શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

માછલીના પેટમાં બાળકને જોઈને, ત્યાંના લોકો માયાવતી પાસે ગયા અને નારદજીને બધું કહ્યું. માયાવતી, જેનું મન ચિંતિત હતું, બાળકના સાચા મૂળ અને તે કેવી રીતે માછલીના પેટમાં આવ્યો, તે અંગે નારદજીયે તેને બધું સમજાવ્યું. માયાવતી એ કામદેવની વિખ્યાત પત્ની રતિ હતી, જે પોતાના પતિના પુનર્જન્મની રાહ જોઈ રહી હતી, કારણ કે કામદેવનો શરીર આગમાં ભસ્મ થઈ ગયો હતો. શમ્બરાએ માયાવતીને રસોડામાં કામ કરવા માટે રાખી હતી. માયાવતીએ બાળકને જોઈને તરત જ ઓળખી લીધું કે એ પોતે કામદેવ છે, અને તે બાળક માટે પ્રેમભાવ અનુભવી. થોડા જ સમયમાં કૃષ્ણપુત્ર પુર્ણ યુવાન થયો, અને તેની સુંદરતા જોઈને સ્ત્રીઓના હૃદયમાં સંવેદના જાગી. પછી રતિ, કમળ જેવા આંખોવાળી, લાંબા હાથવાળી, પુરુષોમાં સુંદર, શરમાળ અને હસતી, પ્રેમથી ભરી આંખોથી, પોતાના પતિ પાસે ગઈ. કૃષ્ણપુત્ર પ્રદ્યુમ્ને કહ્યું: "હે સ્ત્રી, તારો મન માતા જેવું નથી; તું મારી સાથે પ્રેમિકા જેવો વ્યવહાર કરે છે, માતા જેવો નહીં." રતિએ કહ્યું: "તમે નારાયણના પુત્ર છો, શમ્બરાએ તમને તમારા ઘરથી અપહરણ કર્યુ; હું તમારી સાચી પત્ની રતિ છું, અને તમે કામદેવ છો." "એ દાનવ શમ્બરાએ તમને, બાળક અવસ્થામાં, સમુદ્રમાં ફેંકી દીધા; એક માછલીએ તમને ગળી લીધા, અને એના પેટમાંથી, ભગવાન, તમે અહીં આવ્યા છો." "હવે, તમારા જ માયાના શક્તિથી, આ ભયાનક અને અપરાજિત દુશ્મન, જે સૈકડા માયાઓમાં કુશળ છે, તેને પરાજિત કરો." "તમારી માતા, કુરરી પક્ષી જેવું, પોતાના બાળક વિના દુ:ખી છે, માતૃત્વ પ્રેમથી વ્યાપી, દૂષિત, ગાયની જેમ જે પોતાના વાછરડા વિના પીડાય છે." એ રીતે બોલીને, માયાવતી, માયામાં મહાન, સન્માનિત પ્રદ્યુમ્નને સર્વોચ્ચ જ્ઞાન આપ્યું, જે તમામ માયાને વિનાશ કરે છે. પ્રદ્યુમ્ન શમ્બરાની પાસે ગયો, તેને યુદ્ધ માટે લલકાર્યો, અને એવી વાતો કહી કે શમ્બરા સહન કરી શક્યો નહીં, ઝઘડો શરૂ થયો. શમ્બરાએ, સાપને પગથી મારવામાં આવે તેમ, ગુસ્સામાં, હાથમાં ગદા લઈને, આંખો લાલ કરી, બહાર આવ્યો. તેણે પોતાની ગદાને જોરથી ફેરવી, મહાન આત્માવાળા પ્રદ્યુમ્ન પર ફેંકી, અને પથ્થર પર વીજળી પડતી હોય તેમ ગદાની ધ્વનિ કરી. પ્રદ્યુમ્ને ગુસ્સામાં પોતાની ગદા દુશ્મન પર ફેંકી, અને આવતી ગદાને દૂર કરી. માયાના માયા પર આધાર રાખીને, શમ્બરાએ કૃષ્ણપુત્ર પર આકાશમાંથી માયાજન્ય શસ્ત્રોની વરસાદ કરી. એ શસ્ત્રવર્ષાથી પીડાયેલી રુક્મિણીના પુત્ર, મહાન રથયોધા, એક સર્વોચ્ચ મંત્ર બોલ્યો, જે તમામ માયાને વિનાશ કરે છે. પછી શમ્બરાએ સૈકડા ગુપ્ત ગંધર્વ, ભૂત, સર્પ અને રાક્ષસ મંત્રો વાપર્યા, પણ કૃષ્ણપુત્રએ એ બધાને દૂર કરી દીધા. પછી, પ્રદ્યુમ્ને, મુગટ અને કાનના કુંડળથી સજ્જ, તીખી તલવાર ઉંચી કરી, શમ્બરાનું માથું તેના શરીરથી અલગ કરી દીધું, અને તેની તાંબાની દાઢી ઝળહળી. દેવતાઓએ પ્રદ્યુમ્ન પર સ્તુતિ અને ફૂલની વર્ષા કરી; તેની પત્ની, દૈવી જેવી, તેને આકાશમાં લઈ ગઈ. પ્રદ્યુમ્ન, પોતાની પત્ની સાથે, ભવ્ય આંતરકક્ષામાં પ્રવેશ કર્યો, જ્યાં સૈકડા સ્ત્રીઓ ભેગી હતી, અને તે વીજળી જેવો વાદળમાં પ્રવેશ કર્યો. તેને જોઈને, વરસાદના વાદળ જેવો, પીળા વસ્ત્રમાં, લાંબા હાથ, તાંબાં જેવી આંખો, સુંદર ચહેરો અને મૃદુ સ્મિત, કમળમુખ અને વાદળી વાળથી શોભિત, સ્ત્રીઓએ તેને કૃષ્ણ સમજી, શરમાળ થઈ, અહીં-ત્યાં છુપાઈ ગઈ. પછી, ધીમે-ધીમે, થોડી શરમ સાથે, સ્ત્રીઓ આનંદથી નજીક આવી, આ અણમોલ રત્નને જોઈ આશ્ચર્યચકિત થઈ. ત્યારબાદ વૈદર્ભી, કાળી આંખો અને મધુર વાણીવાળી, પોતાના ગુમ થયેલા પુત્રને યાદ કરી, મમતા સાથે તેના સ્તન ભીંજાઈ ગયા. તે વિચારવા લાગી: "આ પુરુષોમાં રત્ન, કમળની આંખોવાળો, કોણ છે? એ કોનો પુત્ર છે? કોના ગર્ભમાં જન્મ્યો? આ સ્ત્રી કોણ છે, જેને એ મળ્યો છે, અથવા કોના દ્વારા એ પ્રાપ્ત થયો?" "મારો પોતાનો પુત્ર ગુમ થઈ ગયો હતો, જન્મકક્ષામાંથી અપહરણ થયો. આ પણ એ જ ઉંમર અને આકારનો છે—જો એ ક્યાંક જીવતો હોય, તો ક્યાં હશે?" "તે શારંગધારી સાથે એવી સમાનતા કેવી રીતે ધરાવે છે—આકાર, અંગ, ચાલ, અવાજ, સ્મિત અને નજરમાં?" "ખરેખર, એ જ બાળક છે, જેને મેં ગર્ભમાં ધારણ કર્યો હતો. મારો ડાબો હાથ મમતા સાથે થરથરી રહ્યો છે, અને મારા પ્રેમમાં વૃદ્ધિ થઈ રહી છે." વૈદર્ભી એ રીતે વિચારતી હતી, ત્યારે દેવકીપુત્ર, વિખ્યાત કૃષ્ણ, દેવકી અને વસુદેવ સાથે આવ્યા. સર્વ જાણતાં હોવા છતાં, જનાર્દન ભગવાન મૌન રહ્યા; નારદજીયે સમગ્ર કથા, શમ્બરાના વધ સહિત, વર્ણવી. આ અદભૂત કથા સાંભળીને, કૃષ્ણના આંતરકક્ષાની સ્ત્રીઓ આનંદથી ઝૂમી ઉઠી, જે ઘણા વર્ષો સુધી ગુમ થયેલા હતા, એમ લાગ્યું કે પુન: જીવતા મળી આવ્યા. દેવકી, વસુદેવ, કૃષ્ણ, બલરામ અને તેમની પત્નીઓએ, રુક્મિણી સહિત, દંપતીને આનંદથી ભેટી લીધા. પ્રદ્યુમ્ન, જે ગુમ થયો હતો, પાછો આવ્યો એ સાંભળીને, દ્વારકાવાસીઓએ કહ્યું: "અરે! બાળક પુન: જીવતો પાછો આવ્યો—સૌભાગ્યથી!" એ, જેને માતાઓ વારંવાર પોતાના ભગવાન અને પતિ જેવી ભાવના સાથે પૂજતા, જેમનું પ્રેમ દરરોજ વધતું—પણ એમાં આશ્ચર્ય નથી, કેમ કે લક્ષ્મીના ગૃહના પ્રતિબિંબમાં, કામ અને પ્રેમના પ્રદેશમાં, અન્ય, ધર્મવિહીન લોકો શું કરી શકે? આ રીતે, 'પ્રદ્યુમ્નના જન્મનો વર્ણન' નામે, દશમ સ્કંધના બીજા ભાગની પચાવનમી અધ્યાયનો અંત આવે છે, મહાન પુરાણ શ્રીમદ ભાગવતના પરમહંસ પરંપરાના શાસ્ત્રમાં. પછી છપ્પનમી અધ્યાય શરૂ થાય છે. શ્રી શુકદેવજી કહે છે: સત્રાજિતે, ભૂલ કરી, પોતાની પુત્રીને કૃષ્ણને આપી અને સ્યામંતક રત્ન પણ આપ્યું. રાજાએ પૂછ્યું: "સત્રાજિતે કૃષ્ણ સામે શું ભૂલ કરી, હે બ્રાહ્મણ? તેને સ્યામંતક રત્ન ક્યાંથી મળ્યું? તેણે પોતાની પુત્રી હરીને કેમ આપી?" શ્રી શુકદેવજી કહે છે: સત્રાજિત, સૂર્યદેવનો મહાન ભક્ત અને મિત્ર હતો; pleased with him, the sun gave him the Syamantaka jewel. એ રત્ન ગળામાં પહેરી, સૂર્ય જેવો તેજ ધરાવતો, સત્રાજિત દ્વારકામાં પ્રવેશ કર્યો, અને તેના તેજથી લોકો તેને ઓળખી શક્યા નહીં.