શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

શ્રીમદ ભાગવતના આ પ્રસંગમાં, જયારે જનાર્દન ભગવાને બધું જાણતાં હોવા છતાં મૌન રહ્યા, ત્યારે નારદજી એ સમગ્ર કથા—including શાંબરાસુરના વધની વાત—વર્ણવી. આ અદભુત વાર્તા સાંભળીને કૃષ્ણના આંતરમંડળમાં રહેલી સ્ત્રીઓ આનંદિત થઈ ગઈ; વર્ષો સુધી ગુમ થયેલા પ્રદ્યુમ્નને, જાણે પુનઃ જીવિત થઈને પાછા આવ્યાં હોય, એમ હર્ષથી સ્વાગત કર્યો. દેવકી અને વસુદેવ, કૃષ્ણ અને બલરામ તથા તેમની પત્નીઓ, રુક્મિણી સહિત, એ દંપતીને ભેળા મળ્યા અને આનંદ વ્યક્ત કર્યો. દ્વારકાના વાસીઓએ પણ જ્યારે સાંભળ્યું કે ગુમ થયેલો પ્રદ્યુમ્ન પાછો આવ્યો છે, તો તેઓ આશ્ચર્યથી exclaimed, “અહા! છોકરો જાણે મૃત્યુમાંથી પાછો આવ્યો—સૌભાગ્યથી!” એવી રીતે Mothers repeatedly worshipped him with feelings for their own lord and father; their affection for him દિવસે દિવસે વધી રહ્યું હતું. એમાં આશ્ચર્ય નથી, કારણ કે લક્ષ્મીના નિવાસની છાયામાં, ઇચ્છા અને પ્રેમના ક્ષેત્રમાં, અન્ય જે સદ્ગુણથી વંચિત છે, તેઓ શું કરી શકે? આ રીતે, પ્રદ્યુમ્નના જન્મની કથા પૂર્ણ થાય છે—દશમ સ્કંધના દ્વિતીય ભાગની પચપનમી અધ્યાય, “પ્રદ્યુમ્ન જન્મ વર્ણન”. પછી છપ્પનમી અધ્યાય શરૂ થાય છે. શ્રી શુકદેવ કહે છે: સત્રાજિતે, એક દોષ કરી, પોતાની પુત્રી અને સ્યામંતક મણિ કૃષ્ણને આપ્યા. રાજાએ પુછ્યું: “સત્રાજિતે કૃષ્ણ સામે શું દોષ કર્યું? તેને સ્યામંતક મણિ ક્યાંથી મળ્યો? તેણે પોતાની પુત્રી હરિને કેમ આપી?” શુકદેવ કહે છે: સત્રાજિત સૂર્યદેવના મહાન ભક્ત અને મિત્ર હતા; pleased with him, the sun gave him the Syamantaka jewel. સત્રાજિતે મણિ ગળામાં પહેરી, જે સૂર્ય જેવી તેજસ્વી હતી, અને દ્વારકામાં પ્રવેશ કર્યો; તેના તેજથી લોકો તેને ઓળખી ન શક્યા. લોકો દૂરથી તેને જોયા, તેના તેજથી ચમકાઈ ગયા અને dice રમતા ભગવાન પાસે ગયા—શંકા કરી કે કદાચ સૂર્યદેવ આવ્યા છે. “નારાયણ! કોંક, ચક્ર, ગદા ધારક દામોદર, કમળનેત્ર, ગોવિંદ, યદુઓના આનંદ!” એમ બોલ્યા. “હે જગતના સ્વામી, સૂર્યદેવ તમને જોવા આવ્યા છે, તેમની કિરણો સૌના દૃષ્ટિ ચોરી રહી છે.” “નિ:સંદેહ, શ્રેષ્ઠ દેવતાઓ ત્રણ લોકમાં તમારી શોધ કરે છે; આજે અજન્મા સ્વામી યદુઓ વચ્ચે છુપાયેલા તમને જોવા આવ્યા છે.” શુકદેવ કહે છે: બાળકોના શબ્દો સાંભળીને કમળનેત્ર ભગવાન હસ્યા અને કહ્યું, “એ સૂર્યદેવ નથી, એ સત્રાજિત છે, મણિ સાથે તેજસ્વી.” સત્રાજિતે પોતાના ભવ્ય ઘરમાં પ્રવેશ કર્યો, જે શુભ પ્રસંગ માટે સજાવેલું હતું, અને મણિ બ્રાહ્મણો દ્વારા સંસ્કૃત પૂજાસ્થળમાં મૂકી. દિવસે દિવસે એ મણિ આઠ મણ સોનુ ઉત્પન્ન કરે છે; જ્યાં એ મણિ પૂજાય, ત્યાં દારિદ્ર્ય, આપત્તિ, સર્પદોષ, રોગ અને દુર્ભાગ્ય આવતું નથી. યદુ રાજા શૌરીએ મણિ માગ્યો, પણ સત્રાજિતે ધન ઇચ્છતો ન હોવાથી, વિનંતી અવગણીને મણિ આપ્યો નહીં. એકવાર, પ્રસેનાએ તેજસ્વી મણિ ગળામાં પહેરી, ઘોડા પર ચડી, જંગલમાં શિકાર કરવા ગયો. ત્યાં એક સિંહે પ્રસેન અને તેના ઘોડાને મારી, મણિ લઈ પર્વતની ગુફામાં ગયો; ત્યાં જાંબવતે સિંહને મારી, મણિ મેળવ્યો. જાંબવતે એ મણિ પોતાના પુત્ર માટે રમકડા તરીકે ગુફામાં રાખી. પણ પોતાના ભાઈને ન જોઈને, સત્રાજિત ખૂબ જ દુ:ખી થયો. લોકોમાં ચર્ચા થઈ: “મણિ-ગળાવાળો કદાચ કૃષ્ણ દ્વારા મારો ગયો અને જંગલમાં ગયો; હવે તેનો ભાઈ મારી પાસે છે.” લોકો એ વાત કાનકાનમાં ફેલાવતી. ભગવાને, પોતાનું નામ દૂષિત થયું સાંભળીને, પોતાને નિર્દોષ સાબિત કરવા માટે, નગરજનો સાથે પ્રસેનની પથ પર જંગલમાં ગયા. ત્યાં પ્રસેનની અને તેના ઘોડાની સિંહ દ્વારા હત્યા જોઈ, અને પર્વતની ઢાળ પર સિંહની પણ ભાલૂ દ્વારા હત્યા જોઈ. ભગવાન એકલા ભયાનક, અંધકારમય જાંબવતના ગુફામાં પ્રવેશ્યા; લોકો બહાર રાખ્યા. ત્યાં તેમણે મણિ બાળકના રમકડા તરીકે જોઈ, તે લેવા માટે બાળક પાસે ઊભા રહ્યા. અજાણ્યો પુરુષ જોઈ, દાયાએ ડરીને બૂમ પાડી; સાંભળીને જાંબવત, શક્તિશાળી, રોષે ભરાઈ, અંદર આવ્યો. તે જાંબવત, ભગવાનને સામાન્ય માનવી સમજી, પોતાના સ્વામી હોવા છતાં, ક્રોધથી ઓળખી શક્યા નહીં. બંને વચ્ચે ભયાનક યુદ્ધ થયું—હથિયારો, પથ્થરો, વૃક્ષો અને હાથથી, જાણે ગિધાં માથા માટે ઝઘડે. આ યુદ્ધ અવિરત રીતે અઠ્ઠાવીસ દિવસ, દિવસ-રાત ચાલ્યું; બંનેએ વીજળી જેવી મુક્કા માર્યા. કૃષ્ણના પ્રહારથી, જાંબવતના અંગો બાંધાઈ ગયા, શક્તિ ઓછી થઈ, શરીર પસીનાથી ભીંજાઈ; અચંભામાં, જાંબવતે કહ્યું: “હું જાણું છું, તમે સર્વ જીવનો જીવ, શક્તિ, બલ, પ્રાણ છો—વિષ્ણુ, પુરાતન પુરુષ, સર્વોચ્ચ સ્વામી. તમે સર્જનહારના સર્જનહાર, સર્વ સર્જિતમાં રહેલા, સમય, માપનારા, પરમાત્મા, સર્વ આત્માઓના આત્મા છો. તમારી એક ક્રોધભરી કટાક્ષથી સમુદ્રમાં પથ ખોલાયો, સેતુ બંધાયો, લંકાની કીર્તિ ઉજવાઈ, રાક્ષસોના માથા તીરોથી ધરતી પર પડ્યા.” જાંબવત ભગવાનને ઓળખી, અચ્યૂત દેવકીપુત્રને કહ્યું. કમળનેત્ર કૃષ્ણે, પોતાના ભક્ત જાંબવતને વાદળી જેવી અવાજે, હાથે સ્પર્શ કરીને, દયાપૂર્વક કહ્યું: “મણિ માટે, હે ભાલૂરાજ, હું તમારી ગુફામાં આવ્યો છું—મારા ઉપર લાગેલો દોષ દૂર કરવા, આ મણિ લાવવા.” કૃષ્ણના આ શબ્દો સાંભળીને, જાંબવતે આનંદપૂર્વક પોતાની પુત્રી જાંબવતી અને મણિ ભગવાન કૃષ્ણને આપ્યા, તેમની પૂજા માટે. લોકોએ જોયું કે શૌરી (કૃષ્ણ) ગુફામાં પ્રવેશી, બહાર આવ્યા નથી, તો બાર દિવસ દુ:ખમાં રાહ જોઈ, પછી નગરમાં પાછા ફર્યા. કૃષ્ણ ગુફામાંથી બહાર ન આવ્યા, એ સાંભળીને, દેવકી, રુક્મિણી, વસુદેવ, મિત્રો અને સગાં—all દુ:ખી થયા.