શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

યાદવ વંશના પુત્ર શ્રીકૃષ્ણ આવી ગયા છે – એવી સત્ય વાત બ્રાહ્મણએ રુક્મિણીને સંભળાવી. આ સમાચાર મળતાં જ, વિદ્યર્ભની રાજકુમારી રુક્મિણીના હૃદયમાં આનંદની લહેર દોડે છે. તે બ્રાહ્મણ તરફ નજર પણ કરતી નથી, કારણ કે તે તેના માટે બીજા પ્રકારની પ્રિયતા ધરાવે છે. રુક્મિણીના લગ્ન જોવા ઉત્સુક તેના પિતા ભીષ્મક, અને સાથે રામ તથા કૃષ્ણ, સંગીતના સૂર વચ્ચે, યોગ્ય સન્માન સાથે ત્યાં પહોંચે છે. ભીષ્મકે મધ, દૂધ, શુદ્ધ વસ્ત્રો અને ઇચ્છિત ભેટો લાવી, વિધિવત્ દેવતાઓનું પૂજન કર્યું. તેણે કૃષ્ણ અને રામ માટે તેમની સેના અને અનુયાયીઓ સાથે શોભાયમાન નિવાસની વ્યવસ્થા કરી, અને યથાયોગ્ય આથિથ્ય આપ્યું. એકત્રિત રાજાઓને પણ તેમના પરાક્રમ, વય, શક્તિ અને સંપત્તિ અનુસાર ઇચ્છિત દાન-સન્માનથી સન્માનિત કર્યા. જ્યારે વિદર્ભના નાગરિકોને કૃષ્ણના આગમનનો સંભળાયો, ત્યારે તેઓ ઉમટી પડ્યા અને હસ્તજોડેને કૃષ્ણના કમળ જેવા મુખને નિહાળવા લાગ્યા. તેઓએ કહ્યું, “રુક્મિણી સિવાય બીજું કોઈ કૃષ્ણની પાત્ર પત્ની નથી; અને કૃષ્ણ પણ નિર્દોષ સ્વભાવ ધરાવે છે, એ ભીષ્મકની પુત્રી માટે યોગ્ય પતિ છે. અમારે થોડીક સદ્​કર્મોથી જ ત્રિલોકી-નાથ પ્રસન્ન થયા છે; અચ્યૂત કૃપા કરીને વિદ્યર્ભ પુત્રીનો હાથ સ્વીકારો.” આ રીતે પ્રેમના સૂત્રથી બંધાયેલા નાગરિકો વાતો કરતા હતા. રુક્મિણી પણ આંતરપુરથી બહાદુર સૈનિકોની રક્ષા હેઠળ અંબિકા મંદિરે જવા નીકળી. તે પગપાળા ભવાનીના કોમળ ચરણો દર્શન કરવા નીકળી, પણ મનમાં તો મુકુંદના કમળ ચરણોનું ચિંતન કરતી હતી. માતા-મિત્રિણીઓ અને શસ્ત્રધારી રાજસેનિકોની ઘેરાબંદીમાં, નગરમાં ઢોલ, શંખ, ઝાંઝ, તુરી અને નગરા વગાડાતા હતા. હજારો સુશોભિત સ્ત્રીઓ વિવિધ ભેટો, માળા, સુગંધિત દ્રવ્ય, વસ્ત્રો અને આભૂષણો લઇ પૂજારી માટે આવી. ગાયક, વાદકો, સ્તુતિગાન કરતા, વંશાવલિકાર અને દૂત પણ રુક્મિણીની આસપાસ હતા. અંબિકાના મંદિરે પહોંચી, પગ અને હાથ ધોઈ, શુદ્ધ અને શાંત ચિત્તે રુક્મિણી અંબિકા સમક્ષ પ્રવેશી. વયસ્ક બ્રાહ્મણપત્નીઓએ ભવાની સાથે ભવાનીની સમૃદ્ધિથી પૂજા કરી. રુક્મિણીએ નમ્રતાપૂર્વક પ્રાર્થના કરી: “હે અંબિકા, હું તમારે પુન:પુન: વંદન કરું છું. કૃપા કરીને મારા પતિ રૂપે કૃષ્ણને આપો, તમે પ્રસન્ન થાઓ.” સુગંધિત દ્રવ્ય, અખંડિત અક્ષત, ધૂપ, વસ્ત્ર, ફૂલો, વિવિધ ભોજન અને દીપમાળાથી પૂજા થઈ. બ્રાહ્મણપત્નીઓએ પતિઓ સાથે મીઠું, પાંઉઆ, પાન, માળા, ફળ અને શેરડીથી પૂજન કર્યું. પછી, એ સ્ત્રીઓએ રુક્મિણીને પ્રસાદ આપ્યો અને આશીર્વાદ આપ્યા. રુક્મિણીએ નમ્રતાથી વંદન કરી અને પ્રસાદ સ્વીકાર્યો. પછી, મૌનવ્રત ત્યજી, રુક્મિણી અંબિકાના મંદિરમાંથી બહાર નીકળી, દાસીનો હાથ પકડી, હાથમાં રત્નમય વળી ઝગમગતી હતી. તેની કમર સળંગ, મુખ પર કુંડળ અને રત્નમાળા, શ્યામવર્ણ, કમર પર રત્નમય પટ્ટો, ઉન્નત સ્તન, વાળના ઘુંઘરાળા લટકતા લટકતા નજર છૂપાવતી – એ દેવમાયાની જેમ મોહક લાગી. એના મુખ પર પવિત્ર સ્મિત, બિંબફળ જેવી લાલ ઓઠ, મલયજાસમિન જેવી દાંત, હંસની ચાલે ચાલતી, પગમાં ઘુંઘરૂઓની મૃદુ ઝણકાર સાથે તે તેજસ્વી લાગતી હતી. તેને જોઈને એકત્રિત વિરોએ પ્રેમથી મોહિત થઈ બેભાન થયા; રાજાઓ પણ તેની લજ્જાશીલ સ્મિત અને નજરથી મગ્ન થઈ, શસ્ત્રો પાડી દીધા. એ મહાન રાજાઓ, હાથી, રથ અને ઘોડા પર બેઠેલા, જમીન પર પડી ગયા, કારણ કે રુક્મિણી ધીરે ધીરે ચાલે, પોતાના કમળ જેવા પગથી, હરિ તરફ નજર કરતી હતી. વામહસ્તથી વાળ સાચવી, લજ્જાશીલ નજરે રાજાઓને જોઈ, એ અચ્યૂતને જોઈ. રુક્મિણી રથ ચઢવા જતી એ સમયે, કૃષ્ણે બધાના સામે એને ઉઠાવી લીધા. ગરૂડ ચિહ્નિત રથ પર બેસાડીને, માધવે રાજાઓની સભાની પરવા કર્યા વિના ધીરે ધીરે રામના નેતૃત્વમાં ત્યાંથી નીકળી ગયા – જાણે સિંહ શિયાળાઓની વચ્ચેથી પોતાની શિકાર લઈ જાય એમ. એ ગર્વીલા રાજાઓ, ખાસ કરીને જરાસંધ અને તેના સાથીઓ, પોતાની હાર અને અપમાન સહન ન કરી શક્યા – તેઓ ચીસ પાડવા લાગ્યા: “અરે, અમને શરમ આવી જાય! હથિયારોથી સજ્જ રહીને પણ, ગોપાળોએ અમને લૂંટી લીધા – જાણે સિંહ બીજા પ્રાણીઓમાંથી હરણ લઈ જાય!” શુકદેવજી કહે છે: આમ, બધા રાજાઓ ભારે ક્રોધે રથ, હાથી, ઘોડા પર સજ્જ થઈ, પોતાની સેના સાથે ધનુષ્ય ખેંચીને પીછો કરવા લાગ્યા. તેમને આવતાં જોઈ, યાદવસેનાના મહાનાયકો સામેથી ધનુષ્ય તાણીને મુકાબલો કરવા ઊભા રહ્યા. શસ્ત્રકૌશલ્ય ધરાવતા, ઘોડા, હાથી અને રથ પર ઉભેલા યોદ્ધાઓએ, જાણે મેઘ પર્વતો પર વરસાદ વરસાવે એમ, તીરોની ઝડપ વરસાવી. પોતાના પતિની સેના તીરોની વરસાદથી ઢંકાઈ ગઈ જોઈ, રુક્મિણી ભયભીત અને લજ્જાશીલ નજરે કૃષ્ણની તરફ જોયા. પ્રભુ સ્મિતથી કહ્યું: “કાંઈ ડરશો નહીં, હે કમળનેત્રે! આ દુશ્મન સેના હવે તમારા જ સગાંઓ દ્વારા નષ્ટ થશે.” ગદા, સંકર્ષણ અને અન્ય વીરોએ તેમના પરાક્રમને સહન ન કરી શક્યા અને લોખંડના તીરો વડે ઘોડા, હાથી અને રથ પર ઘાતક પ્રહાર કર્યા. હજારો રથચાલકો, ઘોડાસવાર અને હથીસવારોના મસ્તક, કાનના કુંડળ, મકુટ અને પાગડી સાથે જમીન પર પડવા લાગ્યા. શસ્ત્રો, ગદા, ધનુષ્ય ધરાવતા હાથ, હાથીઓ, જાંઘ, પગ, ઘોડા, ખચ્ચર, ઊંટ, બળદ, ગધેડા અને માનવમસ્તક જમીન પર પડવા લાગ્યા. વૃષ્ણિઓ દ્વારા તેમની સેનાનો વિધ્વંસ થતાં, જરાસંધના નેતૃત્વમાં રાજાઓ પલાયન થયા. શિશુપાલ પાસે પહોંચીને, જે પત્ની હરણ થયા પછી દુ:ખી મનુષ્ય જેવો, તેજહીન, ઉત્સાહહીન, સુકાઈ ગયેલા મોઢે બેઠેલો હતો, બધાએ કહ્યું: “હે મહાન પુરુષ, આ દુ:ખ છોડો! embodied beings (દેહધારી જીવ)માં કોઈ પણ સ્થાયી સુખ કે દુ:ખ જોઈ શકતો નથી. જેમ જાદુગરના ઈચ્છાથી લાકડાની ગૂડી નૃત્ય કરે છે, તેમ ભગવાનના વશમાં રહેલો માણસ સુખ-દુ:ખમાં વર્તે છે.” આ રીતે, ભગવાન કૃષ્ણે રુક્મિણીને વિજયપૂર્વક વિદર્ભથી હરણ કરી, અને રાજાઓના મહાસંઘ સામે પોતાની પરાક્રમ અને દયાળુતા દર્શાવી.