શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

મગધના રાજાને જ્યારે દુ:ખદ સમાચાર મળ્યા, ત્યારે તે દુ:ખ અને ક્રોધથી ભરાઈ ગયો અને યાદવ વંશનો નાશ કરવા માટે તેણે મોટો પ્રયાસ કર્યો. તેણે વીસ અક્ષૌહિણી અને ત્રણ વધુ એવી અતિ વિશાળ સેના સાથે યાદવોની રાજધાની મથુરાને ચારે બાજુથી ઘેરી લીધી. આટલી મોટી સેના અને પોતાના શહેરને ઘેરાયેલા જોઈને, યાદવ લોકોમાં ભય વ્યાપી ગયો. એ સમયે શ્રીકૃષ્ણે પરિસ્થિતિનું ધ્યાનપૂર્વક અવલોકન કર્યું. ભગવાન હરિએ માનવ સ્વરૂપે પોતાના અવતરણના હેતુ, સમય, સ્થાન અને પરિસ્થિતિનું મનન કર્યું. તેમણે વિચાર્યું: "મગધના રાજાએ જે શાસિત રાજાઓ પાસેથી આટલી મોટી સેનાઓ એકત્ર કરી છે, એ ધરતીનો ભાર બની ગઈ છે; હવે આ સેનાનો વિનાશ કરવો જરૂરી છે. આ સેનાઓ, જે અક્ષૌહિણી મુજબ ગણાય છે, ઘોડા, રથ, હાથી અને સૈનિકોથી ભરપૂર છે, તેમનો નાશ કરવો છે, પણ મગધના રાજાને મારી નાખવાનો નથી, કારણ કે તે ફરીથી સેના એકત્ર કરશે. મારા અવતારનો હેતુ ધરતીના ભારને હટાવવાનો, સજ્જનોની રક્ષા કરવાનો અને દુર્જનોનો વિનાશ કરવાનો છે. ધર્મની રક્ષા અને અધર્મના ઉદ્ભવ સમયે તેનો નાશ કરવા માટે પણ હું જુદા-જુદા અવતાર ધારણ કરું છું." આ રીતે ગોવિંદ મનન કરી રહ્યા હતા, ત્યારે અચાનક આકાશમાંથી બે તેજસ્વી રથ, તમામ સાધનો અને સારથીઓ સાથે, દેખાયા. દેવી અને પ્રાચીન શસ્ત્રો પણ સહેજે પ્રગટ થયા. આ દૃશ્ય જોઈને હૃષીકેશે સંકર્ષણને કહ્યું: "હે મહાન, યાદવ વંશ પર આવી પડેલી આ આપત્તિ જુઓ; અહીં તમારો રથ અને પ્રિય શસ્ત્રો હાજર છે. ખરેખર, ધરતીના ભારરૂપ બનેલી આ ત્રેવીસ અક્ષૌહિણી સેનાને નાશ કરવા માટે જ આપણે અવતર્યા છીએ, હે ધર્મપ્રેમી!" આ રીતે બંને દશાર્હપુત્રોએ પરામર્શ કરીને, પ્રાચીનકાળથી જ યુદ્ધ માટે સજ્જ અને નિશ્ચયબદ્ધ થઈ, પોતાના શસ્ત્રો અને થોડીજ સેનાની સાથે યુદ્ધ માટે નીકળી પડ્યા. હરિએ, દારુકને સારથી બનાવી, જ્યારે પોતાનું શંખ ફૂંક્યું, ત્યારે દુશ્મન સૈનિકોના હૃદયમાં ભય અને કંપન ફેલાઈ ગયું. શ્રીકૃષ્ણ અને સંકર્ષણને જોઈને મગધના રાજાએ અવમાનનપૂર્વક કહ્યું: "હે કૃષ્ણ, તું તો નરાધમ છે, હું તારી સાથે યુદ્ધ કરવું પણ નથી ઈચ્છતો, કારણ કે તું તો બાળક છે અને બીજાઓ પાછળ છુપાઈ રહ્યો છે; જા, તું તો પોતાનાં જ લોકોનો સંહાર કરનારો છે, હું તારી સાથે યુદ્ધ કરતો નથી. પણ હે રામ, જો તને વિશ્વાસ છે, તો યુદ્ધ કર અને તારો પરાક્રમ બતાવ; કાં તો મારા બાણોથી મારું પામીને સ્વર્ગે જા, કે તો મને જ મારી નાખ." આ સાંભળીને ભગવાને કહ્યું: "સાચા વીર ક્યારેય ડંકો પીટતા નથી; તેઓ તો પોતાના પરાક્રમથી જ ઓળખાય છે. હે રાજા, દુ:ખી અને મૃત્યુના કિનારે આવેલા માણસના શબ્દોનો અમે વિચાર નથી કરતા." શુકદેવજી કહે છે: ત્યારબાદ જરાસંધનો પુત્ર, મહાસેનાની સાથે, રથ, હાથી, ઘોડા અને ધ્વજાવાળા સૈનિકો સાથે બંને માધવોને ઘેરી લે છે, જાણે પવન સૂર્ય અને અગ્નિને ધૂળના વાદળોથી ઢાંકી દે છે. યુદ્ધના મધ્યમાં હરિ અને રામાના રથો, જેમાં કરુડ અને તાળ વૃક્ષના ચિહ્નો હતા, તે જોઈને સ્ત્રીઓ ગભરાઈને પ્રાચીન મીનારો, મહેલો અને દ્વારાઓમાં છુપાઈ ગઈ અને દુ:ખ અને ગભરાટથી વ્યાકુળ થઈ ગઈ. હરિએ પોતાની સેનાને, જે દેવ અને દાનવો દ્વારા પણ માન્ય હતી, દુશ્મનના તીક્ષ્ણ બાણોથી વારંવાર પીડાઈ રહી હતી, ત્યારે પોતાના શ્રેષ્ઠ શારંગ ધનુષ્યને ગર્જના સાથે તાણ્યું. પછી તેણે તરકસમાંથી તીક્ષ્ણ બાણો લઈ, સતત ધનુષ્ય પર ચઢાવી, રથો, હાથીઓ, ઘોડાઓ અને પદાતિ સૈનિકોને ઢાળી નાખ્યા, અને તેનો ચક્ર હંમેશા હાથમાં ફરતો રહ્યો. હાથીઓના દાંત તૂટી ગયા, તેવા અનેક હાથીઓ પડી ગયા; બાણોથી ગળા કપાઈ ગયેલા ઘોડા ઢળી પડ્યા; રથો, તેમના ઘોડા, ધ્વજ, સારથી અને નેતાઓ સહીત, તથા પદાતિ સૈનિકો, જેમના હાથ, જાંઘ અને ગળા કપાઈ ગયા હતા, એ બધાં મેદાનમાં વિખેરાઈ ગયા. હાથી, ઘોડા અને મનુષ્યોના અવયવો કપાતા, ત્યાં સેંકડો લોહીની નદીઓ વહેવા લાગી, જેમાં હાથ, ઘોડાના માથા, માનવ ખોપડીઓ અને કાચબાની જેમ શરીરો તણાઈ રહ્યા હતા, અને હાથી, ઘોડા અને વીરમૃત્યુ પામેલા યોદ્ધાઓના મૃતદેહોથી ભરાઈ ગઈ હતી. આ લોહીની નદીઓમાં હાથોની તરંગો, વાળ જેવા જળપર્ણો, ધનુષ્ય જેવી પ્રવાહિત લહેરો, અને અનેક શસ્ત્રો દ્વારા અવરોધિત પ્રવાહ હતા; ભયાનક ઘુમ્મસવાળા વાવાઝોડા ફરતા તલવારોથી બન્યા હતા, અને રત્નો, મોતી, આભૂષણો અને પથ્થરોની ઝગમગાટથી તેજસ્વી બની હતી. યુદ્ધમાં સંકર્ષણે, અનંત તેજથી, પોતાની ગદાથી અભિમાની દુશ્મનોને ઢાળી નાખ્યા, ભયભીતોમાં ભય અને વીરોમાં આનંદ છલકાવ્યો, અને યોદ્ધાઓ પરસ્પર વિનાશ કરતા રહ્યા. આ વિશાળ અને ભયાનક સેના, જાણે અગ્નિના સમુદ્ર જેવી, મગધના રાજા દ્વારા સુરક્ષિત અને અપરાજેય સમાન લાગતી હતી, પણ વસુદેવના પુત્રોએ, જેમનું લીલા જગતમાં અદ્વિતીય છે, તેને સંપૂર્ણપણે વિનાશ કરી નાખી. જે ભગવાનની શક્તિ ગુણાતીત છે અને જેના દ્વારા ત્રણેય લોકનું સર્જન, પાલન અને સંહાર થાય છે, એણે દુશ્મનોને પરાજિત કરવું તો કંઈ વિશેષ નથી, છતાં મનુષ્યમાત્ર માટે તેનું વર્ણન થાય છે. પછી રામજી એ જરાસંધને, જે શક્તિશાળી હતો, પણ રથ વિનાશ પામ્યો અને તેની આખી સેના નષ્ટ થઈ ગઈ હતી, તેને સિંહ જેમ બીજાં સિંહને પકડે તેમ પકડી લીધો. ગોવિંદે, દુશ્મનોનો વિનાશ થયા બાદ, મનુષ્ય અને વરુણના બંધનથી તેને બાંધવાનો મનાઈ કરી, કારણ કે એક વિશેષ હેતુ હોતો. વિશ્વના સ્વામીઓ દ્વારા મુક્ત થયેલો જરાસંધ, યોદ્ધાઓમાં શ્રેષ્ઠ ગણાતો, શરમાઈ ગયો; penitence માટે નિશ્ચય કર્યો, પણ રસ્તામાં બીજા રાજાઓએ તેને રોકી લીધો. પવિત્ર અર્થવાળા શબ્દો અને સામાન્ય નજરથી પણ, તેના પોતાના કર્મોના પરિણામે, યાદવો દ્વારા તેને આ પરાજય મળ્યો. જ્યારે તેની આખી સેના નષ્ટ થઈ ગઈ, ત્યારે બર્હદ્રથ વંશનો રાજા, ભગવાન દ્વારા અવગણાયેલો, દુ:ખી મનથી મગધ તરફ પાછો ફર્યો. મુકુંદે, પોતાની અખંડિત શક્તિ સાથે, દુશ્મન સેનાની સમુદ્રને પાર કરી, દેવતાઓ દ્વારા પુષ્પવૃષ્ટિ અને સ્તુતિ પ્રાપ્ત કરી. મથુરાનાં લોકો, દુ:ખથી મુક્ત અને આનંદિત બની, ભગવાન પાસે આવ્યા; રથચાલકો, ભાટો અને ગાયકોએ તેમના વિજયના ગીતો ગાયા. શંખ, ઢોલ, અનેક તુરી અને ભેરીઓના નાદ સાથે, ભગવાન લય, વાંસળી અને મૃદંગની સંગત સાથે શહેરમાં પ્રવેશ્યા. મથુરાની ગલીઓ છાંટવામાં આવી, લોકો આનંદિત અને ધ્વજોથી સજ્જ હતા, વેદઘોષથી ગુંજી ઉઠી હતી અને સજાવટ કરેલા દ્વારાઓથી શોભિત હતી. સ્ત્રીઓએ ફૂલોની માળા, દહીં અને અંકુરિત ધાન્યથી ભગવાનનું સન્માન કર્યું અને પ્રેમભરી, તરસેલી આંખે તેમને નિહાળ્યા. યુદ્ધમાં મળેલી અનંત સંપત્તિ અને વીરોના આભૂષણોથી શોભિત વૈભવ, ભગવાને યાદવોના રાજાને અર્પણ કર્યું. મગધના રાજાએ સત્તર અક્ષૌહિણી જેટલી વિશાળ સેના સાથે વારંવાર યાદવો સામે યુદ્ધ કર્યું, પણ કૃષ્ણના તેજથી સશક્ત થયેલા વૃષ્ણીઓએ એ સમગ્ર સેનાનો નાશ કરી નાખ્યો; પોતાની સેનાનો વિનાશ જોઈ, મગધના રાજાને તેના સાથીઓ પણ છોડી ગયા અને તે પરાજિત થઈ પાછો ફર્યો.