવી લગ્નિત અને થોડું શરમાતી, કૃષ્ણ પાસે આવી, તેમને શ્રદ્ધાપૂર્વક વંદન કરે છે. એ જ રીતે, સત્યકી પણ પાંડવો દ્વારા સન્માન પામે છે અને પોતાનું સ્થાન લે છે; અન્ય સૌ પણ સન્માનિત થાય છે. કૃષ્ણ કુંતી પાસે જાય છે, તેમને વંદન કરે છે અને કુંતી પ્રેમથી ભીની આંખે તેમને ભેટે છે. કૃષ્ણ કુંતી અને તેમના કુટુંબના સૌના સુખ-દુઃખ પૂછે છે. કુંતી, અનેક કષ્ટો અને અંતે પ્રાપ્ત થયેલી આત્મદર્શનને યાદ કરીને, પ્રેમભર્યા અવાજે અને આશુભીની આંખે કૃષ્ણને કહે છે: "અમારું કલ્યાણ તો ત્યારે જ થયું, જ્યારે અમને રક્ષક મળ્યો; અમારા સગાંને યાદ કરતાં, હે કૃષ્ણ, મારા ભાઈને તારી પાસે મોકલવામાં આવ્યો.