શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

પવિત્ર અને નિર્દોષ મનવાળા રાજાએ ભગવાનને સંબોધન કરી કહ્યું: “હે પાપરહિત, માનવ જન્મ આ ધરા પર અત્યંત દુર્લભ છે. જો કોઈ વ્યક્તિ, સુસ્થ શરીર અને સરળતાથી, તમારા કમળ જેવા પગને પૂજે નહીં, તો તે ભટકેલા મનને કારણે ગૃહસ્થ જીવનની અંધ કૂવામાં પડી જાય છે, જાણે કોઈ પશુ હોય.” પછી રાજા ભગવાનને કહે છે: “હે અજેય, મારા જીવનનો સમય વ્યર્થ ગયો છે. રાજસિક વૈભવથી મસ્ત, મૃત્યુશીલ શરીરનો અભિમાન, સંતાન, પત્ની, સંપત્તિ અને ભોગમાં ઘૂંટાઈ, અસીમ ચિંતાઓથી પીડિત રહ્યો છું.” “આ માટીના ઘડાની જેમ શરીરમાં, હું ‘મનુષ્યોનો રાજા’ તરીકે સ્થાપિત થયો હતો, રથ, હાથી, ઘોડા, પદાતી અને સેવકોની સાથે, ધરા પર અભિમાનપૂર્વક ફરતો, બીજા કોઈને ગણતો નહોતો.” “મસ્ત, હું સતત વિચારતો—આગળ શું કરવું? લોભ અને ઇન્દ્રિયભોગની તીવ્ર તૃષ્ણા વધી રહી હતી; પણ તમે, હે મૃત્યુ, અચાનક અવિમૂઢ, સાપ જેવું આવી જાઓ છો, જેમ સાપ ઉંદરનાં બિલ્લામાં જાય.” “ક્યારેક, સોનાથી સજેલા રથમાં, અથવા શક્તિશાળી હાથી પર, લોકો મને ‘મનુષ્યોનો રાજા’ કહ્યે; પણ સમયની અપરિહાર્ય શક્તિથી, આ જ શરીર એક દિવસ માટી, કીડા અથવા ભસ્મ બની જાય છે.” “દિશાઓને જીત્યા બાદ, ધરા જેટલી વિશાળ કાયામાં, સુંદર સિંહાસન પર બેઠા, અન્ય રાજાઓથી સન્માનિત, માણસે સ્ત્રીઓના રમકડા બની, ગૃહલક્ષી ભોગમાં પશુની જેમ વહી જાય છે.” “અનુષ્ઠાન, તપસ્યા, સંયમ, દાન—બધું કરીને પણ મનुष्य ફરીથી ઈચ્છે છે કે ‘હું રાજા બની જાઉં,’ અને તૃષ્ણા વધે છે, પણ સુખ મળતું નથી.” “જ્યારે કોઈ સંસાર ભટક્યા પછી, મુક્તિ પામે છે, હે અચ્યૂત, ત્યારે તેને સજ્જનોની સંગતિ મળે છે; અને તે સંગતિથી તરત જ, સર્વેશ્વર તમારા પ્રત્યે ભક્તિ જન્મે છે.” “હે ભગવાન, હું માનું છું કે એ તમારો કૃપા છે કે રાજસિક મોહ મારો છૂટી ગયો—જે સજ્જનો વનવાસ માટે, વિશાળ જમીન ત્યાગવા ઇચ્છે છે.” “હે સ્વામી, મને કોઈ વર માંગવો નથી, સિવાય તમારા પદસેવનનો, જે નિરાધાર લોકો પણ સૌથી વધુ ઈચ્છે છે; કેમ કે જે તમારી પૂજા કરે છે, મુક્તિ આપનાર, તે બીજી કોઈ બાંધતી વાસ્તવિકતા કેમ માંગે?” “એથી, હે ભગવાન, હું સર્વત્ર વાસનાઓ ત્યાગી, જે રજ, તમસ અને સત્ત્વ ગુણોથી બંધાયેલી છે, તમારી પાસે આવું છું—જેઓ શુદ્ધ, ગુણાતીત, અદ્વિતીય, પરમ પુરુષ અને ચિત્સ્વરૂપ છો.” “અહીં ઘણા સમયથી દુઃખ અને પશ્ચાતાપથી પીડિત, તૃષ્ણા જેવા શત્રુઓથી ઘાયલ, શાંતિ ન મળતી, હું કઈ રીતે પણ તમારા કમળ પગ પાસે આવ્યો છું, હે આશ્રયદાતા પરમાત્મા; મને રક્ષો, હે ભગવાન, હું નિરાધાર છું—મને નિર્ભયતા, અમરતા અને દુઃખમુક્તિ આપો.” આ રીતે રાજાએ ભગવાનને પ્રાર્થના કરી. ભગવાને કહ્યું: “હે મહાન રાજા, ધરા પરના શાસક, તમારું મન શુદ્ધ અને સ્થિર છે; વર માંગવા માટે પ્રલોભન આપ્યું છતાં, તમારું મન વાસનાથી વિક્ષિપ્ત થયું નથી.” “તમને વર માંગવા માટે પ્રલોભન આપવું માત્ર તમારી જાગૃતિની કસોટી માટે હતું; કેમ કે એકનિષ્ટ ભક્તોનું મન આશીર્વાદથી ક્યારેય ડગતું નથી.” “જે યોગીઓ ભક્તિ વગર યોગ સાધના કરે છે, હે રાજા, તેમનું મન, વાસનાઓ અણઘળી રહી, શ્વાસ નિયંત્રણ વગેરેથી સંયમ કર્યા પછી પણ ફરી ઉઠી જાય છે.” “તમે ઇચ્છા મુજબ ધરા પર ફરશો; તમારું મન હંમેશાં મારા પર સ્થિર રહેશે; મારી પ્રત્યે અવિચલ ભક્તિ જળવાય.” “યોદ્ધાની ફરજમાં, તમે શિકાર અને અન્ય રીતે પ્રાણીઓનો સંહાર કર્યો છે; પણ હવે તપસ્યા અને મારા આશ્રયથી, પાપ ત્યાગી દો.” “તમારા આગલા જન્મમાં, હે રાજા, તમે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ બની, સર્વ પ્રાણીઓના સર્વોત્તમ મિત્ર બની, માત્ર મને જ પામશો.” શુકદેવજી કહે છે: “આ રીતે, હે પ્રિય, કૃષ્ણની કૃપાથી, ઇક્ષ્વાકુના પુત્રે તેમને પ્રદક્ષિણ કરી, વંદન કર્યું અને ગુફાના દ્વારથી બહાર નીકળ્યા.” પછી, નાના મનુષ્યો, પશુઓ, ઔષધિઓ અને વૃક્ષો જોયા, અને કલિ યુગ આવી ગયો છે એ સમજતા, રાજા ઉત્તર દિશા તરફ ચાલ્યા. તપસ્યા અને શ્રદ્ધાથી યુક્ત, નિશ્ચયી, મોહ અને સંશયથી મુક્ત, રાજાએ મન કૃષ્ણમાં સ્થિર કર્યું અને ગંધમાદન પર્વત પર પ્રવેશ કર્યો. બદરી-આશ્રમ, નર-નારાયણનું નિવાસસ્થાન, પહોંચ્યા; ત્યાં, દ્વંદ્વો સહન કરી, શાંતિપૂર્વક, તપસ્યા દ્વારા હરીની પૂજા કરી. એ સમયે, ભગવાન ફરીથી યવનોથી ઘેરાયેલી નગરમાં પાછા આવ્યા, બર્બર સેનાઓનો સંહાર કર્યો અને તેમનું ધન દ્વારકામાં લાવ્યા. જ્યારે ધન ગાયો અને માણસો સાથે લાવવામાં આવી રહ્યું હતું, અચ્યુતના આદેશથી, જરાસંધ—તેવીસ સેનાઓ સાથે—આવ્યા. શત્રુ સેનાને ઝડપથી અને શક્તિશાળી રીતે આવતા જોઈ, બે માધવોએ માનવ રીત અપનાવી, ઝડપથી ભાગી ગયા, હે રાજા. મોટું ધન છોડી, ભયમુક્ત હોવા છતાં ભયભીત દેખાતા, તેઓ પોતાના કમળ જેવા પગથી ઘણા યોજન દૂર ચાલ્યા. બે વ્યક્તિઓને ભાગતા જોઈ, મગધના શક્તિશાળી રાજાએ હસીને, તેમનો સાચો પરાક્રમ ન જાણતાં, રથ દળ સાથે પાછળ પડ્યા. લાંબા અંતર દોડી, થાકી ગયા પછી, તેઓ પ્રવરષણ નામના ઊંચા પર્વત પર ચઢ્યા, જ્યાં હંમેશાં વરસાદ પડે છે. પર્વત પર તેમના પગલાં ન મળતાં, રાજાએ વિચાર્યું કે તેઓ છુપાયા છે, અને પ્રજ્વલિત સામગ્રીથી પર્વતના ચારે બાજુ આગ લગાવી. પછી, બન્ને ઝડપથી બળતી ઢાળ પરથી કૂદી, દસ યોજન ઊંચી ચોટી પરથી જમીન પર ઉતરી ગયા. શત્રુ અને તેના અનુયાયીઓથી અદૃશ્ય રહી, યદુઓના શ્રેષ્ઠો ફરીથી પોતાના સમુદ્રથી સુરક્ષિત નગરમાં પાછા આવ્યા, હે રાજા. મગધના રાજાએ માન્યું કે બલરામ અને કેશવ આગમાં બળી ગયા છે, અને પોતાનો વિશાળ સૈન્ય પાછું મગધમાં લઈ ગયો. આનартаના પ્રસિદ્ધ રાજા રૈવત, બ્રહ્માના પ્રેરણે, પોતાની પુત્રી રૈવતીને બલદેવને previously ઉલ્લેખ મુજબ આપી. ગોવિંદ ભગવાને પણ વૈદર્ભી, ભીષ્મકની પુત્રી અને શ્રીમાતાને, તેના સ્વયંવરમાં વિવાહ કર્યો, હે કુરુ શ્રેષ્ઠ. કૃષ્ણે, શાલ્વ અને ચેદિ aliados રાજાઓને પરાજય આપ્યા, સૌ લોકોની સામે, તેને ગરુડ જેવો અમૃત લઈ જાય, એ રીતે રુક્મિણીને લઈ ગયા. રાજા કહે છે: “સાંભળ્યું છે કે ભગવાને ભીષ્મકની સુંદર-faced પુત્રી રુક્મિણીને રાક્ષસ વિધિથી વિવાહ કર્યો.” “હે ભગવાન, હું સાંભળવા ઈચ્છું છું કે કેવી રીતે કૃષ્ણ, અનંત તેજવાળા, જરાસંધ, શાલ્વ અને અન્ય રાજાઓને પરાજય આપી, કન્યાને પત્ની તરીકે લઈ આવ્યા.” “હે બ્રાહ્મણ, કોણ છે જે કૃષ્ણની પવિત્ર કથાઓ સાંભળીને તૃપ્ત થાય—જે મધ જેવી મીઠી, જગતને શુદ્ધ કરે, હંમેશાં નવી, અને જેઓ તેને જાણે છે એમને પણ તાજી લાગે?” શ્રી બાદરાયણ કહે છે: “વિદર્ભનો મહાન રાજા ભીષ્મક હતો; તેના પાંચ પુત્રો અને એક અતિ સુંદર પુત્રી હતી.” “મોટો પુત્ર રુક્મિ, પછી રુક્મરથ, ત્યારબાદ રુક્મબાહુ, રુક્મકેશ, અને રુક્મમાળી; અને તેમની ધર્મવતી બહેન રુક્મિણી.