શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

કોઈ દિવસ, એક સ્ત્રીએ કૃષ્ણને વિનંતી કરી: “મારા પ્રિય, થોડા દિવસો અહીં મારી સાથે રહીને આનંદ માણો, હે કમળને જેમ આંખો ધરાવતા! હું તમાથી વિયોગ સહન કરી શકતી નથી.” કૃષ્ણે, સર્વને સન્માન આપનારા ભગવાને, તેણીને ઈચ્છિત વર્દાન આપ્યું અને સન્માન આપ્યા પછી ઉદ્ધવ સાથે પોતાનાં પવિત્ર નિવાસસ્થાને પાછા ફર્યા. શાસ્ત્ર કહે છે કે જો કોઈ વિશેષ ઉપાસનાથી વિષ્ણુને પ્રસન્ન કરીને મનગમતો વર્દાન માંગે, પણ તે વર્દાન સદ્ગુણથી વિમુખ હોય, તો એનું વિચારશક્તિ દુર્બળ છે. કૃષ્ણ, રામ અને ઉદ્ધવ, એક કાર્ય સિદ્ધ કરવા અને અક્રૂરને પ્રસન્ન કરવા ઈચ્છતા હતા. તેઓ અક્રૂરના ઘેર ગયા. દૂરથી પોતાના કુટુંબજન એવા શ્રેષ્ઠ પુરુષોને આવતાં જોઈ અક્રૂર આનંદથી ઊભા થયા, તેમને હર્ષભેર આવકાર્યા અને હૃદયથી ભેટ કરી. અક્રૂરે કૃષ્ણ અને રામને વંદન કર્યું, તેઓએ પણ અક્રૂરને સન્માન આપ્યું. પછી, યોગ્ય રીતે બેઠાડ્યા પછી, અક્રૂરે તેમને વિધિવત્ પૂજા કરી. પાદ્ય માટેનું પાણી પોતાના શિરે ધારણ કર્યું, દેવવસ્ત્રો, સુગંધિત હાર અને સુંદર આભૂષણોથી તેમનું સન્માન કર્યું. અક્રૂરે નમ્રતાથી માથું ઝુકાવીને ભગવાનના પગ ધોઈ, તેમની પૂજા કરી અને પછી કૃષ્ણ અને રામને સંબોધન કર્યું: “ભગ્યથી દુરાચારી કંસ અને તેના સાથીઓનો નાશ થયો છે અને આપ બંનેએ અમારા કુટુંબને મહાન સંકટમાંથી બચાવી પુનઃ સ્થાપિત કર્યો છે. આપ બંને સર્વોત્તમ પરમાત્મા છો, સૃષ્ટિના કારણ અને સત્વરૂપ છો; આપ સિવાય ઉપર કે નીચે કશુ નથી. આપ જ પોતે જ સૃષ્ટિ રચો છો, તેમાં પ્રવેશો છો અને અનેક રીતે પ્રગટ થાઓ છો, હે બ્રહ્મન! આપ શ્રવણ અને અનુભવથી જાણી શકાય છો. દરેક જીવે, ચળવળતા કે અચળમાં, અનેક સ્વરૂપો જન્મે છે; તેમ જ, હે ભગવાન, આપ પણ અનેક રીતે પોતે જન્મેલા જીવોમાં પ્રગટ થાઓ છો, કેમ કે આપ સ્વતંત્ર છો. આપ જ સૃષ્ટિનું સર્જન, સંહાર અને રક્ષણ કરો છો, તમારી રજોગુણ, તમોગુણ અને સત્ત્વગુણની શક્તિથી; છતાં આપ એ ગુણો કે કર્મોથી બંધાતા નથી, કેમ કે આપ જ્ઞાનરૂપ આત્મા છો—તમારા માટે બંધનનો કોઈ કારણ જ નથી. તમારી સત્તા શરીર કે અન્ય ઉપાધિથી નિર્ધારિત નથી, તેથી આપ માટે ભિન્નતા નથી; તેથી આપ માટે બંધન કે મુક્તિ નથી—અમને આપ વિશે કદી ભ્રમ ન થાય એવી કૃપા કરો. જ્યારે પણ પ્રાચીન વૈદિક માર્ગ ખોટી મતપ્રણાલીઓથી અવરોધાય છે, ત્યારે આપ જગતના કલ્યાણ માટે સત્ત્વગુણથી યુક્ત અવતાર લો છો. તેથી, હે ભગવાન, આજે આપ વસુદેવના ઘરમાં પોતાના અંશથી અવતર્યા છો, પૃથ્વીનો ભાર દૂર કરવા, દુશ્મન રાજાઓની સેના નાશવા અને વંશનું યશ ફેલાવવા. આજે તો અમારા ઘરો ધન્ય થયા, કેમ કે આપ, સર્વ દેવતાઓ, પિતૃઓ, પ્રાણીઓ અને મનુષ્યોના સ્વરૂપ, જેમના પગપખાલનું પાણી ત્રણેય લોકને પવિત્ર કરે છે, હે જગતના ગુરુ, અધોક્ષજ, આપ અહીં પધાર્યા છો. કયો વિદ્વાન આપ સિવાય બીજું આશ્રય શોધે? આપ ભક્તોને પ્રિય, સત્યવચન, સર્વહિતેચ્છુ, કૃતજ્ઞ, અને ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરનારને સર્વ ઇચ્છા આપનાર છો—જ્યાં આપ માટે પોતાનું લાભ કે નુકસાન કંઈ અર્થ ધરતું નથી. ભગ્યથી, હે જનાર્દન, આજે આપ અહીં પધાર્યા છો, જ્યારે યોગેશ્વર અને દેવતાઓ પણ આપને પામવામાં અસમર્થ છે; કૃપા કરીને અમારાં બાળકો, પત્ની, ધન, બંધુ, ઘર, શરીર અને અન્ય સંબંધોની મોહમાયાના બંધનને ઝડપથી કાપી નાખો.” આ રીતે અક્રૂરે પૂજા અને સ્તુતિ કરી ત્યારે ભગવાન હરિ સ્મિત સાથે અક્રૂરને મોહી લે તેવી મીઠી વાણીથી બોલ્યા: “તમે અમારા ગુરુ, કાકા અને હંમેશાં સન્માન પામનાર કુટુંબજન છો; અને અમે તમારાં આશ્રિત છીએ—તમારે અમારું રક્ષણ, પોષણ અને દયા કરવી જોઈએ. તમારાં જેવા શ્રેષ્ઠ મહાનુભાવોને, જે પોતાનાં કલ્યાણ ઇચ્છે છે, તેમને હંમેશાં સેવા કરવી જોઈએ; દેવતાઓ પોતાનાં હિત માટે કાર્ય કરે છે, પણ સજ્જન એવા નથી. તીર્થો માત્ર પાણીથી પવિત્ર થતાં નથી, દેવતાઓ પણ માટી-પથ્થરની મૂર્તિથી નથી; સજ્જનોના દર્શનથી તો ક્ષણમાં પવિત્રતા આવે છે. તમે અમારા કલ્યાણકામી છો, તેથી પાંડવો વિશે જાણવા હસ્તિનાપુર જાઓ. અમને સાંભળ્યું છે કે પિતાની મૃત્યુ પછી બાળકો અને તેમની માતા રાજાએ પોતાના શહેરમાં લાવીને રાખ્યા છે અને તેઓ અત્યંત દુઃખી છે. તેમના વચ્ચે, અંબિકા પુત્ર રાજા પોતાના ભાઈના પુત્રો પ્રત્યે નિષ્પક્ષ નથી; તે પોતાના દુરાચારી પુત્રના વશમાં છે, તેથી તેને યોગ્ય દ્રષ્ટિ નથી. તમે ત્યાં જઈને તેમની હાલત કેવી છે તે જાણો; પછી અમે અમારા મિત્રોના કલ્યાણ માટે યોગ્ય પગલાં લઈશું.” આ રીતે અક્રૂરને આજ્ઞા આપી, ભગવાન હરિ સંકર્ષણ અને ઉદ્ધવ સાથે પોતાના નિવાસસ્થાને ગયા. આ રીતે પ્રથમ સ્કંધના અડતાલીસમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે. શુકદેવજી કહે છે: અક્રૂર હસ્તિનાપુર પહોંચ્યા, જે પૌરવ રાજાઓમાં પ્રસિદ્ધ હતું. ત્યાં તેણે અંબિકા પુત્ર ધૃતરાષ્ટ્ર, ભીષ્મ, વિદુર અને પૃથાને જોયા. તેણે બાહ્લિક અને તેના પુત્ર, ભારદ્વાજ અને ગૌતમ, કર્ણ, સુયોધન, અશ્વત્થામા, પાંડવો અને અન્ય મિત્રો પણ જોયા. ગાંદિનીપુત્ર અક્રૂર દરેક સંબંધીને યોગ્ય રીતે મળ્યા, તેમના મિત્રોની ખેરખબર પૂછેલી અને પોતે પણ તેમની સુખશાંતિ પૂછેલી. પછી, રાજાની વર્તન જાણવા માટે, જે દુર્જનોના વશમાં હતો અને યોગ્યતા વિનાનો હતો, અક્રૂરે ત્યાં થોડા મહિના વિતાવ્યા. તેણે જોયું કે રાજા પૃથા પુત્રોમાં રહેલા તેજ, શક્તિ, પરાક્રમ, વિનય અને પ્રજાની પ્રીતિ જોઈને ખુશ નથી થતો. ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રોએ કરેલા બધા દોષકર્મો—ઝેર આપવું અને અન્ય દુષ્કૃત્યો—પૃથા અને વિદુરે અક્રૂરને સંપૂર્ણ રીતે કહ્યા. પૃથા, પોતાના ભાઈ અક્રૂરને આવ્યા જોઈ, આંખોમાં આંસુ લઈને, પોતાના પિયરમાં થયેલા સંસ્મરણથી, અક્રૂરને કહ્યું: “હે સૌમ્ય! મારા માતાપિતા, ભાઈઓ, બહેનો, ભત્રીજાઓ, ભાભીઓ અને મિત્રો અમને યાદ કરે છે? અમારો સુપ્રસિદ્ધ કૃષ્ણ, જે ભક્તોનો આશ્રય અને પ્રિય છે, અને રામ, કમળને જેમ આંખ ધરાવે છે, શું તેઓ પણ પોતાની માસીના બાળકોને યાદ કરે છે? મારા સાથીપત્નીઓ વચ્ચે, જેમ હરણીઓ વાઘોમાં હોય તેમ, દુઃખી રહી છું ત્યારે, તે મને સાંત્વના આપશે અને મારા પતિવિહોણા બાળકોને પણ આશ્વાસન આપશે. કૃષ્ણ! કૃષ્ણ! મહાયોગી, જગતના આત્મા, જગતના સર્જક! હે ગોવિંદ, હું અને મારા બાળકો તમારા આશ્રયમાં છીએ, ડૂબી રહ્યા છીએ—અમને રક્ષો!” આ રીતે ભાવપૂર્વક પૃથાએ અક્રૂર સમક્ષ પોતાની વ્યથા વ્યક્ત કરી.