શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

ભગવાનના ભક્તોના સ્વામી શ્રીકૃષ્ણે જ્યારે બ્રાહ્મણને આવ્યા જોયા, ત્યારે તેઓ તરત જ પોતાના આસન પરથી ઊભા થયા, તેમને બેઠા રાખ્યા અને દેવતાઓ પોતાને જેમ સન્માન આપે એમ બ્રાહ્મણનું સન્માન કર્યું. બ્રાહ્મણે ભોજન લીધું અને આરામ કર્યો પછી, ધર્મનિષ્ઠોને આશ્રય આપનાર શ્રીકૃષ્ણ તેમનાં પાસે ગયા, તેમની પાદUKા સ્પર્શ કરી, અને ખૂબ જ કાળજીપૂર્વક પૂછ્યું—"હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, શું તમારા પૂર્વજો દ્વારા માન્ય ધર્મમાં કોઈ મોટી મુશ્કેલી વિના ચાલે છે? શું તમારો મન હંમેશા સંતોષમાં રહે છે?" કૃષ્ણે કહ્યું, "જ્યારે કોઈ બ્રાહ્મણ, જે મળ્યું તેમાં સંતોષ રાખે છે અને પોતાના ધર્મમાં અડગ રહે છે, ત્યારે તે બ્રાહ્મણ સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરનાર બની જાય છે. દેવતાઓના સ્વામી પણ જો અસંતોષી હોય, તો તેઓ વારંવાર જગતમાં ભટકે છે; પરંતુ જે સંતોષી છે—even if he possesses nothing—તે સર્વ દુ:ખથી મુક્ત થઈ નિરાંતે નિદ્રા પામે છે. હું મારા માથું એ બ્રાહ્મણોને એક જ વાર નમું છું, જે મળ્યું તેમાં સંતોષી, ધર્મનિષ્ઠ, સર્વ જીવોના શ્રેષ્ઠ મિત્ર, વિનમ્ર અને શાંત છે." પછી શ્રીકૃષ્ણે પુછ્યું, "હે બ્રાહ્મણ, બધું સારું છે ને? કારણ કે જે રાજાના પ્રજાઓ તેના રક્ષણ હેઠળ ખુશ રહે છે, એ રાજા મને ખૂબ જ પ્રિય છે. તમે તમારી ઇચ્છાથી અનેક મુશ્કેલીઓ પાર કરી અહીં આવ્યા છો, તો કૃપા કરીને બધું કહો, ખાસ કરીને જો કોઈ ગુપ્ત વાત હોય તો—મારે તમારા માટે શું કરવું એ જણાવો." ભગવાને આ રીતે આદરપૂર્વક પુછ્યા પછી, બ્રાહ્મણે બધું તેમને કહી દીધું. ત્યારબાદ, રુક્મિણીજીનું સંદેશ બ્રાહ્મણ દ્વારા શ્રીકૃષ્ણ સુધી પહોંચ્યું: "હે જગતના સૌંદર્ય, મેં તમારા ગુણો સાંભળી, જે શ્રવણથી દુ:ખ દૂર કરે છે, મારા મનને લજ્જા વિના તમારા પર અર્પણ કરી દીધું છે. તમારા રૂપને જોઈ, જે દર્શન કરનારા સર્વેની ઇચ્છા પૂર્ણ કરે છે, મારું હૃદય મોહાઈ ગયું છે." "હે મુકુંદ, કઈ પણ સજ્જન, વિવેકવંતી કન્યા, જે ઉત્તમ કુળમાં જન્મી છે, તે તમારા જેવા પતિ સિવાય બીજું કોને પસંદ કરશે? તમે વંશ, સ્વભાવ, સૌંદર્ય, જ્ઞાન, વય, સંપત્તિ અને યશમાં સ્વયં સમાન છો, અને સર્વ લોકોના મનને આનંદ આપો છો." "આથી, હે પ્રભુ, મેં આપને પતિ તરીકે પસંદ કર્યા છે; કૃપા કરીને મને પોતાની પત્ની તરીકે સ્વીકારો. જેમ સિંહના ભાગમાં આવનાર હવનનો ભાગ કોઈ શિયાળ લઈ જાય એમ, તેમ ચેદિના રાજા મારા પર હક ન જમાવે—હે કમળનેત્ર!" "જો મારા દાન, યજ્ઞ, વ્રત, દેવો, બ્રાહ્મણો અને વડીલોની સેવા દ્વારા ભગવાન, ગદાના ભાઈ, પ્રસન્ન થયા હોય, તો એ જ મને હાથ પકડી જાય, બીજું કોઈ નહીં." "હે અજિત, તમે આવતીકાલે વિદર્ભમાં આવશો, તમારી સેના સાથે છુપાઈને, અને ચેદિ તથા મગધના દળોને પરાસ્ત કરીને, રાક્ષસ પરંપરા પ્રમાણે, મારા પર વિજય મેળવો—મારો કન્યાદાન વીર્યનું મૂલ્ય છે." "જો તમે વિચારતા હો કે હું અંદરખાનામાં રહેલી અને સંબંધીઓ દ્વારા રક્ષિત છું, તો મારા વિવાહ માટે શું ઉપાય છે—તો સાંભળો: લગ્નના એક દિવસ પહેલા કુટુંબની દેવીની પૂજા માટે મોટા શોભાયાત્રા થાય છે, ત્યારે નવી વરરાજા બહાર જઈને ગિરિજા દેવીની પૂજા કરે છે." "જેઓના ચરણરજમાં મહાત્માઓ સ્નાન કરવાનું ઇચ્છે છે, જેમ શ્રી મહાદેવ પોતાના અંધકાર નાશ માટે કરે છે, એ કમળનેત્ર, જો તમારો પ્રસાદ ન મળે, તો હું આ જીવન, જે વ્રતોમાં ક્ષીણ થઈ ગયું છે, અનેક જન્મ સુધી ત્યાગી દઉં." બ્રાહ્મણે કહ્યું: "હું યદુકુળની પુત્રીનું ગુપ્ત સંદેશો લાવ્યો છું. હવે વિચાર કરો અને યોગ્ય કાર્ય કરો." શુકદેવજી કહે છે: જ્યારે કૃષ્ણે વિદર્ભની રાજકુમારીનું સંદેશો સાંભળ્યું, ત્યારે યદુકુમાર કૃષ્ણે બ્રાહ્મણનો હાથ પકડી સ્મિત સાથે કહ્યું: "હું પણ રાતે ઊંઘી શકતો નથી, મારું મન પણ તેના ચિંતનમાં લીન છે. રુક્મિણીનું મારા સાથે લગ્ન તેના ભાઈએ શત્રુતા રાખી અટકાવ્યું છે. હવે હું જઇને યુદ્ધમાં રાજાઓની સભામાંથી તેને લઈ આવીશ—જે મારી પરમ ભક્ત છે અને રૂપમાં નિર્દોષ છે." પછી શ્રીકૃષ્ણે શુભ મુહૂર્ત જાણીને પોતાના સારથી દારુકાને કહ્યું: "ચડ, રથ જલદી તૈયાર કર." દારુકાએ શૈબ્ય, સુગ્રીવ, મેઘપુષ્પ અને બલાહક નામના ઘોડાઓ જોડીને રથ લાવ્યો, હાથ જોડીને આગળ ઉભો રહ્યો. શ્રીકૃષ્ણ પોતે રથ પર ચઢ્યા, બ્રાહ્મણને પણ બેસાડ્યા અને ઝડપથી ઘોડાઓ ચલાવી એક જ રાતમાં આણર્તથી વિદર્ભ પહોંચ્યા. તે સમયે કુણ્ડિનાના રાજાએ પોતાના પુત્ર માટે પુત્રીનું શિશુપાલ સાથે લગ્ન કરાવવાનું નક્કી કરી લગ્નની તૈયારીઓ શરૂ કરી. શહેરને સારી રીતે સાફ કરવામાં આવ્યું, રસ્તાઓ, ચોરાહા, ધ્વજ, પટાકા અને તોરણોથી શોભિત કરવામાં આવ્યા. શહેરમાં પુરુષો અને સ્ત્રીઓ સુંદર કપડાં પહેરી, ફૂલોના હાર અને ગંધિત દ્રવ્યો પહેરીને ફરી રહ્યા હતા, ઘરઘર અગરુની સુગંધથી મહેકી ઉઠ્યું હતું. રાજાએ પૂર્વજ, દેવતા અને બ્રાહ્મણોની પૂજા કરી, તેમને પરંપરાગત રીતે ભોજન કરાવ્યું અને શુભ મંત્રો ઉચ્ચારાયા. રુક્મિણી સુંદર રીતે સ્નાન કરીને, શુભ પ્રસંગ માટે શ્રેષ્ઠ વસ્ત્ર અને આભૂષણોથી શણગારાઈ. શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોએ સમ, ઋગ અને યજુરવેદના મંત્રોથી રુક્મિણી માટે રક્ષા વિધિ કરી, મુખ્ય પુજારીએ અથર્વવેદના જપથી ગ્રહશાંતિ માટે હોમ કર્યો. વિદર્ભના રાજાએ, જે વિધિમાં નિષ્ણાત હતા, બ્રાહ્મણોને સોનાં, ચાંદી, વસ્ત્ર, તિલ-ગોળ અને ગાયોની દાન આપી. ચેદિના રાજા દમઘોષે પોતાના પુત્ર માટે સર્વ સમૃદ્ધિ માટે વિધિવત્ વ્યવસ્થા કરી, મંત્રવિદોનું સહાય લીધું. દારૂ પીને ઉદ્ભટ થયેલા હાથીઓ, સોનાથી શોભિત રથો અને ઘોડા-પદાતીથી ભરેલી સેના સાથે તે કુણ્ડિનાએ આવ્યો. વિદર્ભના રાજાએ તેને સન્માનપૂર્વક આવકાર્યો અને આનંદથી તૈયાર કરેલા સ્થળે નિવાસ આપ્યો. ત્યાં શાલ્વ, જરસંધ, દંતવક્ત્ર, વિદુરથ અને હજારો ચેદિ તથા પૌંડ્રના મૈત્રીક રાજાઓ આવી પહોંચ્યા. શ્રીકૃષ્ણ અને બલરામના શત્રુઓ, ચેદિપ્રભુ માટે કન્યા મેળવવા આતુર, એકત્રિત થયા—જો કૃષ્ણ યદુઓ સાથે આવશે તો યુદ્ધ માટે તૈયાર હતા. બધા રાજાઓ પોતાની સંપૂર્ણ સેના અને વાહનો સાથે એકત્ર થયા, યુદ્ધ માટે મનમાં સંકલ્પ કર્યો. આ વિરોધી રાજાઓના પ્રયાસની ખબર સાંભળીને, ભગવાન બલરામને યુદ્ધની આશંકા થઈ, અને જાણ્યું કે કૃષ્ણ એકલા જ કન્યા લેવા ગયા છે. ભાઈ માટે પ્રેમથી ભરેલા બલરામ તત્કાળ હાથી, ઘોડા, રથ અને પદાતીથી ભરેલી મોટી સેના સાથે કુણ્ડિનાના માર્ગે નીકળી પડ્યા. બીજી તરફ, ભીષ્મકની પુત્રી રુક્મિણી, હૃદયમાં હરીના આગમનની તીવ્ર આશા રાખીને, હજુ સુધી કૃષ્ણના આગમનના કોઈ સંકેત નહોતાં જોઈ શકતી. તેણે બ્રાહ્મણના શબ્દો યાદ કર્યા—"અરે, મારી નિર્દોષતાની છતાં લગ્ન માટે ત્રણ રાતો વીતી ગઈ છે, કમળનેત્ર કૃષ્ણ આવ્યા નથી અને શા માટે આવ્યા નથી એ પણ ખબર નથી. જે બ્રાહ્મણ મારું સંદેશો લઈ ગયો હતો, તે પણ આજ સુધી પાછો આવ્યો નથી.