શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

વિદર્ભ નગરીમાં એક સુંદર રાજકુમારી હતી, જેનું નામ રુક્મિણી. તેના ઘરમાં આવતા મહેમાનો પાસેથી તેણે મુકુંદ, એટલે શ્રીકૃષ્ણના સૌંદર્ય, પરાક્રમ, ગુણ અને યશની વાર્તાઓ સાંભળી. એ બધું સાંભળીને રુક્મિણીના મનમાં વિચાર આવ્યો કે શ્રીકૃષ્ણ જ સાચા અર્થમાં પતિપદ માટે યોગ્ય છે. બીજી બાજુ, શ્રીકૃષ્ણ પણ રુક્મિણીની બુદ્ધિ, ઉન્નત ચરિત્ર, સૌંદર્ય અને ગુણોથી પ્રભાવિત થયા અને મનમાં નક્કી કર્યું કે એ રુક્મિણીને પત્ની રૂપે સ્વીકારશે. રુક્મિણીના પરિવારજનો પણ તેને કૃષ્ણને આપવાની ઇચ્છા રાખતા હતા, પણ તેનો ભાઈ રુક્મી, જેને કૃષ્ણ પ્રત્યે દ્વેષ હતો, એણે આ લગ્નમાં અડચણ ઉભી કરી અને રુક્મિણીનું વિવાહ શિશુપાલ સાથે કરવાનું નક્કી કર્યું. આ વાત જાણીને કાળી આંખોવાળી વિદર્ભની રાજકુમારી ખૂબ જ દુ:ખી થઈ. તેણે વિચાર કર્યા પછી, પોતાના વિશ્વાસુ બ્રાહ્મણ દૂતને શ્રીકૃષ્ણ પાસે મોકલ્યો. આ બ્રાહ્મણ દ્વારકા પહોંચ્યો. દ્વારપાલોએ તેને અંદર લઈ જઈને ભગવાન શ્રીકૃષ્ણને મળાવ્યો, જે સુવર્ણ સિંહાસન પર બેઠેલા હતા. ભક્તોના ભગવાને બ્રાહ્મણને જોઈને પોતે ઊભા રહી, તેને બેસાડ્યો અને દેવતાઓ જેમ સ્વયંને સન્માન આપે તેમ તેનું સન્માન કર્યું. બ્રાહ્મણે ભોજન લીધું અને વિશ્રાંતિ કરી, પછી શ્રીકૃષ્ણ, ધર્મપ્રેમી, તેના પાસે ગયા, તેના પગ સ્પર્શ કર્યા અને કાળજીપૂર્વક પૂછ્યું: “હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ! વડીલો દ્વારા માન્ય એવા તમારો ધર્મ સુખથી ચાલે છે ને? તમારું મન સદા સંતોષમાં છે ને?” પછી કૃષ્ણે કહ્યું: “જે બ્રાહ્મણ જે મળે તેમાં સંતોષ રાખે છે અને પોતાના ધર્મમાં અડગ રહે છે, એ સર્વ ઇચ્છાઓને પૂર્ણ કરે છે. સ્વર્ગના ઇન્દ્ર પણ જો અસંતોષી હોય, તો અનેક લોકોમાં ભટકતા રહે છે; પણ સંતોષી મનુષ્ય, ભલે પાસે કશું ન હોય, નિર્વિઘ્ન નિદ્રા પામે છે. હું તો એ બ્રાહ્મણોને એકવાર માથું નમાવું છું, જે સંતોષી, ગુણવાન, સર્વ જીવના સારા મિત્ર, વિનમ્ર અને શાંતિપ્રિય છે. હે બ્રાહ્મણ, તમારી કલ્યાણ છે ને? જે રાજા પોતાના પ્રજાને સુખી રાખે છે, એ મને પ્રિય છે. તમે અહીં અનેક કષ્ટો સહન કરીને આવ્યા છો, તો કૃપા કરીને બધું કહો, ખાસ કરીને જો કંઈ ગુપ્ત વાત હોય તો, શું કરવું તે કહો.” આવી રીતે પરમેશ્વરે સન્માનપૂર્વક પૂછ્યું ત્યારે બ્રાહ્મણએ રુક્મિણીનું સંદેશ શ્રીકૃષ્ણને સંભળાવ્યું. રુક્મિણીએ સંદેશમાં લખ્યું: "હે જગતસુંદર! તમારી કથા સાંભળીને, જે દુ:ખ દૂર કરે છે, મારું મન નિઃશંક થઈને તમારા પર આવી ગયું છે. તમારી રૂપમાધુરી જોઈને, જે દર્શન કરનારની સર્વ ઇચ્છા પૂર્ણ કરે છે, મારું હૃદય મોહાઈ ગયું છે. હે મુકુંદ, કઈ પણ સજ્ઞાતિ, ગુણવાન અને સમજદાર કન્યા તમને પતિ રૂપે કેમ પસંદ ન કરે? તમે વંશ, ચરિત્ર, સૌંદર્ય, જ્ઞાન, યુવાની, સંપત્તિ અને યશમાં અનન્ય છો, અને સર્વના મનને આનંદિત કરો છો. તેથી, હે ભગવાન, મેં તમારું પસંદગી કરી છે; કૃપા કરીને મને તમારી પત્ની રૂપે સ્વીકારો. શિશુપાલ જેવો સિયાળ સિંહ માટેની ભક્ષ્ય વસ્તુ ન લઈ જાય, એમ કરો. જો મારી ભક્તિ, દાન, યજ્ઞ, વ્રત, દેવ-બ્રાહ્મણ-વડીલોની સેવા દ્વારા તમે પ્રસન્ન થયા હોવ, તો તમે જ આવો અને મારું પાણિગ્રહણ કરો, બીજોને નહીં." "કાલે, જયારે તમે વિદર્ભ આવશો, તો છુપાઈને અને તમારી સેનાના પ્રમુખો સાથેCEDI અને MAGADHAની સેના પરાજય કરીને, રાક્ષસ વિધિ પ્રમાણે મને જીતો. જો તમારો વિચાર થાય કે હું તો અંત:પુરમાં કડક રક્ષા હેઠળ છું, તો કહું કે લગ્નના પૂર્વ દિવસે કુટુંબની દેવી ગીરીજાની પૂજા માટે નવવધૂ બહાર જાય છે, એ સમયે તમે આવી શકો છો. જેમ મહાદેવ પણ તમારી પાદધૂળી મેળવવા ઈચ્છે છે, તેમ મહાન આત્માઓ પણ કરે છે. જો હું તમને ન મેળવો, તો વ્રતોથી ક્ષીણ થઈ, અનેક જન્મ સુધી આ જીવન ત્યાગી દઉં." બ્રાહ્મણે કહ્યું: "આ રીતે યદુવંશની પુત્રીનું ગુપ્ત સંદેશ લાવ્યો છું. શું કરવું તે વિચાર કરો." શુકદેવજી કહે છે: વિદર્ભની રાજકુમારીનું સંદેશ સાંભળીને યદુપુત્ર શ્રીકૃષ્ણે બ્રાહ્મણનો હાથ પકડી, સ્મિત કરીને કહ્યું: "મારે પણ રાતે ઊંઘ નથી આવતી, મારું મન રુક્મિણીમાં લીન છે. જાણું છું કે રુક્મિણીના ભાઈએ દુશ્મનાવટથી એના લગ્ન મારા સાથે થવા દીધા નહીં. હવે હું રુક્મિણીને રાજાઓની સભામાંથી, યુદ્ધ કરીને, અહીં લાવીશ; જે મારી પર ભક્તિ ધરાવે છે, નિર્દોષ છે, યજ્ઞની જ્યોત જેવી તેજસ્વી છે." પછી શ્રીકૃષ્ણે શુભ મુહૂર્ત જાણીને પોતાના સારથી દારુકાને કહ્યું: "દારુકા, તરત રથ તૈયાર કરી લાવ." દારુકાએ શૈબ્ય, સુગ્રીવ, મેઘપુષ્પ અને બલાહક નામના ઘોડાઓ યુક્ત રથ લાવીને હાથ જોડીને ઉભો રહ્યો. શ્રીકૃષ્ણ રથ પર ચઢ્યા અને બ્રાહ્મણને પણ રથ પર બેસાડ્યા. ઝડપી ઘોડાઓથી તેઓ માત્ર એક રાત્રે આનર્તથી વિદર્ભ પહોંચી ગયા. કુંડિનાના રાજાએ પોતાના પુત્ર પ્રેમમાં, પોતાની પુત્રીના લગ્ન શિશુપાલ સાથે કરવા માટે તૈયારીઓ શરૂ કરી. શહેરને સારી રીતે સાફ કરીને, રસ્તા, ચોક, માર્ગો રંગબેરંગી ધ્વજ, પટાકા અને તોરણોથી શોભાવવામાં આવ્યા. શહેરમાં પુરુષો અને સ્ત્રીઓ શુભ વસ્ત્રો, ફૂલોની માળાઓ અને આભૂષણોથી સજ્જ હતા; ઘરોમાં અગરુની સુગંધ ફેલાઈ હતી. રાજાએ પૂર્વજો, દેવતાઓ અને બ્રાહ્મણોની પૂજા કરી, તેમને ભોજન કરાવ્યું અને શુભ મંત્રોચ્ચારણ કરાવ્યું. સુંદર રુક્મિણીને સ્નાન કરાવી, શુભ મંગલ માટે સુંદર વસ્ત્રો અને શ્રેષ્ઠ આભૂષણોથી શણગારવામાં આવી. શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોએ સમ, ઋગ્ અને યજુર્વેદના મંત્રો દ્વારા કન્યાની સુરક્ષા માટે વિધિ કરી; મુખ્ય પુજારી, જે અધર્વવેદમાં નિપુણ હતા, ગ્રહશાંતિ માટે હોળી અર્પણ કરી. રાજાએ વિધિપૂર્વક બ્રાહ્મણોને સોનું, રૂપું, વસ્ત્રો, તલ-ગોળ અને ગાય આપીને દાન કર્યું. એ જ રીતે, ચેદી દેશના રાજા દમઘોષે પોતાના પુત્ર માટે સમૃદ્ધિ લાવવા માટે મંત્રવિદો દ્વારા યોગ્ય વ્યવસ્થા કરી. દમઘોષે મદમસ્ત હાથીઓ, સોનાથી શોભિત રથો અને ઘોડા-પદાતિથી ભરેલી સેના સાથે કુંડિનામાં પ્રવેશ કર્યો. વિદર્ભના રાજાએ તેને આવકાર્યો, સન્માનપૂર્વક રહેવાની વ્યવસ્થા કરી. ત્યાં શાલ્વ, જરાસંધ, દંતવક્ત્ર, વિદુરથ અને હજારો ચેદી અને પૌંડ્રના સહયોગીઓ પણ આવ્યા. એ બધા કૃષ્ણ અને રામના દુશ્મન હતા અને કન્યાને ચેદીપ્રભુ શિશુપાલને અપાવા દૃઢ સંકલ્પ કરી, અને જો કૃષ્ણ યદુઓ સાથે આવ્યા તો યુદ્ધ કરવા તૈયાર હતા.