શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

શાંબર, માયાના મહાપુરુષ, એ બાળક પ્રદ્યુમ્નને, જે હજુ અહિતથી અપ્રભાવિત હતો, અપહરણ કરી, શત્રુ જાણીને તેને સમુદ્રમાં ફેંકી દીધો અને ઘેર પાછો ગયો. સમુદ્રમાં એક શક્તિશાળી માછલીએ બાળકને ગળી લીધો. પછી માછલીઓના જૂથ સાથે એ માછલી પણ માછલીઓના જાળમાં આવી, માછલીઓ પકડનારા માછીમારો એ માછલીને શાંબરને ભેટ તરીકે લાવ્યા. રસોડાના રસોઈયાઓ એ માછલીને કાપવા માટે રસોડામાં લઈ ગયા. જ્યારે રસોઈયાઓએ માછલીની અંદર બાળકને જોયો, તેઓ માયાવતી પાસે જઈને જાણ કરી. માયાવતી, જેનું મન ચિંતિત હતું, તે સમયે નારદે તેને તમામ વાત કહી—બાળકનો સાચો ઉદ્ભવ અને કેવી રીતે તે માછલીના પેટમાં આવ્યો. માયાવતી, જે રતિ તરીકે પ્રસિદ્ધ કામદેવની પત્ની હતી, પોતાના પતિના પુનર્જન્મની રાહ જોઈ રહી હતી, જેનું શરીર પૂર્વે દહન થઈ ગયું હતું. શાંબરના આદેશથી રસોડામાં કામ કરતી માયાવતી, જ્યારે બાળકને જોયો, ત્યારે તેને કામદેવ તરીકે ઓળખી, તેના માટે પ્રેમ અનુભવો. થોડા સમયમાં, કૃષ્ણપુત્ર પ્રદ્યુમ્ન યુવાન થયો, અને જે સ્ત્રીઓ તેને જોયે, તેમના હૃદયમાં ચપલતા જગાવી. રતિ, કમળની પાંખ જેવી આંખો, લાંબા હાથ, પુરુષોમાં સુંદર, શરમાળ, સ્મિતભરી, કાંતિભરી નજરથી, પ્રેમથી ઊંચા કીચલાં સાથે, પોતાના પતિ પાસે આવી. કૃષ્ણપુત્ર પ્રદ્યુમ્ને તેને કહ્યું: “હે સ્ત્રી, તમારું મન માતાની જેમ નથી; તમે મારા પ્રત્યે પ્રેમિકા તરીકે વર્તો છો, માતા તરીકે નહીં.” રતિએ કહ્યું: “તમે નારાયણપુત્ર છો, શાંબરે તમને ઘરેથી અપહરણ કર્યા; હું તમારી યથાર્થ પત્ની રતિ છું, અને તમે, સ્વામી, કામદેવ છો.” “તે દાનવ શાંબરે તમને, બાળક, સમુદ્રમાં ફેંકી દીધા; માછલીએ તમને ગળી લીધા, અને એના પેટમાંથી, સ્વામી, તમે અહીં આવ્યા.” “હવે, તમારા જ માયાના શક્તિથી, મોહ વગેરેથી, આ ભયંકર, અપરાજિત, અનેક માયામાં નિપુણ શત્રુને સંહાર કરો.” “તમારી માતા, કુરરી પંખીની જેમ, પોતાના બાળકથી વિયોગ પામીને, માતૃપ્રેમથી વ્યાકુળ થઈ, દુ:ખી ગાયની જેમ, દુ:ખ અનુભવે છે.” આ રીતે કહ્યું પછી, માયાવતી, મહામાયાવતી, મહાન પ્રદ્યુમ્નને એ અતિશય વિદ્યા આપી, જે સર્વ માયાનું નાશ કરે છે. પ્રદ્યુમ્ન શાંબર પાસે ગયો અને યુદ્ધ માટે પડકાર આપ્યો, એવી રીતે ટોકી, કે શાંબર સહન ન કરી શકે, અને ઝઘડો જગાવ્યો. કઠોર શબ્દોથી ઘાયલ, પગરે દબાયેલા સાપની જેમ, શાંબર ગુસ્સે, ગદા હાથમાં લઈને, લાલ આંખે, બાહર આવ્યો. તેણે પોતાની ગદાને મહાન આત્મા પ્રદ્યુમ્ન તરફ જોરથી ફેરવી, પથ્થર પર વીજળી પડતી હોય એવાં ગર્જન સાથે, ફેંકી. પ્રદ્યુમ્ને, ભગવાને, ગુસ્સે, પોતાની ગદા શત્રુ પર ફેંકી, આવતી ગદાને દૂર કરી. ત્યારબાદ, માયા દ્વારા દેખાડેલી માયા પર આધાર રાખીને, દાનવ શાંબરે કૃષ્ણપુત્ર પર આકાશમાંથી માયિક अस्त્રોની વરસાદ કરી. માયાના अस्त્રોથી પીડિત, રુક્મિણીપુત્ર, મહાન રથયોદા, સર્વ માયાનું નાશ કરનાર, શુદ્ધ તત્વવાળી મહાવિદ્યા જપ્યો. પછી, દાનવે ગાંધર્વ, ભૂત, સર્પ, રાક્ષસ વગેરેની અનેક ગુપ્ત માયા ઉપાયો અજમાવ્યા, પણ કૃષ્ણપુત્રએ બધાં નાશ કરી નાખ્યા. પ્રદ્યુમ્ને, મુગટ અને કુંડળોથી શોભિત, તીખી તલવાર ઉપાડી, શાંબરનું માથું તેના શરીરથી જોરથી અલગ કરી દીધું, તેની તાંબડી દાઢી ચમકતી હતી. દેવતાઓએ પ્રસંશા અને પુષ્પવૃષ્ટિ કરી, અને તેની પત્ની, દેવતાની જેમ, પવનમાં તેને લઈ ગઈ. પ્રદ્યુમ્ન, પોતાની પત્ની સાથે, આકાશમાંથી, વજ્રની જેમ, મહિલાઓથી ભરેલા વૈભવી અંત:પુરમાં પ્રવેશ્યા. તેને જોઈ, વરસાદના વાદળ જેવી કાળી કાંતિ, પીળા વસ્ત્ર, લાંબા હાથ, તાંબડી આંખો, સુંદર મુખ અને કોમળ સ્મિત, કમળમુખ, વાદળી વાળથી શોભિત—મહિલાઓ એને કૃષ્ણ સમજી, શરમાઈ, અહીં-તહીં છુપાઈ ગઈ. હળે-હળે, થોડી શરમ સાથે, મહિલાઓ આનંદથી, આશ્ચર્યથી, એ રત્ન સમાન યુવાનને મળવા આવી. ત્યારબાદ, વૈદર્ભી, કાળી આંખો અને મધુર વાણીવાળી, પોતાના ગુમ થયેલા પુત્રને યાદ કરી, માતૃસ્નેહથી સ્તન ભીંજાયા. “આ પુરુષરત્ન, કમળનયન કોણ છે? એ કોનો પુત્ર છે? કોના ગર્ભમાં રહ્યો? એ સ્ત્રી કોણ છે, જેને એ મળ્યો, કે કોણે એને મેળવ્યો?” “મારો પુત્ર જન્મકક્ષામાંથી ગુમ થયો હતો; આ સમાન ઉંમર અને સ્વરૂપનો છે—જો એ ક્યાંક જીવતો હોય, તો ક્યાં હશે?” “કેવી રીતે એ શારંગધારી કૃષ્ણ જેવી કાંતિ, અંગ, ચાલ, અવાજ, સ્મિત અને નજર ધરાવે છે?” “નિશ્ચિત, એ જ બાળક છે, જેને મેં ગર્ભમાં ધાર્યો હતો. મારા ડાબા હાથમાં પ્રેમથી કંપન થાય છે, અને એ માટે મારો પ્રેમ વધે છે.” જ્યારે વૈદર્ભી આ રીતે વિચારતી હતી, દેવકીપુત્ર, મહાન કૃષ્ણ, દેવકી અને વસુદેવ સાથે આવ્યા. સર્વ જાણતા હોવા છતાં, જનાર્દન, ભગવાન, મૌન રહ્યા; નારદે સમગ્ર વાર્તા, શાંબરના સંહાર સહિત, વર્ણવી. આ અદભુત કથા સાંભળીને, કૃષ્ણના અંત:પુરની મહિલાઓ આનંદથી, ઘણા વર્ષો ગુમ થયેલા, પુનઃ મળેલા, પુત્રને મેળવા, જાણે મૃત્યુમાંથી પરત આવ્યો હોય, તેમ સ્વાગત કર્યું. દેવકી, વસુદેવ, કૃષ્ણ, બલરામ અને તેમની પત્નીઓ, અને રુક્મિણી પણ, દંપતીને આનંદથી ભેટી. પ્રદ્યુમ્ન, જે ગુમ થયો હતો, પાછો આવ્યો છે, એ સાંભળીને, દ્વારકાના વાસીઓ આનંદથી કહ્યું: “આહ! બાળક, જાણે મૃત્યુમાંથી પરત આવ્યો—શુભ ભાગ્યે!” Mothers, again and again, worshipped him with feelings for their own lord and father, whose affection grew daily—yet, it is not strange, for in the reflection of Lakshmi’s abode, in the domain of desire and love, what could others, lacking virtue, do? આ રીતે, પ્રદ્યુમ્નના જન્મની કથા, દશમ સ્કંધના પચપનમા અધ્યાયનો અંત આવે છે, શ્રીમદ્ ભાગવત પુરાણના પરમહંસ પરંપરાના શાસ્ત્રમાં. પછી, છપ્પનમા અધ્યાય શરૂ થાય છે. શ્રી શુકદેવે કહ્યું: સતરાજિતે, પાપ કરીને, પોતાની પુત્રી કૃષ્ણને આપી, સ્યામંતક મણિ પણ પોતાના હસ્તે અર્પણ કર્યો.