શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

પવિત્ર શ્રીમદ્ ભાગવતના આ પ્રસંગમાં, યદુવંશના કલ્યાણકર્તા ભગવાન કૃષ્ણ અને બલરામે પરસ્પર વિચાર વિમર્શ કર્યો: “હે પ્રભુ, પુણ્યશાળીઓના આનંદાર્થે અને ધરતીનો ભાર ઉતારવા માટે જ આપણો અવતાર થયો છે. આજે ધરતી પર જે ત્રેવીસ અક્ષૌહિણી સેનાનો ભાર છે, તેનું નાશ કરવા આપણે ઉતર્યા છીએ.” આ સંકલ્પ બાદ, દશાર્હના બંને પુત્રો, પ્રાચીન સમયથી જ યુદ્ધ માટે સજ્જ અને શસ્ત્રધારી, પોતાની નાની પણ નિર્ધારિત સેના સાથે યુદ્ધ માટે નીકળી પડ્યા. કૃષ્ણે, પોતાના રથસારી દારુક સાથે, જયારે શંખનાદ કર્યો, ત્યારે વિરોધી સૈનિકોના હૃદયમાં ભય અને ધ્રુજારી વ્યાપી ગઈ. મગધના રાજા જરાસંધે તેમને જોયા અને અવમાનનાપૂર્વક કહ્યું: “કૃષ્ણ, તું તો નરાધમ છે, તારી સાથે યુદ્ધ કરવું મને શોભતું નથી. તું તો એક બાળક છે, અને બીજાની પાછળ છુપાય છે. હટ, હું તારી સાથે યુદ્ધ કરતો નથી. પણ બલરામ, જો તારા માં હિંમત હોય તો યુદ્ધ કર અને પોતાનો પરાક્રમ દર્શા—કિંવા તો મારા બાણોથી મરી સ્વર્ગે જા, અથવા મને માર.” શ્રીકૃષ્ણે શાંતિથી કહ્યું: “વીર પુરુષો ફક્ત વચનથી નહીં, પણ પોતાના પરાક્રમથી ઓળખાય છે. મૃત્યુના સંકટે પડેલા વ્યાકુળ માણસના વચનોને અમે મહત્વ આપતા નથી, હે રાજા.” આ પછી, જરાસંધે પોતાની વિશાળ સેનાથી બંને મધુસૂદનને ઘેરી લીધા—રથ, ગજ, ઘોડા અને ધ્વજાઓથી સજ્જ એ સેના જાણે ધૂળના વાદળથી સૂર્ય અને અગ્નિને ઢાંકી દે તેવી લાગતી. યુદ્ધના મેદાનમાં શ્રીહરિ અને બલરામના રથ, અનુક્રમે ગરુડ અને તાળના ચિહ્નોથી શોભતા, જોઈ સ્ત્રીઓ ભયભીત થઈ મહેલોના મઢ અને દ્વારિકાઓમાં આશરો લેવા લાગી અને શોકથી વ્યાકુળ થઈ ગઈ. યદુસેનાના દેવદૈત્યોએ પણ જેનું સન્માન કર્યું હતું, તે સેના પર જ્યારે શત્રુઓના ભયાનક તીરસાં વર્ષા વરસવા લાગી, ત્યારે શ્રીકૃષ્ણે પોતાની સર્વોચ્ચ શારંગ ધનુષ્યના ગર્જનાથી યુદ્ધભૂમિ ધ્રુજાવી દીધી. શ્રીકૃષ્ણે તીક્ષ્ણ બાણોના મારો વરસાવ્યો—રથ, હાથી, ઘોડા અને પદાતિ સૈનિકો ધરાશાયી થયા, અને સુદર્શન ચક્ર હંમેશા તેમના હાથે ફરતું રહ્યું. યુદ્ધમાં અનેક હાથીઓના દાંતો તૂટી ગયા, ઘોડાની ગળા કાપાઈ ગઈ, રથો પોતાના રથસારી, ઘોડા, ધ્વજ અને નેતાઓ વિના પડી રહ્યા, અને પદાતિ સૈનિકો હાથ, જાંઘ અને ગળા વિહોણા થઈ વીકરાળ રીતે વિખેરાઈ ગયા. હાથી, ઘોડા અને માનવાંના અંગો કપાતા, લોહીના નદીઓ વહેવા લાગી—તેમાં હાથ, ઘોડાના માથા, માનવ ખોપરીઓ અને કાચબાની જેમ ધડ તરતા, અને મૃત્યુ પામેલા હાથી-ઘોડા-યોદ્ધાઓના મૃતદેહોથી ભરાઈ ગઈ. આ લોહીની નદીઓમાં હાથની તરંગો, વાળની જળપર્ણીઓ, ધનુષ્યના પ્રવાહ, અને શસ્ત્રોના ગોઠાણોથી નદીઓ ગૂંચવાઈ ગઈ. ફરતાં તલવારના ભયાનક ઘોળાવ, અને તેજસ્વી રત્ન, મુક્તા, આભૂષણ અને પથ્થરોની ઝાંખીથી નદીઓ ઝગમગતી. આ યુદ્ધમાં અપરિમિત તેજવાળા સંકર્ષણે પોતાના ગદાથી ગર્વિત શત્રુઓને સંહાર્યા, ભયભીતો ડરી ગયા અને પરાક્રમી આનંદિત થયા—યોદ્ધાઓ એકબીજાને વિનાશ કરતા. મગધરાજની વિશાળ, અગ્નિસાગર જેવી સેના, જે અપરાજેય લાગતી, પણ શ્રીવસુદેવના પુત્રોએ, જેમની લીલા અપ્રમેય છે, તેને સંપૂર્ણપણે વિનાશ કરી નાખી. જેમની શક્તિથી ત્રણેય લોકની સૃષ્ટિ-સ્થિતિ-પ્રલય થાય છે, એવા ભગવાન માટે દુશ્મનોને જીતવું તો સામાન્ય વાત છે, છતાં માનવલોકમાં તેના વર્ણન થાય છે. બલરામે, જરાસંધની રથ અને સેના વિનાશ પામી હતી, ત્યારે તેને સીહ જેવા બળથી પકડી લીધો. પરંતુ શ્રીકૃષ્ણે, પોતાનું એક વિશિષ્ટ કાર્ય પૂર્ણ કરવા માટે, તેને માનવ અને વરૂણના પાશથી બંધાવા અટકાવ્યા. જ્યારે જરાસંધને મુક્ત કરવામાં આવ્યો, ત્યારે તે મહાવીર હોવા છતાં લજ્જિત થયો અને તપ માટે નિશ્ચયી બન્યો, પણ રાજાઓએ તેને માર્ગમાં રોકી દીધો. તેના પોતાના કર્મના પરિણામે, યદુઓ દ્વારા—even સામાન્ય દૃષ્ટિ કે શબ્દથી—તેને પરાજય મળ્યો. જ્યારે તેની આખી સેના વિનાશ પામી, ત્યારે બારહદ્રથ વંશીય રાજા, ભગવાન દ્વારા અવગણિત થઈ, મનમાં વ્યગ્રતા લઈને મગધ તરફ પાછો ફર્યો. બીજી તરફ, મુક્ત અને અવિનાશી શક્તિવાળા મુકુંદે દુશ્મનસેનાના મહાસાગર પાર કર્યા પછી, દેવતાઓએ પુષ્પવર્ષા કરી અને તેમના વિજયની સ્તુતિ કરી. મથુરાના લોકો, શોકમુક્ત અને આનંદિત, ભગવાનની આરતી કરવા આવ્યા; રથસારી, સૂત, માગધ અને વંદીઓએ વિજયગાન ગાયું. શંખ, ઢોલ, અનેક તુરી અને ભેરી વગાડવામાં આવી, અને ભગવાન જયારે શહેરમાં પ્રવેશ્યા ત્યારે વીના, વાંસળી અને મૃદંગની ધ્વનિ ગૂંજતી હતી. શહેરની રસ્તાઓ છાંટવામાં આવી, લોકો આનંદિત હતા, ધ્વજોથી શોભિત, વેદઘોષથી ગૂંજતી અને સુશોભિત દ્વારિકાઓથી સજ્જ હતી. સ્ત્રીઓએ ભગવાનનું પુષ્પમાળાઓ, દહીં અને અંકુરિત ધાન્યથી સન્માન કર્યું અને પ્રેમભરી દૃષ્ટિએ તેમને નિહાળ્યા. યુદ્ધમાં પ્રાપ્ત થયેલું અપરિમિત, વીર આભૂષણોથી શોભિત ધન-ધાન્ય ભગવાને યદુરાજને અર્પણ કર્યું. મગધના રાજાએ સત્તર અક્ષૌહિણી સેના સાથે વારંવાર યદુઓ સાથે યુદ્ધ કર્યું, પણ કૃષ્ણના તેજથી સશક્ત થયેલા વૃષ્ણિઓએ તેની આખી સેનાનો વિનાશ કર્યો. આખરે, પોતાના સૈનિકો વિનાની સ્થિતિમાં, જરાસંધ Allies દ્વારા પરિત્યજિત થઈ પાછો ગયો. આ રીતે સોળમું યુદ્ધ થવા જતું હતું, ત્યારે નારદમુનિ દ્વારા મોકલાયેલ એક યવન વીર મથુરા આવી પહોંચ્યો. એ વિદેશી યવન ત્રણ લાખ બાર્બર સૈન્ય સાથે મથુરાને ઘેરી લીધી—પૃથ્વી પર તેનો કોઈ સમકક્ષ નહોતો. આવી પરિસ્થિતિ જોઈ, કૃષ્ણે સંકર્ષણ સાથે વિચાર્યું: “અરે! બંને બાજુથી યદુઓ પર મહાવિપત્તિ આવી છે. આ યવન આજે ઘેરી રહ્યો છે અને મગધરાજ પણ આજે કે આવતીકાલે આવી પહોંચશે. જો જરાસંધ આપણે યુદ્ધમાં વ્યસ્ત હોઈએ ત્યારે આવે, તો તે આપણા સ્વજનોને મારી નાખશે, અથવા તેમને પકડી પોતાના શહેરમાં લઈ જઈ શકે.” તેથી, કૃષ્ણે કહ્યું: “આજે આપણે એક એવું દુર્ગ બનાવીએ, જે મનુષ્યો માટે અપ્રાપ્ય હોય. ત્યાં આપણા સ્વજનોને વસાવી, પછી યવનનો વિનાશ કરીશું.” આ રીતે નિર્ધારીત કરી, ભગવાને સમુદ્રની અંદર બાર યોજન વિશાળ એક અદ્ભુત નગરનું નિર્માણ કર્યું. તેમાં ત્વષ્ટા (વિશ્વકર્મા)ની કુશલતા દેખાતી—રસ્તા, ચૌમહાનીઓ, માર્ગો બધું જ શાસ્ત્રોક્ત રીતે રચાયું. તે નગર દિવ્ય વૃક્ષો અને બાગો, અદ્ભુત ઉપવનોથી શોભતું, સોનાના ગોપુરો આકાશને સ્પર્શતા, સ્ફટિક મહેલો અને સુશોભિત દ્વારિકાઓથી ભરપૂર હતું. ચાંદી-સોનાની મિનારો, સુવર્ણ કળશોથી સજ્જ ખજાનાં, રત્નમય મકાનો, અને વિશાળ પન્ના મંચો તેમાં હતા. દિશા પાલકોના ઘરોથી અને પ્રિય સ્ત્રીઓના નિવાસોથી પણ તે નગર શોભતું, ચારેય વર્ણના લોકોથી ભરેલું અને યદુ દેવતાઓના ઘરોની કાંતિથી તેજસ્વી હતું. આ રીતે, શ્રીકૃષ્ણ અને સંકર્ષણે ધરતીના ભાર ઉતારવા, યદુઓના રક્ષણ માટે અને અધર્મનો નાશ કરવા, પોતાની દિવ્ય લીલાઓથી મહાન કાર્યો કર્યા.