શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

પારમાર્થિક ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે બ્રાહ્મણને સન્માનપૂર્વક પૂછ્યું: "હે બ્રાહ્મણ, બધું સુખમય છે ને? રાજા માટે તો એ જ પ્રિય છે, જેના પ્રજાજન તેની રક્ષા હેઠળ આનંદથી રહે છે." પછી તેમણે પુછ્યું: "તમે તો અનેક મુશ્કેલીઓ પાર કરીને અહીં આવ્યા છો, તમારી ઈચ્છાથી. મને બધું કહો, ખાસ કરીને જો કંઈ ગુપ્ત વાત હોય તો, અને હું તમારા માટે શું કરી શકું એ પણ કહો." ભગવાને આ રીતે સન્માનપૂર્વક પૂછયાં, ત્યારે બ્રાહ્મણે તેમને બધું નિવેદન કર્યું. એ સમયે, રુક્મિણીજીના હૃદયની વાત પણ પ્રગટ થઈ. રુક્મિણીએ કહ્યું: "હે જગતસુંદર! તમારી ગુણકથાઓ સાંભળીને, જે દુઃખ દૂર કરે છે, મારા મનને કોઈ સંકોચ રહ્યો નથી—મારા કાનના માર્ગે એ ગુણો મારા અંતરમાં પ્રવેશી ગયા છે. અને તમારી રૂપમાધુરી જોઈને, જે દર્શનથી સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થાય છે, મારું હૃદય પણ મોહીત થઈ ગયું છે. હે મુકુંદ, કઈ પણ વિવેકવતી અને ઉચ્ચ કુળની યુવતી તમને પતિ તરીકે પસંદ ન કરે? તમે તો સ્વયં બધામાં સર્વોત્તમ છો—કુળ, સ્વભાવ, રૂપ, જ્ઞાન, યુવાની, ધન અને યશમાં તમારો કોઈ તુલ્ય નથી. તમે સર્વના હૃદયને આનંદ આપો છો, હે પુરુષસિંહ! એટલે, હે પ્રભુ, મેં તમને જ પતિ તરીકે પસંદ કર્યા છે. કૃપા કરીને મને સ્વીકારો, કેમ કે હું તો આપને સમર્પિત થઈ ગઈ છું. ચેડીનો રાજા, શિશુપાલ, જેમ સિંહ માટે અર્પિત ભાગ કોઈ શિયાળ હરી જાય, તેમ મારી પસંદગીના પાત્રને બીજા કોઈ સ્પર્શી ન જાય. જો મારા દાન, યજ્ઞ, વ્રત, પૂજા, દેવ, બ્રાહ્મણ અને વડીલોની સેવા દ્વારા ભગવાન, સર્વના સ્વામી અને ગદા ના મોટા ભાઈ, પ્રસન્ન થયા હોય, તો તેઓ જ આવીને મારું પાણિગ્રહણ કરે—દમઘોષપુત્ર કે બીજું કોઈ નહી. હે અજય, આવતીકાલે જ્યારે તમે વિદર્ભમાં લગ્ન માટે આવશો, ત્યારે તમારી સેનાના મુખ્ય અધિકારીઓ સાથે છુપાઈને આવજો, અને ચેડી તથા મગધના સેનાપતિઓને પરાજિત કરીને મને, જેનું કન્યાદાન પરાક્રમથી નિર્ધારિત છે, રાક્ષસપ્રથાથી જીતી લો. તમને જો એ આશંકા હોય કે હું તો આંતઃપુરમાં બંધ અને સંબંધીઓથી રક્ષિત છું, તો કેવી રીતે તમને મળું? તો એનું ઉપાય પણ કહું છું: લગ્નના પૂર્વ દિવસે કુળદેવીની પૂજા માટે વિશાળ શોભાયાત્રા નીકળે છે, ત્યારે નવી વધૂ બહાર જાય છે અને ગિરિજા માતાની પૂજા કરે છે. જેના ચરણરજને મહાત્માઓ પણ પાવન થવા માંગે છે, જેમ શિવજી પોતાના અંધકારને દૂર કરવા માટે કરે છે, હે કમલનયન, જો તમારો કૃપાપ્રસાદ મળ્યો નહિ, તો હું આ જીવનનો ત્યાગ કરી દઈશ—even if it takes a hundred births, vows will have made my body emaciated. બ્રાહ્મણે કહ્યું: "હું યદુકુળજાત દીકરીનો એ ગુપ્ત સંદેશો લઈને આવ્યો છું. હવે વિચાર કરીને યોગ્ય નિર્ણય લો." શુકદેવજી કહે છે: વિદર્ભની રાજકુમારીનો સંદેશ સાંભળીને, યદુકુમાર શ્રીકૃષ્ણે બ્રાહ્મણનો હાથ પકડી હળવી સ્મિત સાથે કહ્યું: "મને પણ રાત્રે ઊંઘ આવતી નથી, મારું મન રુક્મિણીમાં જ વ્યસ્ત રહે છે. હું જાણું છું કે રુક્મિણીનું મારો સાથે લગ્ન તેના ભાઈએ દુશ્મનાવશ અટકાવ્યું છે. હું તેને અહીં લાવીશ, રાજાઓની સભામાંથી યુદ્ધ કરીને, કેમ કે એ મારી ભક્તિથી ભરપૂર છે, અને રૂપમાં નિર્દોષ છે—જેમ યજ્ઞાગ્નિની જ્વાળા. પછી, શુભ મુહૂર્ત જાણીને, શ્રીમધુસૂદને પોતાના સારથી દારુકને કહ્યું: 'દારુક, જલદી રથ તૈયાર કરો.' દારુકે શૈબ્ય, સુગ્રીવ, મેઘપુષ્પ અને બલાહક નામના ઘોડાઓ જોડીને રથ લાવ્યું અને હાથ જોડીને પ્રભુ સમક્ષ ઊભો રહ્યો. શૌરીએ રથ પર આરૂઢ થઈ, બ્રાહ્મણને પણ બેસાડ્યો અને તેજસ્વી ઘોડાઓ દ્વારા એક જ રાત્રે આનંદથી વિદર્ભ પહોંચ્યા. કુંડિનાનગરના રાજાએ પોતાના પુત્ર પ્રત્યે વિશેષ સ્નેહથી, રુક્મિણીના શિશુપાલ સાથે લગ્ન માટે તૈયારીઓ શરૂ કરી. સમગ્ર શહેરને સારી રીતે સાફ કરી, પાણીથી છાંટ્યું, રસ્તા, ચોક, અને માર્ગોને રંગબેરંગી ધ્વજ, પટાકા અને તોરણોથી શોભાવ્યું. શહેરના નર-નારી સૌ નિર્વિકાર, સુંદર વસ્ત્રો, સુગંધિત પુષ્પમાળાઓ અને દાગીનાથી સજ્જ, અને ઘરોમાં અગરુની સુગંધથી ભરી ગયેલા. રાજાએ પૂર્વજ, દેવતા અને બ્રાહ્મણોની યથાવિધી પૂજા કરી, ભોજન કરાવ્યું અને શુભમંગલ મંત્રો ઉચ્ચારાવ્યા. સુંદર વધૂ, તાજું સ્નાન કરી, શુભ વિધિ માટે શ્રેષ્ઠ વસ્ત્રો અને દાગીના પહેરીને તૈયાર થઈ. મુખ્ય બ્રાહ્મણોએ સમ, ઋગ અને યજુર્વેદના મંત્રોથી વર-કન્યાના કલ્યાણ માટે હવન-પાઠ કર્યા; મુખ્ય પુજારી, અથર્વવેદના જ્ઞાતા, ગ્રહશાંતિ માટે હવન oblations આપ્યા. વિધિપ્રિય રાજાએ બ્રાહ્મણોને સોનું, ચાંદી, વસ્ત્રો, તલ-ગોળ અને ગાયોનું દાન આપ્યું. એ જ રીતે, ચેડી દેશના રાજા દમઘોષે પણ પોતાના પુત્ર માટે સર્વ સુખ-શાંતિ માટે, મંત્રજ્ઞ વિદ્વાનોની મદદથી, સર્વવિધ વ્યવસ્થા કરી. મદમસ્ત હાથીઓ, સોનાથી શોભિત રથો અને ઘોડા-પદાતીથી ભરેલી સેના સાથે, તે કુંડિનાનગર પહોંચ્યો. વિદર્ભના રાજાએ તેને આદરપૂર્વક મળીને, આનંદથી તૈયાર કરેલા મહેલોમાં નિવાસ આપ્યો. ત્યાં શલ્વ, જરાસંધ, દંતવક્ર, વિદુરથ અને હજારો ચેડી-પૌંડ્ર દેશના સહયોગી રાજાઓ પણ આવ્યા. કૃષ્ણ અને બલરામના દુશ્મનો, ચેડીપુત્ર માટે કન્યા મેળવવાનો નિશ્ચય કરીને, એકત્ર થયા અને નક્કી કર્યું કે જો યદુઓ સાથે કૃષ્ણ કન્યા લઈ જવા આવશે, તો યુદ્ધ થશે. બધા રાજા પોતાના સેનાપતિઓ અને રથ-ઘોડા-હાથીઓ સાથે યુદ્ધ માટે તૈયાર થયા. આ વિરોધી રાજાઓના પ્રયાસોની વાત સાંભળી, બલરામજીને સંકટની આશંકા થઈ, અને જાણ્યું કે કૃષ્ણ એકલા જ કન્યા લેવા ગયા છે. ભાઈ પ્રત્યેના પ્રેમથી, બલરામ તત્કાળ જ મોટી સેના સાથે—હાથી, ઘોડા, રથ અને પદાતી લઈને—કુંડિનાનગર પહોંચ્યા. વિદર્ભરાજ ભીષ્મકની પુત્રી, જે સ્વરૂપે શ્રેષ્ઠ અને હૃદયથી હરિની આગમનની આતુર હતી, તેણે હજુ સુધી કૃષ્ણના આગમનનું કોઈ સંકેત જોયું નહિ, અને બ્રાહ્મણના શબ્દોનું સ્મરણ કરીને વિચારી રહી. 'હાય! ત્રણ રાત્રીઓથી લગ્નનો સમય વીતી ગયો, છતાં હું નિર્દોષ છું; કમલનયન આવ્યા નથી અને કારણ પણ ખબર નથી. મારા સંદેશવાહક બ્રાહ્મણ પણ હજુ આવ્યો નથી. કદાચ, કોઈ દોષ જોઈને, નિર્દોષ શ્રીકૃષ્ણ હવે મારું પાણિગ્રહણ કરવા સંકોચી રહ્યા છે, ભલે તેઓએ મનમાં નક્કી કર્યું હોય. મારો ભાગ્ય ખરાબ છે; સર્જનહાર મારા પક્ષે નથી, ન મહાદેવ, ન ગૌરી, ન રુદ્રાણી, ન ગિરિજા, ન સતી.' આ રીતે, યુવાન રુક્મિણી, જેનું મન ગોવિંદમાં લીન હતું, સમયનું ચિંતન કરતી, અશ્રુભીનાં નેત્રો બંધ કરી બેઠી. જ્યારે વધૂ ગોવિંદની રાહ જોઈ રહી હતી, ત્યારે તેના ડાબા જાંઘ, હાથ અને આંખ—જે શુભ સંકેતો માટે જાણીતા છે—આનંદથી કંપિત થયા. એ સમયે, કૃષ્ણના આદેશથી, તે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ રાજમહેલના આંતઃપુરમાં ગયાં અને રાજકુમારીને જોયાં. તે રુક્મિણી, આનંદથી પરિપૂર્ણ મુખ અને શાંત મન સાથે, સંકેતો ઓળખવામાં કુશળ હતી, તેણે બ્રાહ્મણને જોઈ, નિર્મલ સ્મિત સાથે પૂછપરછ કરી.