શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

આ બ્રહ્માંડ, જે તમારી જ કૃપાથી સર્જાયું છે, હે બ્રહ્મન, તમે તમારી દિવ્ય શક્તિથી તેમાં પ્રવેશો છો અને અનેક રીતે પ્રગટ થાઓ છો—આ જગતને શ્રવણ અને અનુભવ દ્વારા જાણી શકાય છે. જેમ દરેક જીવમાં, ચલિત અને અચલિત, વિવિધ સ્વરૂપો જન્મે છે, એ રીતે, હે પ્રભુ, તમે સ્વયંભૂ હોવા છતાં, સ્વયંથી જન્મેલા જીવોમાં અનેક રીતે પ્રગટ થાઓ છો. તમે જ તમારી ત્રિગુણાત્મક શક્તિ—રજોગુણ, તમોગુણ અને સત્વગુણ—થી બ્રહ્માંડનું સર્જન, સંહાર અને પાલન કરો છો, પણ એ ગુણ અને કર્મોથી તમે બંધાયેલા નથી, કારણ કે તમે જ્ઞાની સ્વરૂપ છો; તમારા માટે બંધનનું કશું કારણ જ નથી. તમારા અસ્તિત્વને શરીર કે અન્ય ઉપાધિઓથી નિર્ધારિત કરી શકાય એમ નથી, તેથી તમારા માટે ન તો બંધન છે, ન મુક્તિ—અમને કદી પણ તમારી વિષે ભ્રાંતિ ન રહે. જ્યારે પણ પ્રાચીન વૈદિક માર્ગ ખોટા મત અને અસત્યથી અવરોધાય છે, ત્યારે જગતના કલ્યાણ માટે તમે સત્વગુણથી યુક્ત સ્વરૂપે અવતરી છો. તેથી, હે પ્રભુ, આજે તમે વસુદેવના ઘરેણે તમારા અંશથી અવતરીને પૃથ્વીનો ભાર હટાવવા, દુશ્મન રાજાઓની સેંકડો સેનાઓનો નાશ કરવા અને આ વંશનું યશ ફેલાવવા પધાર્યા છો. આજે અમારા ઘરો ખરેખર ધન્ય બની ગયા છે, કેમ કે તમે સર્વ દેવ, પિતૃ, જીવ અને મનુષ્ય સ્વરૂપે, જેમના ચરણામૃતથી ત્રિલોક પવિત્ર થાય છે, એવા જગતના ગુરુ, અધોક્ષજ, અમારા ઘરમાં પ્રવેશ્યા છો. તમારી જેવો પ્રેમાળ, સત્યવચન, સર્વહિતૈષી, કૃતજ્ઞ, ભક્તોને સર્વ કામ આપનાર, અને જેને પોતાના માટે લાભ-હાનિ સમાન છે—એવા પ્રભુ સિવાય બીજું આશ્રય કોણ શોધે? હે જનાર્દન, અમારો સૌભાગ્ય છે કે તમે અહીં અમારા સમક્ષ પ્રગટ થયા છો—જ્યાં યોગેશ્વરો અને દેવતાઓ પણ તમને પામવામાં અસમર્થ છે. કૃપા કરીને અમારી મોહની બંધન—પુત્ર, પત્ની, ધન, સંબંધીઓ, ઘર, શરીર વગેરે પ્રત્યેની આસક્તિ—જે તમારી જાતે રચેલી માયા છે, તેને ઝડપી ourો. આ રીતે ભક્તિપૂર્વક પૂજન અને સ્તુતિ થતાં, શ્રીહરિ પ્રસન્ન થઈને અકૃરાને સ્મિત સાથે, મનને મોહી લે એવી વાણીથી કહ્યું: “તમે અમારા ગુરુ, પિતૃસમા કાકા અને હંમેશા પૂજ્ય કટુંબજનો છો; અમે તમારા આશ્રિત છીએ, તેથી તમારે અમારું રક્ષણ, પાલન અને દયા કરવી જોઈએ. તમારા જેવા મહાન, શ્રેષ્ઠ પુરુષોને, પોતાનું કલ્યાણ ઇચ્છતા લોકો હંમેશા સેવા કરે, કેમ કે દેવતાઓ પોતાનાં હિત માટે જ કાર્ય કરે છે, પરંતુ સજ્જન પુરુષો એમ નથી કરતા. તીર્થસ્થાનોને માત્ર પાણીથી પવિત્રતા પ્રાપ્ત થતી નથી, ન તો દેવતાઓ માત્ર માટી-પથ્થરના મુર્તિ સ્વરૂપે છે; સજ્જન પુરુષોના દર્શનથી તો ક્ષણમાં પવિત્રતા આવે છે. તમે અમારા કલ્યાણકામી છો, તેથી પાંડવો વિશે જાણવાના હેતુથી હસ્તિનાપુર જાઓ. અમને ખબર પડી છે કે પિતાના અવસાન પછી પાંડવો અને તેમની માતા રાજાએ પોતાના શહેરમાં લાવીને ત્યાં રાખ્યા છે, પણ તેઓ ખૂબ દુઃખી છે. એમાં પણ રાજા, અંબિકા પુત્ર, પોતાના ભાઈના પુત્રો પ્રત્યે નિષ્પક્ષ નથી; ખરેખર, પોતાના દુષ્ટ પુત્રના વશમાં રહીને તેની દૃષ્ટિ ઝાંખી થઈ ગઈ છે. તમે ત્યાં જઈને જાણો કે તેઓની હાલત કેવી છે—સારી કે ખરાબ; પછી સમજીને, અમે અમારા મિત્રોના હિત માટે યોગ્ય પગલાં લેશું.” આ રીતે અક્રૂરાને આજ્ઞા આપીને, શ્રીહરિ, સર્વાધિપતિ, સંકર્ષણ અને ઉદ્ધવ સાથે પોતાના નિવાસસ્થાને ચાલ્યા ગયા. આ રીતે દશમ સ્કંધના પ્રથમ ભાગના અઢીચાળીસમા અધ્યાયનો અંત થયો. શુકદેવજી કહે છે: અક્રૂરા હસ્તિનાપુર પહોંચ્યા, જે પૌરવો વંશના રાજાઓમાં પ્રસિદ્ધ હતું; ત્યાં તેમણે અંબિકાપુત્ર ધૃતરાષ્ટ્ર, ભીષ્મ, વિદુર અને પૃથાને જોયા. તેમણે બાહ્લીક અને તેમના પુત્ર, ભારદ્વાજ અને ગૌતમ, કર્ણ, સુયોધન, અશ્વત્થામા, પાંડવો અને અન્ય મિત્રો પણ જોયા. ગાંદિનીપુત્ર અક્રૂરાએ દરેક સંબંધીને યોગ્ય રીતે મળ્યા, તેઓએ મિત્રોની સુખ-સમાચાર પૂછ્યા અને પોતે પણ તેમની કળ્યાણ-ક્ષેમ પૂછ્યા. તેમણે રાજાની વૃત્તિ જાણવા—કે જે દુષ્ટ સલાહથી ચાલે છે, ખોટા માર્ગે છે અને દુષ્ટોની ઇચ્છા અનુસરે છે—તે માટે થોડા મહિના ત્યાં વિતાવ્યા. અક્રૂરાએ જોયું કે રાજા પૃથાપુત્રોમાં રહેલી તેજ, બળ, પરાક્રમ, વિનમ્રતા અને પ્રજાની લાગણી જોઈને ખુશ થતો નથી. ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રોએ પાંડવો સામે કરેલા બધા દુષ્કર્મો—વિષ આપવું અને અન્ય અત્યાચાર—પૃથા તથા વિદુરાએ તેમને વિગતે કહ્યા. પૃથાએ, પોતાના ભાઈ અક્રૂરાને આવ્યા જોયા, ત્યારે જન્મસ્થળની યાદથી આંખોમાં આંસુ આવી ગયા અને તેમણે કહ્યું: “હે સૌમ્ય, શું મારા માતા-પિતા, ભાઈઓ, બહેનો, ભત્રીજાઓ, ભાભીઓ અને મિત્રો અમને યાદ કરે છે? કૃષ્ણ, મારા ભાઈ, જે ભક્તોના આશ્રય અને પ્રિય છે, અને કમળનેત્ર રામ, શું તેઓ પોતાની મામા-બહેનના બાળકોને યાદ કરે છે? મારી સહપત્નીઓ વચ્ચે, જેમ હરણી વાઘ વચ્ચે હોય તેમ હું દુઃખી છું; એ સમયે કૃષ્ણ મને સાંત્વના આપશે અને મારા પિતૃહીન બાળકોને પણ આશ્વાસન આપશે. કૃષ્ણ, કૃષ્ણ, મહાયોગી, જગતના આત્મા, જગતના સર્જક, રક્ષક, હે ગોવિંદ, મેં તને આશ્રય લીધો છે, હું અને મારા બાળકો ડૂબી રહ્યા છીએ—અમને બચાવો. હે પ્રભુ, મારા માટે તમારા ચરણો સિવાય બીજું કોઈ આશ્રય નથી—તમે જન્મ-મરણના ભયાનક સાગરથી મુક્તિ આપો છો. કૃષ્ણને, જે શુદ્ધ, પરમાત્મા, યોગેશ્વર અને યોગમૂર્તિ છે, હું વંદન કરું છું—તમે જ મારા આશ્રય છો.” આ રીતે, પોતાના સંબંધીઓ અને જગતનાથ કૃષ્ણને સ્મરીને, રાજા, તમારી મહાન દાદી દુઃખથી વ્યાકુળ થઈ પ્રાર્થના કરવા લાગી. નિષ્પક્ષ વિદુર અને પ્રસિદ્ધ અક્રૂરાએ કુન્તીને, તેમની સંતાનોના જન્મ સંદર્ભે તર્ક આપીને, આશ્વાસન આપ્યું. જ્યારે અક્રૂરા પાછા ફરવા લાગ્યા, ત્યારે તેમણે રાજા ધૃતરાષ્ટ્રને મળીને, મિત્રો અને સંબંધીઓ વચ્ચે શુભેચ્છાથી કહ્યું: “હે વિચિત્રવીર્યપુત્ર, તમે કુરુવંશનું યશ વધારતા, હવે તમારા ભાઈ પાંડુના અવસાન પછી રાજ્યભાર સંભાળ્યો છે. પૃથ્વીનું ધર્મથી શાસન કરો, પ્રજાને સદ્ગુણથી પ્રસન્ન કરો અને પોતાના તથા પાંડવો પ્રત્યે નિષ્પક્ષ રહો—એથી સમૃદ્ધિ અને યશ મળશે. જો તમે એવું નહિ કરો, તો તમે નિંદિત થશો અને અંધકારમાં પડી જશો; તેથી પાંડવો અને તમારા પુત્રો પ્રત્યે સમભાવ રાખો. આ સંસારમાં કોઈના પણ સાથે હંમેશા સંબંધ રહેતો નથી—even પોતાના શરીર સાથે પણ નહિ, તો પત્ની, પુત્ર વગેરે તો દૂરની વાત છે. જીવ એકલો જન્મે છે અને એકલો મરે છે; એકલો જ સારા કર્મોના ફળ ભોગવે છે અને એકલો જ દુષ્કર્મોના ફળ પણ ભોગવે છે.” આ રીતે અક્રૂરાએ ધૃતરાષ્ટ્રને સમજાવ્યા. --- આવી રીતે આ શ્રીમદ્ ભાગવત મહાપુરાણના દશમ સ્કંધના અઢીચાળીસમા અને ઓગણપંચાસમા અધ્યાયની પવિત્ર વાર્તા પૂર્ણ થાય છે.