શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

પૃથ્વીનો ભાર હલકું કરવા અને અસુરોનો નાશ કરવા માટે, હું યદુ વંશમાં અનકદુંદુભિના ઘરમાં અવતરી રહ્યો છું; લોકો મને વસુદેવ, એટલે કે વસુદેવનો પુત્ર, કહે છે. કલનેમી, કંસ, પ્રલંબ અને અન્ય દુષ્ટોનો નાશ થયો છે; અને રાજા, આ યવન પણ તમારા ભયાનક દૃષ્ટિથી ભસ્મ થઈ ગયો છે. હું આ ગુફામાં ખાસ તમારા માટે આવ્યો છું, તમને અનુકૂળતા બતાવવા; તમે અગાઉ મારા માટે ખૂબ જ પ્રાર્થના કરી હતી, અને હું મારા ભક્તો માટે સદા સમર્પિત છું. રાજા, તમે જે ઇચ્છો તે વર માંગો; હું તમારી તમામ ઇચ્છાઓ પૂરી કરીશ. જે મારા અનુકૂળ છે, તેને ફરીથી ક્યારેય દુ:ખ થતું નથી. શુકદેવ કહે છે: astfel શબ્દો સાંભળીને મુચુકુંદ આનંદિત થઈને ભગવાનને નમન કરે છે, નારાયણને ઓળખી જાય છે અને ગર્ગાચાર્યના વચન સ્મરણ કરે છે. મુચુકુંદ કહે છે: હે પ્રભુ, લોકો તમારી માયાથી મોહિત થઈ જાય છે અને તમને પૂજતા નથી, માત્ર દુ:ખને જ જુએ છે; સુખની શોધમાં ઘર, સ્ત્રી અને પુરૂષમાં આસક્ત થઈ જાય છે અને મોહિત થઈ જાય છે. હે નિર્દોષ, જે વ્યક્તિને દુર્લભ માનવ જન્મ મળે છે, સ્વસ્થ શરીર મળે છે, છતાં ભટકેલી બુદ્ધિથી તમારી પદપદ્મની પૂજા નથી કરે, તે ઘરના અંધ કૂવામાં પશુની જેમ પડી જાય છે. હે અજેય પ્રભુ, મારું સમય રાજાશ્રિથી મદમાં વ્યર્થ ગયો, મરણશીલ સ્વરૂપમાં જડ, સંતાન, પત્ની, સંપત્તિ અને ભોગમાં ગાઢ આસક્ત, અનંત ચિંતાઓથી પીડિત. માટીના કૂંડા જેવા શરીરમાં 'મનુષ્યોના રાજા' તરીકે સ્થાપિત, રથ, હાથી, ઘોડા, પદાતિ અને સેવકોની વચ્ચે, પૃથ્વી પર અહંકારથી ફરતો, બીજાને ગણતો નહોતો. મદમાં, સતત 'આ પછી શું?' એવા ઉંચા વિચારોમાં, લોભ વધી રહ્યો હતો, ઇન્દ્રિયસুখની તલપમાં; પણ તમે, અસંમત, અચાનક, મૃત્યુની જેમ, ઉંદરનાં ગોળમાં ચાટતા સાપની જેમ, આવી ગયા. ક્યારેક, સોનાથી સજેલા રથમાં કે શક્તિશાળી હાથી પર, 'મનુષ્યોના રાજા' તરીકે ઓળખાતો હતો; પણ સમયની અટલ શક્તિથી, એ જ શરીર કચરો, કીડા કે રાખ બની જાય છે. દિશાઓ પર વિજય મેળવ્યા પછી, પૃથ્વી જેટલી વિશાળ કાયામાં, ભવ્ય સિંહાસન પર બેઠો, અન્ય રાજાઓ દ્વારા સન્માનિત, મનુષ્ય સ્ત્રીઓના રમણ માટે ઘરના ભોગમાં, રમકડા જેવી સ્થિતિમાં, પશુની જેમ ખેંચાઈ જાય છે. જે કર્મ કરે છે, તપમાં સ્થિર છે, ભોગ છોડે છે, દાન આપે છે, તે પણ ફરીથી ઇચ્છે છે—'હું રાજા બની જાઉં'—અને લોભ વધે છે, સુખ મળતું નથી. જ્યારે કોઈ જીવનમાં ભટક્યા પછી મુક્તિ પ્રાપ્ત કરે છે, હે અચ્યૂત, ત્યારે જ સજ્જનોની સંગતિ મળે છે; અને એ સંગતિથી, તત્ક્ષણે જ, તમારા પ્રત્યે ભક્તિ જાગે છે. હે પ્રભુ, હું માનું છું કે એ તમારું અનુકૂળ છે કે, સંયોગથી, રાજ્યમાં આસક્તિ દૂર થઈ છે—જે સજ્જનો વનવાસ માટે, અવિરત જમીન ત્યાગે છે, એ ઇચ્છે છે. હે સ્વામી, હું કોઈ વર માંગતો નથી, સિવાય તમારી પદસેવામાં; જે નિરર્થક પણ ઇચ્છે છે, એ પણ એ પદસેવા માટે તલપ છે; કેમકે, જે મુક્તિ આપનાર છે, એ તમારી આરાધના કર્યા પછી બીજું કોઈ વર કેમ માંગે, જે આત્માને બાંધે? અત્યારે, હે પ્રભુ, સર્વત્ર સર્વ ઇચ્છાઓ, જે રજ, તમસ અને સત્ત્વથી બંધાયેલી છે, ત્યાગી, હું તમારી પાસે આવ્યો છું—પવિત્ર, ગુણાતીત, અદ્વિતીય, શ્રેષ્ઠ પુરુષ, શુદ્ધ ચિત્સ્વરૂપ. લાંબા સમયથી, દુ:ખ અને પછતાવાથી પીડિત, શત્રુઓ—લોભ, તલપ—થી પીડિત, ક્યારેય શાંતિ ન મળતી, હું કોઈ રીતે તમારા પદપદ્મે આવ્યો છું, હે આશ્રયદાતા પરમાત્મા; મને રક્ષણ આપો, હે પ્રભુ, હું નિરાધાર છું—મને નિર્ભયતા, અમરતા અને દુ:ખમુક્તિ આપો. ભગવાને કહ્યું: હે મહારાજ, પૃથ્વીના શાસક, તમારો મન શુદ્ધ અને સ્થિર છે; કેમકે વરોની લાલચ હોવા છતાં, તમારું મન ઇચ્છાઓથી કાંપ્યું નથી. વરોની લાલચ માત્ર તમારી ચેતનાની પરીક્ષા માટે હતી; કેમકે, જેની ભક્તિ અદ્વિતીય છે, એનું મન આશીર્વાદથી ક્યારેય અસ્થિર થતું નથી. હે રાજા, જે યોગ કરે છે પણ ભક્તિ નથી, એનું મન, ઇચ્છાઓ અણઘળી છે, શ્વાસ અને અન્ય સાધનોથી નિયંત્રિત કર્યા પછી પણ ફરીથી ઉઠી જાય છે. પૃથ્વી પર સ્વેચ્છાએ ફરો, તમારું મન મામાં સ્થિર રાખો; તમારી મારી પ્રત્યે અવિચલ ભક્તિ રહે. યુદ્ધના ધર્મમાં સ્થિત, તમે શિકાર અને અન્ય રીતે જીવઓને માર્યા છે; પણ, આ તપસ્યામાં અને મારું આશ્રય લીધા પછી, પાપ ત્યાગો. તમારા આગામી જન્મમાં, હે રાજા, તમે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, સર્વ જીવઓના શ્રેષ્ઠ મિત્ર બનશો અને માત્ર મને પ્રાપ્ત કરશો. શુકદેવ કહે છે: આમ, કૃષ્ણના અનુકૂળ થવાથી, ઇક્ષ્વાકુના પુત્ર મુચુકુંદે ભગવાનની પરિkrama કરી, નમન કર્યું અને ગુફાની બહાર નીકળી ગયો. ત્યાં, નાના માનવો, પશુઓ, ઔષધિ અને વૃક્ષો જોઈ, અને કલિ યુગ આવી ગયો છે એ સમજીને, ઉત્તર દિશામાં ચાલ્યા ગયા. તપ અને શ્રદ્ધા સાથે, નિશ્ચયી, આસક્તિ અને સંશયથી મુક્ત, કૃષ્ણમાં મન સ્થિર કરીને, મુચુકુંદે ગંધમાદન પર્વતમાં પ્રવેશ કર્યો. પછી, બદરી આશ્રમ, નર-નારાયણનું ધામ પહોંચીને, દ્વંદ્વ સહન કરીને, શાંતિથી, તપ દ્વારા હરિની આરાધના કરી. ભગવાન, ફરીથી યવનોથી ઘેરાયેલી નગરીમાં ગયા, બાર્બર સેનાઓનો નાશ કર્યો અને તેમની સંપત્તિ દ્વારકામાં લાવી. એ સંપત્તિ ગાય અને માણસો સાથે લઈ જતા, અચ્યુતના હુકમથી, જરાસંધ, એકવીસ સેનાઓ સાથે, આવી પહોંચ્યો. શત્રુ સેનાને ઝડપથી અને શક્તિશાળી રીતે આવતી જોઈ, બંને માધવોએ માનવ રીત અપનાવી, રાજા, ઝડપથી ભાગી ગયા. ઘણું ધન છોડીને, ડર વગર પણ ડરેલા જેવા, કમળ જેવા પગે ઘણા યોજન દૂર પગપાળા ચાલ્યા. બૈલરામ અને કૃષ્ણને ભાગતા જોઈ, મગધનો મહારાજ હસ્યો અને રથદળ સાથે પીછો કર્યો, એમની સાચી શક્તિથી અજાણ. ઘણા અંતર દોડીને, થાકી, તેઓ પ્રવરષણ પર્વત પર ચઢ્યા, જ્યાં હંમેશા વરસાદ પડે છે. પર્વત પર એમના પગલાં ના મળ્યા, તો રાજા વિચાર્યો કે તેઓ છુપાયા છે, અને પર્વતના ચારે બાજુ અગ્નિ લગાવી. ત્યારે, પર્વતની અગ્નિથી ઝંપલાવી, બંને યાદવોએ દસ યોજન ઊંચા પર્વત પરથી નીચે કુદીને જમીન પર આવી ગયા. શત્રુ અને તેના અનુયાયીઓથી અદૃશ્ય રહી, શ્રેષ્ઠ યાદવો ફરીથી પોતાની નગરીમાં પાછા આવ્યા, જે સમુદ્રથી સુરક્ષિત હતી. મગધના રાજાએ ખોટું માન્યું કે બલરામ અને કેશવ ભસ્મ થઈ ગયા છે, અને પોતાની વિશાળ સેના સાથે મગધ પરત ફરી ગયો. આનર્તના પ્રખ્યાત રાજા રૈવત, બ્રહ્માના હુકમથી, પોતાની પુત્રી રૈવતીને બલદેવને આપ્યો, જેમ પહેલાં નિર્ધારિત હતું. ભગવાન ગોવિંદે પણ વૈદર્ભી, ભીષ્મકની પુત્રી અને શ્રીની માતાને, તેના સ્વયંવરમાં, હે કુરુ શ્રેષ્ઠ, વિવાહ કર્યો. આ રીતે, પૃથ્વી પર ભગવાનના કાર્ય, મુચુકુંદની ભક્તિ, અને યદુવંશના વિજયની કથા પુન: પુન: મહિમા પામે છે.