શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

શ્રી રુક્મિણી ભગવાન કૃષ્ણના ચરણોમાં આવી, યોગના સ્વામી, અપરિમિત, દેવોના દેવ, જગતના સ્વામી એવા કૃષ્ણને વિનંતી કરી: “હે મહાબલી, હે શુભ લાવનાર, મારા ભાઈની હત્યા કરશો નહીં.” રુક્મિણીના શરીર ભયથી કાંપતું હતું, દુઃખથી તેના મુખ શૂષ્ક હતું, ગળામાંથી અવાજ ન નીકળી રહ્યો હતો, અને ચિંતામાં તેનો સુવર્ણ હાર પણ ખસીને પડ્યો હતો. તેણે કૃષ્ણના પગ પકડી લીધા. કૃષ્ણ દયાથી પ્રભાવિત થઈ, પોતાનું મન રોકી લીધું. કૃષ્ણે રુક્મી, જે દુષ્ટ હતો, તેને કપડાથી બાંધી દીધો, તેના વાળ અને દાઢી કાપી, અને તેને વિકૃત કરી દીધો. એ સમયે યદુ વીરોએ દુશ્મન સેના પર આવી, જેમ હાથીઓ કમળના તળાવને પાંખે છે, તેમ તેમને પરાજિત કરી દીધા. યદુ વીરોએ કૃષ્ણ પાસે આવી, અને રુક્મીને એ સ્થિતિમાં, લગભગ મરણશઈ, બાંધેલાં જોયા. દયાળુ સંકર્ષણ ભગવાને રુક્મીને મુક્ત કર્યો અને કૃષ્ણને કહ્યું: “કૃષ્ણ, તું જે કર્યું, એ અમારે માટે અયોગ્ય અને શરમજનક છે — મિત્રના વાળ અને દાઢી કાપવી, તેને વિકૃત કરવી, અથવા મારી નાખવી.” “આ સતી સ્ત્રી, તેના ભાઈની વિકૃતિથી, અમને દોષ ન આપે; કારણ કે કોઈ બીજું સુખ-દુઃખ આપતું નથી — દરેક પોતાના કર્મના ફળ મેળવે છે.” “સગાંને મારી નાખવું મહાપાપ છે, અને તેને ફરીથી મારવાનો અર્થ શું, જો તે પોતાના દોષથી Already ruined છે?” “કશાત્રિયોના ધર્મમાં, સગાં ભાઈ પણ ભાઈને મારી શકે છે, અને એ કરતાં ભયંકર કંઈ નથી.” “રાજ્ય, જમીન, ધન, સ્ત્રીઓ, અહંકાર, અને શક્તિ માટે, અહંકારમાં અંધ થઈ, તેઓ પોતાના જ સગાંને પણ નાશ કરે છે.” “કૃષ્ણ, તારો નિર્ણય બધા પ્રાણીઓ માટે કઠોર છે, ખાસ કરીને દુષ્ટ હૃદય ધરાવનારાઓ માટે; તું હંમેશા મિત્ર માટે જે સારું છે, એ બધાં માટે સારું માને છે, જાણે તેઓ અજ્ઞાનમાં હોય.” “માયાના પ્રભાવે મનુષ્યમાં ભ્રાંતિ થાય છે; જે શરીર સાથે પોતાને ઓળખે છે, તેઓ કોઈને મિત્ર, કોઈને દુશ્મન, અને કોઈને નિર્લેપ માને છે.” “વાસ્તવમાં, બધા માટે એક જ પરમ આત્મા છે; તે અનેક નથી, પરંતુ ભ્રાંતિથી અલગ-અલગ દેખાય છે — જેમ પ્રકાશ કે આકાશ ભાગેલું દેખાય છે.” “આ શરીર, જેનો આરંભ અને અંત છે, પદાર્થ, પ્રાણ અને ગુણોથી બનેલું છે; અજ્ઞાનથી આત્મા પર રચાયું છે, અને એ જ જીવને સંસારમાં ફેરવે છે.” “સાચા આત્મા માટે, બીજાં સાથે સંયોગ કે વિયોગ નથી — એ તો દેખાવના સંબંધથી જ થાય છે, જેમ સૂર્ય અને તેનું પ્રકાશિત રૂપ.” “જન્મ અને બીજા પરિવર્તનો શરીર માટે છે, આત્મા માટે કદી નથી — જેમ ચંદ્રના કલાં ચંદ્રને અસર કરતી નથી, eclipse પણ ચંદ્રને ખરેખર નુકસાન આપતું નથી.” “સપનામાં જેમ માણસ પોતે અને વસ્તુઓને અનુભવે છે, અને એના ફળ ભોગવે છે, એ તો અસત્ય છે; તેમ જ અજ્ઞાની મનુષ્ય સંસારમાં અસત્યને સાચું માનીને પ્રવેશ કરે છે.” “અત્યારે, તું અજ્ઞાનથી ઉદભવેલા દુઃખને દૂર કર, જે આત્માને સૂકવતું અને ગૂંચવતું છે; સાચા જ્ઞાનથી, તું તારી સ્વભાવમાં સ્થિર થા, હે શુદ્ધ હસનાર.” શુકદેવ કહે છે: આવા ઉપદેશ પછી, રામ ભગવાને (સંકર્ષણ) રુક્મિણીના મનને શાંતિ આપી, અને તેણે પોતાનું દુઃખ છોડીને સમજથી મન સ્થિર કર્યું. રુક્મી, જેનું જીવન લગભગ સમાપ્ત થઈ ગયું હતું, શક્તિ અને તેજ ગુમાવ્યું હતું, તેણે પોતાના વિકૃત સ્વરૂપ અને વ્યર્થ અહંકારને યાદ કર્યો. પછી તેણે પોતાની વસાહત માટે ‘ભોજકટ’ નામે મહાન નગર સ્થાપ્યું, દુષ્ટ કૃષ્ણ પર હુમલો ન કર્યો, અને પોતાની બહેનના માર્ગમાં અવરોધ ન લાવ્યો. તેણે ઘોષણા કરી: “હું કુંડિનામાં પ્રવેશ કરીશ નહીં,” અને ત્યાં જ ગુસ્સામાં રહી ગયો, કેમ કે ભગવાન અને ભીષ્મકાની પુત્રી તથા બીજા રાજાઓ દ્વારા પરાજિત થયો હતો. કૃષ્ણે રુક્મિણીને યોગ્ય વિધિ પ્રમાણે શહેરમાં લાવ્યા, અને તેને વિવાહ કર્યું. ત્યારબાદ, યદુ નગરના દરેક ઘરમાં, કૃષ્ણના ભક્તો વચ્ચે મહાન ઉત્સવ થયો. પુરુષો અને સ્ત્રીઓ આનંદથી, સુંદર રત્નના કાંટણાં પહેરી, દંપતી માટે ભેટો લાવ્યા, બંને શોભાવંત વસ્ત્રોમાં સજાયા હતા. યદુઓનું શહેર, ઈન્દ્રના ધ્વજોથી સુશોભિત, અદભૂત ફૂલો, વસ્ત્રો, રત્નના દ્વાર, દરેક દરવાજે શુભ વ્યવસ્થા — ભરેલા કલશ, ધૂપ, દીવો — સાથે તેજસ્વી દેખાતું હતું. શહેરના માર્ગો સુગંધિત અને મદભર્યા દ્રવોથી છાંટવામાં આવ્યા હતા; દરવાજે, રાજાઓના હાથીઓ ઊભા હતા, અને શહેરમાં કતારબદ્ધ કેળ અને સુપારીના વૃક્ષોથી સૌંદર્ય વધ્યું હતું. કુરુ, શ્રૃંજય, કૈકેય, વિદર્ભ, યદુ, અને કુંતિઓ ત્યાં ખુશીથી ભળ્યા, ઉત્સાહમાં દોડતા. રુક્મિણીના અપહરણની વાર્તા સર્વત્ર ગવાતી હતી, અને રાજાઓ તથા રાજકુમારીઓ એ સાંભળીને ખૂબ આશ્ચર્યમાં પડ્યા. દ્વારકામાં, હે રાજા, મહાન આનંદ થયો, કારણ કે લોકો કૃષ્ણ, લક્ષ્મીપતિ, રુક્મિણી અને રામ સાથે જોડાયેલા જોઈને આનંદિત થયા. શુકદેવ કહે છે: કામ, જે વાસુદેવના અંશ હતા અને અગાઉ રુદ્રના ક્રોધથી દહાયા હતા, તેમણે ફરી embodiment માટે જન્મ લીધો, એ જ સ્વરૂપ ધારણ કર્યું. વaidarbhi (રુક્મિણી)ના પુત્ર તરીકે, કૃષ્ણની શક્તિથી, તે પ્રદ્યુમ્ન નામે પ્રસિદ્ધ થયા, અને તમામ રીતે પિતાથી ઓછા નહોતા. શાંબર, માયાનો સ્વામી, એ બાળકને, જે હજી હાનિ ન કરી શકાતો, અપહરણ કરી, અને જાણીને કે એ તેનો દુશ્મન છે, તેને સમુદ્રમાં ફેંકી દીધો અને ઘરે પાછો ગયો. એક શક્તિશાળી માછલીએ તેને ગળી લીધો; એ માછલી માછલીઓ સાથે માછીમારોના જાળમાં આવી. માછીમારો એ માછલી શાંબરને ભેટ તરીકે લાવ્યા; રસોઈયાઓ તેને રસોડામાં લઈ ગયા, અને છરીથી કાપવા જતાં. માછલીમાં બાળક જોઈને, તેમણે એ વાત માયાવતીને કહી. નારદે, તેના ચિંતિત મનને જોઈ, બધું કહી દીધું — બાળકના સાચા મૂળ વિશે અને તે માછલીના પેટમાં કેમ આવ્યો એ અંગે. માયાવતી, જે કામની પ્રસિદ્ધ પત્ની રતિ હતી, પોતાના પતિના પુનર્જન્મની રાહ જોઈ રહી હતી, જેમનું શરીર દહાયું હતું. શાંબર દ્વારા રસોડામાં નિયુક્ત, માયાવતીને બાળકમાં કામ જ દેખાયો, અને એ બાળક માટે પ્રેમ ઉઠ્યો. થોડા જ સમયમાં, કૃષ્ણપુત્ર યુવાન થયો, અને સ્ત્રીઓના હૃદયમાં હલચાલ જગાવી. રતિ, કમળ જેવી આંખો ધરાવતી, લાંબા હાથ, પુરુષોમાં સુંદર, શરમાળ, હસતી, બાજુથી નજર કરતી, પ્રેમથી ભમરાવતી ભમયાં ઉંચા રાખી, પોતાના પતિ પાસે આવી. કૃષ્ણપુત્ર પ્રદ્યુમ્ને કહ્યું: “હે સ્ત્રી, તું મારી માતા તરીકે વર્તતી નથી; તું મારી પ્રેમિકા જેવું વર્તન કરે છે.” રતિએ કહ્યું: “તું નારાયણનો પુત્ર છે, શાંબર દ્વારા તારા ઘરથી અપહૃત થયો; હું તારી સાચી પત્ની રતિ છું, અને તું, હે સ્વામી, કામ છે.