શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

પાંડવ રાજા, સર્વે ઈચ્છાઓને ત્યજી, જે ત્રિગુણાત્મક છે—રજ, તમસ અને સત્ત્વથી બંધાયેલ છે—એવી સર્વ ઇચ્છાઓને સર્વત્ર છોડી, પ્રભુ, હું હવે તમારી શરણમાં આવ્યો છું. તમે નિર્મળ, નિર્ગુણ, અદ્વિતીય, પરમ પુરુષ છો—શુદ્ધ ચૈતન્ય સ્વરૂપ. અહિંયા, દુઃખ અને પશ્ચાતાપથી લાંબા સમયથી પીડાતો, તરસ જેવા શત્રુઓથી વ્યાકુળ અને કદી શાંતિ ન મેળવનારો હું, કેવી રીતેક તમારાં કમળ સમાન ચરણોમાં આવી પહોંચ્યો છું. shelter-dātા પરમાત્મા, હવે તમે મને નિર્ભયતા, અમરત્વ અને દુઃખમુક્તિ આપીને રક્ષા કરો—હું સંપૂર્ણપણે આશ્રિત છું. ત્યારે ભગવાને કહ્યું: "મહાન રાજા, પૃથ્વીના શાસક, તારો મન શુદ્ધ અને સ્થિર છે—કારણ કે તને અનેક વરદાનની લાલચ આપવામાં આવી છતાં પણ તું ઇચ્છાઓથી કદી ડગ્યો નથી. તને વરદાન માટે લલચાવવાનો પ્રયત્ન માત્ર તારી ચેતી રહેવાની કસોટી હતી; એકનિષ્ઠ ભક્તના મનને વરદાન કદી હલાવી શકતા નથી. રાજન, યોગાભ્યાસ કરનાર પણ જે ભક્તિ વિના હોય, તેમના મનમાં રહેલી ઇચ્છાઓ, શ્વાસાદિ નિયંત્રણ પછી પણ, ફરી ઉઠી જ આવે છે. હવે તું મનને મારા પર એકાગ્ર રાખીને, જેમ ઇચ્છે તેમ પૃથ્વી પર વિહાર કર. તારી ભક્તિ કદી ન ડગે એવી હું આશીર્વાદ આપું છું. તમે ક્ષત્રિય ધર્મમાં રહી, શિકાર અને અન્ય રીતે અનેક જીવહિંસા કરી છે; પણ હવે તપસ્યામાં મન લગાવી, મારી શરણમાં આવી, પાપો ત્યજી દો. તારી આગલી જન્મમાં, તું શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, સર્વ જીવોનો પરમ મિત્ર અને અંતે મને જ પ્રાપ્ત કરશો." શુકદેવજી કહે છે: આ રીતે, કૃષ્ણના અનુકંપાથી ઇક્ષ્વાકુકુળના પુત્રે, ભગવાનની પરિક્રમા કરી, નમન કર્યું અને ગુફાના દ્વારેથી બહાર નીકળી ગયા. રસ્તામાં નાના માનવો, પશુઓ, ઔષધિઓ અને વૃક્ષો જોઈ, અને સમજ્યું કે કલિયુગ આવી ગયો છે, તેઓ ઉત્તર દિશામાં આગળ વધ્યા. તપ અને શ્રદ્ધા સાથે, અનાસક્ત અને નિશંક બની, મનને કૃષ્ણમાં સ્થિર કરી, ગંધમાદન પરવતમાં પ્રવેશ્યા. પછી તેઓ બદરી આશ્રમ પહોંચ્યા—જે નર અને નારાયણનું પાવન સ્થાન છે—ત્યાં દ્વંદ્વ સહન કરી, શાંત ચિત્તે, તપસ્યા દ્વારા હરિની ઉપાસના કરી. એ દરમ્યાન, ભગવાન કૃષ્ણ યવનોથી ઘેરાયેલી નગરીમાં પાછા ગયા, બાર્બર સેનાઓનો સંહાર કર્યો અને તેમનું ધન દ્વારકામાં લાવ્યું. જ્યારે એ ધન, ગાયો અને માણસો સાથે લઈ જવાઈ રહ્યું હતું, ત્યારે અચ્યુતના પ્રેરણે, જરાસંધ—તેવીસ સેના સાથે—આવી પહોંચ્યો. શત્રુની સેનાને ઝડપથી આગળ આવતી જોઈ, બંને માધવોએ માનવ રીતિ અપنائي, રાજા, તરત જ પગપાળા ભાગી ગયા. તેઓએ ઘણું ધન છોડી દીધું—બાહ્ય રીતે ડરાયેલા, પણ અંતરે નિર્ભય—અને કમળ જેવા પગથી ઘણા યોજન દૂર ચાલ્યા. બંનેને ભાગતા જોઈ, મગધના મહાબલી રાજા હસ્યો અને પોતાની રથસેનાઓ સાથે પીછો કર્યો, તેમનાં સાચા પરાક્રમથી અજાણ. લાંબો માર્ગ કાપીને, થાકી ગયેલા બંને, પ્રવરષણ નામના ઉંચા પર્વત પર ચઢી ગયા, જ્યાં હંમેશાં વરસાદ પડતો રહે છે. ત્યાં તેમના પગલાં ના મળતાં, રાજાએ માની લીધું કે તેઓ છુપાઈ ગયા છે અને ચારેય બાજુથી પર્વતને અગ્નિથી દહન કરી નાખ્યો. ત્યારે બંને યદુશ્રેષ્ઠોએ, તે દહન પર્વત પરથી દસ યોજન ઊંચા શિખર પરથી નીચે કૂદી, દુશ્મન અને તેના અનુયાયીઓથી અજાણ રહી, ફરીથી સમુદ્રસંકુલ દ્વારકા શહેરમાં પરત આવ્યા. મગધના રાજાએ માન્યું કે બલરામ અને કેશવ દહન થઈ ગયા છે, તેથી પોતાની વિશાળ સેના સાથે પાછા મગધા પહોંચ્યો. પછી, આનંદના મહારાજ રૈવતએ, બ્રહ્માજીના સંકેતે, પોતાની પુત્રી રૈવતીને બલદેવને previously નક્કી મુજબ આપીને વિવાહ કરાવ્યો. ભગવાન ગોવિંદએ પણ વૈદર્ભી, ભીષ્મકપુત્રી અને શ્રીમાતાને, સ્વયંવર સમારે વિવાહ કરી. કૃષ્ણે શાલ્વ અને ચેદિના સહયોગી રાજાઓને પણ પરાસ્ત કર્યા અને બધાની નજર સામે, ગરુડ જેમ અમૃત લઈ જાય એમ, રુક્મિણીને વિજય કરી ઘર લઈ ગયા. રાજાએ પુછ્યું: "શ્રવણમાં આવ્યું છે કે ભગવાને ભીષ્મકની રૂપવતી પુત્રી રુક્મિણી સાથે રાક્ષસ વિધિએ વિવાહ કર્યો હતો. હે ભગવાન, હું સાંભળવા ઇચ્છું છું કે કૃષ્ણે કેવી રીતે જરાસંધ, શાલ્વ અને અન્ય રાજાઓને જીત્યા પછી, એ કન્યાને વરમાળાં પહેરાવી. હે બ્રાહ્મણ, કૃષ્ણની પવિત્ર કથાઓ, જે મધુર, જગતને પવિત્ર કરનારી અને સતત નવી લાગતી—even વિદ્વાનો માટે પણ—એ સાંભળવામાં કોણ સંતોષ પામે? એ કથાઓ તો સતત રસપ્રદ રહે છે!" શ્રી બાધરાયણ કહે છે: વિદર્ભ દેશના મહાન રાજા ભીષ્મક હતા. તેમના પાંચ પુત્ર અને એક અતિ સુંદર પુત્રી હતી. સૌથી મોટો પુત્ર રુક્મિ, પછી રુક્મરથ, પછી રુક્મબાહુ, રુક્મકેશ અને રુક્મમાલી; અને તેમની પવિત્ર બહેન રુક્મિણી. રુક્મિણીએ પોતાના ઘરે આવતા મહાનુભાવો પાસેથી મુકુન્દના રૂપ, પરાક્રમ, ગુણ અને યશની વાર્તાઓ સાંભળી, તેમને પતિરૂપ માન્યા. કૃષ્ણે પણ તેની બુદ્ધિ, પવિત્રતા, સૌંદર્ય અને ગુણોને જાણી, તેને યોગ્ય પತ್ನી તરીકે સ્વીકારવાનો નિર્ધાર કર્યો. યદપિ તેના સંબંધીઓ રુક્મિણીનું વિવાહ કૃષ્ણ સાથે કરવા માંગતા હતા, તેમ છતાં તેનો ભાઈ રુક્મિ, જે કૃષ્ણથી દ્વેષ રાખતો હતો, એણે શિશુપાલ સાથે વિવાહ નક્કી કર્યો. આ જાણીને, કાળી આંખોવાળી રુક્મિણી બહુ દુઃખી થઈ અને વિચારી, તરત જ એક વિશ્વાસુ બ્રાહ્મણને કૃષ્ણ પાસે મોકલ્યો. બ્રાહ્મણ દ્વારકા પહોંચ્યો. દ્વારપાલોએ તેને અંદર લઈ જતાં, તેણે સુવર્ણ સિંહાસન પર સુપ્રીમ પુરુષ—ભક્તવત્સલ ભગવાન—ને જોયા. બ્રાહ્મણને જોઈ, ભગવાન પોતે ઊભા થયા, તેને બેઠાડ્યા અને દેવો પોતાને જેમ સન્માન આપે તેમ સન્માન આપ્યું. જ્યારે બ્રાહ્મણે ભોજન અને વિશ્રામ કરી, ત્યારે કૃષ્ણ—ધર્મનિષ્ઠાઓના આશ્રય—એ તેના પગે હાથ મુક્યા અને કાળજીપૂર્વક પુછ્યું: "હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, વડીલોએ જે ધર્મ માન્ય કર્યો છે, એમાં તું અવરોધ વિના ચાલે છે ને? તારો મન સદા સંતોષી રહે છે ને? જ્યારે બ્રાહ્મણ, જે મળ્યું તેનાથી સંતોષી રહી, પોતાના ધર્મમાં સ્થિર રહે છે, ત્યારે તે સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરનાર બની જાય છે. ઇન્દ્ર જેવા દેવતાપતિ પણ, જો અસંતોષી હોય, તો જગતમાં ભટકતા રહે છે; પણ સંતોષી માણસ, ભલે કંઈ ન હોય, દુઃખથી મુક્ત થઈ સુવે છે.