શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

ભગવાને કહ્યું: “હે રાજા, હવે તું મનને મારેમાં લિન કરીને, અડગ ભક્તિ સાથે, પૃથ્વી પર સ્વેચ્છાએ ફર. યદ્ધપિ તું ક્ષત્રિય તરીકે શિકાર અને અન્ય કૃત્યોમાં અનેક જીવોની હિંસા કરી છે, પણ હવે તું આ તપસ્યામાં તત્પર થઈને અને મારું આશ્રય લઈને, સર્વ પાપોનો પરિત્યાગ કર.” ભગવાને આગળ કહ્યું: “હે રાજા, તારી આગામી જન્મમાં તું શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, સર્વ જીવોનો મિત્ર અને અંતે મારો જ પ્રાપ્તિ કરશ.” શુકદેવજી કહે છે: “હે પ્રિય, શ્રીકૃષ્ણના અનુકંપાથી ઇક્ષ્વાકુ કુળના એ પુત્રે ભગવાનની પરિક્રમા કરી, પ્રણામ કર્યો અને ગુફાના દ્વારેથી બહાર નીકળી ગયા. તેણે આસપાસના નાનાં મનુષ્યો, પ્રાણીઓ, ઔષધિઓ અને વૃક્ષો જોઈને અને કલિયુગનું આગમન સમજીને ઉત્તર દિશામાં પ્રયાણ કર્યું. તપ અને શ્રદ્ધા સાથે, સંકલ્પમાં દૃઢ, આસક્તિ અને સંશયથી મુક્ત રહી, તેણે મન શ્રીકૃષ્ણમાં નિશ્વિત કર્યું અને ગંધમાદન પર્વતમાં પ્રવેશ કર્યો. પછી બદરિકાશ્રમ, જે નર-નારાયણનું નિવાસસ્થાન છે, ત્યાં પહોંચી, તમામ દ્વંદ્વો સહન કરીને, શાંતિથી, હરિની તપસ્યા દ્વારા ઉપાસના કરી.” આ દરમિયાન, ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ યવનોથી ઘેરાયેલ શહેરમાં પાછા ફર્યા, દુરાચારીઓનો સંહાર કર્યો અને તેમનો ધન દ્વારકામાં લાવ્યો. જ્યારે આ ધન ગાયો અને મનુષ્યો સાથે લઈ જવામાં આવી રહ્યું હતું, ત્યારે અચ્યુતના પ્રેરણે મગધના રાજા જરાસંધે પોતાની ત્રેવીસ સૈન્ય સાથે અચાનક આવી પહોંચ્યો. શત્રુની સેના ઝડપથી આગળ વધી રહી છે તે જોઈને, બંને માધવોએ માનવલોકની રીતિ અપનાવી, ઝડપથી ભાગી ગયા. તેઓએ ઘણું ધન છોડી દીધું, અને ભલે ભયમુક્ત હતા, છતાં ભયભીત જેવા દેખાતા, કમળ સમાન પગથી ઘણાં યોજન દૂર ચાલ્યા. બંનેને ભાગતા જોઈ મગધના શક્તિશાળી રાજાએ હસતાં હસતાં પોતાના રથદળ સાથે તેમનો પીછો કર્યો, તેમનું યથાર્થ શક્તિ અજાણે. લાંબો રસ્તો દોડીને, થાકી ગયા પછી, બંને પ્રવરષણ નામના ઉંચા પર્વત પર ચઢી ગયા, જ્યાં હંમેશા વરસાદ પડે છે. રાજાએ પર્વત પર તેમનાં પગલાં ના મળતાં, વિચાર્યું કે તેઓ છુપાઈ ગયા છે, અને ચારેય બાજુથી અગ્નિ લગાવી પર્વતને દહન કર્યો. ત્યારે બંને ઝડપથી દહન થતાં ઢાળ પરથી દસ યોજન ઊંચા શિખર પરથી નીચે કૂદી પડ્યા. શત્રુ અને તેના સાથીઓ દ્વારા અદૃશ્ય રહી, યદુ શ્રેષ્ઠીઓ ફરીથી સમુદ્રથી રક્ષિત પોતાની દ્વારકા નગરીમાં પાછા ફર્યા. મગધના રાજાએ ભૂલથી માન્યું કે બલરામ અને કેશવ અગ્નિમાં ભસ્મ થઈ ગયા છે, તેથી પોતાની વિશાળ સૈન્ય સાથે પાછો મગધ પરત ફર્યો. આ પછી, પ્રસિદ્ધ આનંદના રાજા રૈવતને બ્રહ્માજીના સંકેતથી, પોતાની પુત્રી રૈવતીને બલદેવને previously નક્કી પ્રમાણે આપી. અને ભગવાન ગોવિંદે પણ પણ ભીષ્મકની પુત્રી, વૈદર્ભી શ્રીમતી રુક્મિણીને, તેના સ્વયંવરમાં વિવાહ કરી. શ્રીકૃષ્ણે શાલ્વ અને ચેદિ રાજાના સાથીઓને પરાજય આપીને, સર્વજન સામે, ગરુડ જેવો અમૃત લઈ જાય એમ, રુક્મિણીને વિજયપૂર્વક લઈ ગયા. રાજાએ પૂછ્યું: “કહેવાય છે કે ભગવાને ભીષ્મકની સુંદર પુત્રી રુક્મિણી સાથે રાક્ષસ વિધિએ વિવાહ કર્યો. હે ભગવાન, હું સાંભળવા ઈચ્છું છું કે શ્રીકૃષ્ણે જરાસંધ, શાલ્વ વગેરેને જીત્યા પછી કેવી રીતે તે કન્યાને પત્ની તરીકે લાવી. હે બ્રાહ્મણ, શ્રીકૃષ્ણના પવિત્ર અને મધુર કથાઓ સાંભળવાથી ક્યારેય તૃપ્તિ થતી નથી; તે તો હંમેશાં નવી અને વિશ્વને પવિત્ર બનાવતી છે—even those well-versed in them.” શ્રી બદરાયણ કહે છે: “વિદર્ભના મહાન રાજા ભીષ્મક હતા. તેમને પાંચ પુત્ર અને એક અત્યંત સુંદર પુત્રી હતી. મોટો પુત્ર રુક્મિ, પછી રુક્મરથ, પછી રુક્મબાહુ, રુક્મકેશ, અને રુક્મમાલી; અને તેમની ગુણવતી બહેન રુક્મિણી હતી.” “રુક્મિણીએ પોતાના ઘરે આવતા મહેમાનો પાસેથી મુકુંદના સૌંદર્ય, પરાક્રમ, ગુણ અને યશની વાતો સાંભળી, તેમને યોગ્ય પતિ માની લીધો. શ્રીકૃષ્ણે પણ રુક્મિણીની બુદ્ધિ, ચરિત્ર, સૌંદર્ય અને ગુણોને જાણી, મનમાં નક્કી કર્યું કે એ યોગ્ય પત્ની છે.” “યદપિ તેના કુટુંબજનો રુક્મિણીને કૃષ્ણને આપવાની ઇચ્છા રાખતા, પણ તેનો ભાઈ રુક્મિ, જે કૃષ્ણનો દ્વેષી હતો, એણે એમાં અવરોધ કર્યો અને શિશુપાલને પસંદ કર્યો. આ વાત જાણીને, વિદર્ભની કાળી આંખોવાળી રાજકુમારી ખૂબ દુઃખી થઈ, અને વિચાર કરીને, એક વિશ્વાસુ બ્રાહ્મણને ઝડપથી કૃષ્ણ પાસે મોકલ્યો.” “એ બ્રાહ્મણ દ્વારકા પહોંચ્યા અને દ્વારપાલો દ્વારા અંદર જઈ, સુવર્ણ સિંહાસન પર આરૂઢ પરમ પુરુષ શ્રીકૃષ્ણને જોયા. બ્રાહ્મણને જોઈ, ભગવાન ભક્તવત્સલ પોતાના બેઠેલા સ્થાને થી ઊભા થયા, તેને બેઠાડ્યા અને દેવતાઓ જેવો આદર આપ્યો. જ્યારે બ્રાહ્મણ ભોજન અને વિશ્રામ કરી ચૂક્યા, ત્યારે ધર્મનિષ્ઠ શ્રીકૃષ્ણ તેમના પાસે ગયા, પગ સ્પર્શ્યા અને સ્નેહપૂર્વક પૂછ્યું:” “હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, શું તમારું ધર્મ, જે વડીલોએ વખાણ્યું છે, સરળતાથી ચાલે છે? અને તમારું મન હંમેશાં સંતોષમાં રહે છે? બ્રાહ્મણ જે પોતાના કર્મમાં સ્થિર અને પ્રાપ્ત થતી વસ્તુથી સંતોષી રહે છે, તે સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરાવે છે. દેવતાઓના દેવ પણ જો અસંતોષી હોય તો જગતમાં ફરતા રહે છે, પણ સંતોષી મનુષ્ય, ભલે કશું ન હોય, તો પણ નિર્વિકાર ઊંઘે છે.” “હું એ બ્રાહ્મણોને એકવાર મસ્તક નમાવું છું, જે પ્રાપ્ત થયેલી વસ્તુથી સંતોષી, ગુણવાન, સર્વ જીવોના શ્રેષ્ઠ મિત્ર, વિનમ્ર અને શાંતિપ્રિય હોય છે. હે બ્રાહ્મણ, તમારા ઘરે સર્વ સુખ છે ને? કારણ કે જે રાજા પોતાના પ્રજાને સુખી રાખે છે, એ મને પ્રિય છે. તમે અહીં ઘણા કષ્ટો સહન કરીને આવ્યા છો, તો કૃપા કરીને બધું કહો, ખાસ કરીને જો કંઈ ગુપ્ત વાત હોય તો—મારે શું કરવું છે?” “આ રીતે પરમેશ્વર દ્વારા સન્માનપૂર્વક પુછાતા, બ્રાહ્મણે બધું વર્ણન કર્યું. રુક્મિણીએ કહ્યું: ‘હે જગતસૌંદર્ય, તમારી કથા સાંભળવાથી જે દુઃખ દૂર થાય છે, એ સાંભળીને મારું મન નિઃશંકપણે તમારા પર સ્થિર થઈ ગયું છે. તમારા રૂપને જોઈને, જે દૃષ્ટિ માટે સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થાય છે, મારું હૃદય પણ મોહિત થઈ ગયું છે.