શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

ગોકુલ દુઃખના મહાસાગરમાં ડૂબી રહ્યું છે, એ જોઈને ગોપીઓ અને વ્રજવાસીઓ ભગવાન શ્રીકૃષ્ણને પ્રાર્થના કરે છે: “હે ભગવાન! હે મહાલક્ષ્મીના પ્રિય, હે વ્રજના સ્વામી, હે દુઃખનો વિનાશક, કૃપા કરીને અમારા ગોકુલને આ દુઃખના મહાસાગરમાંથી ઉગારી લો, હે ગોવિંદ!” શુકદેવજી કહે છે: શ્રીકૃષ્ણના સંદેશોથી અને ઉદ્ધવજીના આગમનથી, જે વિયોગની તીવ્ર વ્યથા ગોપીઓએ સહન કરી હતી, તેમાં તેમને ઘણો આરામ મળ્યો. તેઓ ઉદ્ધવજીમાં ભગવાનનો અંશ જોઈને તેમની ખૂબ આદરપૂર્વક પૂજા કરે છે. ઉદ્ધવજી ત્યાં ઘણા મહિના સુધી રોકાયા, ગોપીઓના દુઃખ દૂર કર્યા, કૃષ્ણના લીલાઓના ગીતો ગાઈને સમગ્ર ગોકુલને આનંદથી ભરપૂર કર્યો. જેટલા દિવસો ઉદ્ધવજી નંદબાબાના વ્રજમાં રહ્યા, તેટલા દિવસો વ્રજવાસીઓ માટે પળો પળમાં વીતી ગયા, કેમ કે તેઓ શ્રીકૃષ્ણના સમાચાર સાંભળવામાં તલ્લીન હતા. ઉદ્ધવજી જ્યારે વ્રજના નદીઓ, વનો અને ફૂલેલા વૃક્ષો જુએ છે, ત્યારે તેમને કૃષ્ણની યાદ આવે છે અને તેઓ વ્રજવાસીઓની સેવા કરતા આનંદ અનુભવે છે. ગોપીઓના મનમાં શ્રીકૃષ્ણ માટે જે અગાધ પ્રેમ છે, તે જોઈને ઉદ્ધવજી પરમ આનંદ અનુભવે છે, નમન કરે છે અને કહે છે: “આ ગોપીઓ પૃથ્વી પરના સર્વોત્તમ દેહધારી જીવ છે, કેમ કે તેમના હૃદયમાં ગોવિંદ માટે અનન્ય પ્રેમ રહેલો છે. મહાન ઋષિઓ પણ જન્મમરણના ભયથી ડરે છે અને અમને પણ આવું ભક્તિપ્રેમ જોઈએ છે. બ્રહ્મા તરીકે જન્મ લેવું પણ એ કૃષ્ણકથા-અમૃતના પાન કરતા શું સારું?” “આ વનમાં રહેતી સ્ત્રીઓ, જેમણે ક્યારેક ધર્મની મર્યાદા તોડી છે, અને એમાં પણ ભગવાન કૃષ્ણ માટેનું એવો પરમ પ્રેમ! અજ્ઞાનથી પણ જે ભગવાનની ઉપાસના કરે છે, તેમને પણ આશીર્વાદ મળે છે—જેમ રાજા પોતાના સેવકો પર કૃપા કરે છે.” “મિત્રો, એવો પરમ પ્રેમ તો સ્વર્ગની કુમુદગંધિત દેવીઓમાં પણ નથી જોવા મળતો; આ તો રાસમંડળમાં પ્રગટ્યો હતો, જ્યારે કૃષ્ણે વ્રજકુંવરીઓના ગળે હાથ નાખી તેમને પૂર્ણતા આપી હતી.” “હાય! હું તો ઈચ્છું છું કે અહીં વૃંદાવનમાં એક ઘાસનું તણું, ઝાડી, વેલો કે ઔષધિ પણ બની જાઉં, જેથી જે ગોપીઓએ પોતાનો કુટુંબી, ધર્મ અને બધું ત્યજીને મુકુન્દના માર્ગે ચાલવું પસંદ કર્યું—જે માર્ગને વેદો પણ શોધે છે—એવી ગોપીઓના ચરણરજને હું પ્રાપ્ત કરી શકું.” “જેઓના સ્તન અને હૃદય શ્રીકૃષ્ણના કમળચરણોથી શોભિત થયા છે—જે ભગવાન લક્ષ્મીજી અને મહાન યોગીઓ દ્વારા પણ પૂજ્ય છે, અને રાસલીલાના પરમ ધ્યેય છે—એવા ગોપીઓએ તેમને અંકલાવીને સર્વ દુઃખ દૂર કરી દીધાં.” “નંદના વ્રજની એ સ્ત્રીઓના ચરણરજને હું વારંવાર નમસ્કાર કરું છું, જેઓ હરીના ગુણગાનથી ત્રણેય લોકને પવિત્ર કરી દે છે.” પછી શુકદેવજી કહે છે: ઉદ્ધવજી ગોપીઓ, યશોદા, નંદ અને ગોપગણને વિદાય આપી પોતાના રથ પર ચઢી ગયા. જતા સમયે નંદ અને અન્ય વ્રજવાસીઓ પ્રેમથી તેમની પાસે વિવિધ ભેટો લઈને આવ્યા, આંખોમાં અશ્રુભીની લાગણી સાથે કહ્યુ: “અમારા મન હંમેશા કૃષ્ણના કમળચરણોમાં જ સ્થિર રહે, અમારા વચન માત્ર તેમના નામ જ બોલે અને આપણા શરીર તેમના સેવામાં વંદન કરે.” “પ્રભુની ઈચ્છાથી અમે કર્મવશ જ્યાં પણ જઈએ, શુભ કાર્ય અને દાનમાં પણ, અમારું કૃષ્ણપ્રેમ અડગ રહે.” આ રીતે ગોપગણ દ્વારા પૂજિત થઈ, ઉદ્ધવજી કૃષ્ણના આશ્રયમાં પાછા મથુરા ગયા. ત્યાં પહોંચીને તેમણે કૃષ્ણને નમસ્કાર કર્યા અને વ્રજવાસીઓ માટેના પ્રેમથી ભરેલા હૃદયથી વસુદેવ, રામ અને રાજાને ભેટો આપી. પછી શુકદેવજી કહે છે: સર્વના આત્મારૂપ ભગવાન કૃષ્ણ, સૈરંધ્રી (કુબ્જા)ના મનની ઈચ્છા જાણીને અને તેને પ્રસન્ન કરવા માટે, તેના ઘેર ગયા. તેનું ઘર સુંદર સજાવટથી ભરેલું હતું—મોતીની માળાઓ, ધ્વજ, છત્ર, સુશોભિત પથારી, આસન, સુગંધિત ધૂપ, દીવા, ફૂલો અને વાસનાથી સુશોભિત હતું. શ્રીકૃષ્ણને ઘરમાં પ્રવેશતા જોઈને, કુબ્જા તરત જ ઊભી રહી, શરમાઈને તેમને યોગ્ય રીતે આવકાર્યો અને પોતાની સખીઓ સાથે મળીને અચ્યુતને આસન અને અન્ય ઉપચારોથી પૂજ્યા. ઉદ્ધવજીને પણ આદરપૂર્વક બેસાડ્યા. પછી શ્રીકૃષ્ણ લોકપ્રવૃત્તિ અનુસાર તુરંત સુશોભિત પથારી પર બેઠા. કુબ્જાએ સ્નાન કરી, સુગંધિત તેલ લગાડ્યું, સુંદર વસ્ત્રો અને આભૂષણ પહેરી, ફૂલમાળા ધારણ કરી, પાન ખાધું અને માધવ પાસે આવી—આંખોમાં લાજ અને હળવી સ્મિત સાથે. શ્રીકૃષ્ણે પણ પોતાની પ્રેમિકાને, જે પહેલી મુલાકાતે લજ્જાશીલ હતી, હાથ પકડી પથારી પર બેસાડી અને જે પુણ્યે તેણે તેમને અંકલાવ્યા હતા, એના ફળરૂપે કૃપા કરી. કુબ્જાના હૃદયમાં અને સ્તનમાં જે તીવ્ર કામના હતી, તે કૃષ્ણના ચરણસ્પર્શથી શાંત થઈ ગઈ; તેણે તેમના ચરણસુગંધ શ્વાસે લીધા, દુઃખ દૂર કર્યા અને પોતાના હાથ અને વક્ષમાં પ્રિયતમને અંકલાવીને પરમાનંદ પ્રાપ્ત કર્યો. એવો દુર્લભ મુક્તિદાતા ભગવાન પ્રાપ્ત થયા પછી પણ, કુબ્જાએ તેમને ચંદન અર્પણ કરીને વર માંગ્યો: “મારા પ્રિયતમ, થોડા દિવસો અહીં મારા ઘરે રહો, મારું મન તમાથી વિયોગ સહન કરી શકતું નથી.” શ્રીકૃષ્ણે તેને મનગમતો વર આપ્યો, આદરપૂર્વક વિદાય લીધી અને ઉદ્ધવ સાથે પોતાના નિવાસસ્થાને પરત ફર્યા. જે મનુષ્ય મહાપૂજા કરીને વિષ્ણુને પ્રસન્ન કરે છે અને પછી મનગમતો વર માંગે છે, પણ એમાં શુભતા નથી, એની બુદ્ધિ ઓછી ગણાય છે. પછી શ્રીકૃષ્ણ, રામ અને ઉદ્ધવ, કોઈ કાર્યસિદ્ધિ અને અક્રૂરને પ્રસન્ન કરવા માટે, અક્રૂરના ઘરે ગયા. દૂરથી જ પોતાના સ્વજનોને આવતાં જોઈને અક્રૂરે આનંદથી ઊભા રહી, તેમને અંકલાવ્યા અને હર્ષથી આવકાર્યા. તેણે કૃષ્ણ અને રામને નમસ્કાર કર્યા, તેઓએ પણ તેને આશીર્વાદ આપ્યા. ત્યારબાદ, યોગ્ય રીતે બેઠક સ્વીકારીને, અક્રૂરે તેમની પૂજા કરી. પાદ્ય માટેનું પાણી પોતાના માથે ધરીને, અક્રૂરે તેમને દૈવી વસ્ત્રો, સુગંધિત ફૂલો અને શ્રેષ્ઠ આભૂષણોથી સન્માનિત કર્યા. પૂજા કરીને, માથું નમાવી, પોતાના હાથથી તેમના ચરણ ધોઈ, અક્રૂરે વિનયપૂર્વક કૃષ્ણ અને રામને સંબોધ્યા: “ભગ્યથી દુષ્ટ કંસ અને તેના સહયોગીઓનો નાશ થયો છે અને આપ બંનેએ અમારા કુટુંબને મોટાં દુઃખમાંથી બચાવ્યા છે. આપ બંને પરમ પુરુષો છો—આ જગતના કારણ અને તત્ત્વ છો; આપથી ઉપર કે નીચે કંઈ નથી. આ બ્રહ્માંડ આપ જ સર્જો છો, તેમાં પ્રવેશો છો અને અનેક રીતે પ્રગટ થાઓ છો—હે બ્રહ્મન! શ્રવણ અને અનુભવથી પણ જાણી શકાય છો.” “જેમ સર્વ જીવોમાં—ચલ અને અચલ—વિવિધ સ્વરૂપો જન્મે છે, તેમ આપ પણ પોતે જ ઉત્પન્ન થાય છે, સ્વતંત્ર રહીને અનેક રૂપે પ્રગટ થાઓ છો. આપ પોતાની શક્તિથી જગતની સર્જના, સંહાર અને રક્ષા કરો છો, પણ આપ ગુણ અને કર્મથી બંધાયેલા નથી, કેમ કે આપ જ્ઞાનસ્વરૂપ છો—આપને બંધનનું કારણ કયાંથી થાય?” “કેમ કે આપનું સ્વરૂપ દેહ કે અન્ય ઉપાધિથી નિર્ધારિત નથી, આપમાં સીધી રીતે ભેદ નથી; તેથી આપ માટે બંધન કે મુક્તિ નથી—અમને આપ વિશે ક્યારેય ભ્રાંતિ ન થાય, એવી કૃપા કરો.