શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

ગોપીઓની આત્મા ઉદ્ગારથી વાર્તા શરૂ થાય છે. તેઓ ઉદ્ધવને પૂછે છે: “હે મહાન, શું ગોવિંદ શહેરની મહેલમાં રહેનાર સ્ત્રીઓ વચ્ચે, તેમના ગૂઢ સંવાદોમાં, અમને—ગામની મહિલાઓને—યાદ કરે છે?” પછી તેઓ સંસ્મરણ કરે છે: “શું તમને યાદ છે એ રાતો, જ્યારે કૃષ્ણે વ્રજની સુંદરતા, કમળ, ચમેલી અને ચાંદની વચ્ચે, પોતાના પ્રિયજનો સાથે રાસની મદિર મોજ માણી હતી? ગળાની ઘંટીઓની ઝણકાર, કૃષ્ણની રમૂજી વાર્તાઓ, એ બધું અમને હમેશા યાદ રહે છે.” ગોપીઓ આશા કરે છે: “શું દશાર્હના વંશજ, પોતાના કર્મથી પીડિત, ફરી અહીં આવશે? શું એ અમને પોતાના સ્પર્શથી જીવંત કરશે, જેમ ઈન્દ્ર વરસાદથી જંગલને તાજગી આપે છે?” પણ તેઓ શંકા પણ કરે છે: “કૃષ્ણ તો હવે રાજ્ય, શત્રુઓનો વિનાશ, રાજકુમારીઓ સાથે લગ્ન અને પોતાના મિત્રો સાથે સુખમાં છે; એ હવે અહીં કેમ આવશે?” “અમે વનવાસી—અથવા અન્ય લોકો—એ મહાન આત્મા, લક્ષ્મીપતિ માટે શું કામના? એ તો સર્વ ઈચ્છા પૂર્ણ કરી, સ્વયં પૂર્ણ છે.” પછી ગોપીઓ કહે છે: “પિંગલા વેશ્યાએ કહ્યું છે કે અપેક્ષા છોડવામાં જ પરમ સુખ છે; છતાં, જાણતા હોવા છતાં, કૃષ્ણ માટેની અમારી આશા છોડી શકાતી નથી.” “કૃષ્ણના સંગથી વિયોગ—even ઇચ્છા વિરુદ્ધ—કોણ સહન કરી શકે, જ્યારે સૌભાગ્ય ક્યારેય તેના અંગોને છોડતું નથી?” “આ નદીઓ, પહાડો, જંગલ, ગાયો અને વાંસળીનો અવાજ—કૃષ્ણ સંકર્ષણ સાથે અહીંથી પસાર થયા છે, એ બધું અમને એના સ્મરણમાં રાખે છે.” “લક્ષ્મીના નિવાસો વારંવાર અમને નંદપુત્રની યાદ અપાવે છે; એના પગલાંઓથી અમે એને ભૂલી શકતા નથી.” ગોપીઓ કૃષ્ણના સૌંદર્યને યાદ કરે છે: “એની મૃદુ ચાલ, ઉદાર હાસ્ય, રમૂજી નજર અને મીઠી વાણી—એ બધું અમારું મન મોહી લીધું છે; અમે એને કેવી રીતે ભૂલી શકીએ?” પછી તેઓ પ્રાર્થના કરે છે: “હે પ્રભુ, હે લક્ષ્મીપતિ, હે વ્રજના સ્વામી, દુ:ખનો નાશક, ગોકુલને દુ:ખના સમુદ્રમાંથી ઉગાડો, હે ગોવિંદ!” શુકદેવ કહે છે: “કૃષ્ણના સંદેશથી વિયોગની તીવ્રતા ઓછી થઈ, ગોપીઓએ ઉદ્ધવનું સન્માન કર્યું, એમાં પ્રભુના સ્વરૂપને ઓળખ્યું.” “ઉદ્ધવ ઘણા મહિના સુધી ત્યાં રહ્યા, ગોપીઓનો દુ:ખ દૂર કર્યું, કૃષ્ણના લીલાઓ ગાઈ, ગોકુલને આનંદ આપ્યો.” “જેટલા દિવસો ઉદ્ધવ નંદના વ્રજમાં રહ્યા, વ્રજવાસીઓ માટે સમય ઝડપથી પસાર થયો, તેઓ કૃષ્ણના સમાચારમાં લીન રહ્યા.” “ઉદ્ધવ, નદીઓ, જંગલો, ફૂલેલા વૃક્ષો જોઈ, કૃષ્ણને યાદ કરીને આનંદ પામ્યા, વ્રજવાસીઓની સેવા કરી.” “ગોપીઓ કૃષ્ણમાં એટલી લીન હતી કે, ઉદ્ધવ પરમ આનંદથી ભરી, તેમને વંદન કરી, આ ગીત ગાયું: ‘વ્રજની ગોપીઓ ધરતી પરના સર્વોત્તમ છે; કૃષ્ણ માટેની તેમની પ્રેમભાવના હૃદયમાં છે. મુક્તિ માટે ભયભીત ઋષિઓ અને અમે પણ એવી ભક્તિ ઈચ્છીએ છીએ—બ્રહ્મા તરીકે જન્મ શું કામ, જયારે કૃષ્ણની વાર્તાઓનો અમૃત મળી શકે?’” “આ વનવાસી સ્ત્રીઓ, જેઓ નિયમો ભંગ કરે છે, અને એ પરમાત્મા કૃષ્ણ માટેની પરમ ભક્તિ—ક્યાં એ, ક્યાં એ! છતાં, જેઓ અપરિચિત હોવા છતાં, ભગવાનની આરાધના કરે છે, તેઓ આશીર્વાદ પામે છે, જેમ રાજા પોતાના સેવકોને કૃપા આપે છે.” “આ ઊંડા પ્રેમનો આશીર્વાદ—even સ્વર્ગની સુગંધિત સ્ત્રીઓમાં નથી; એ તો રાસમહોત્સવમાં જ ઉદ્ભવ્યો, જયારે કૃષ્ણે વ્રજની પ્રિયજનોના ગળે હાથ મૂક્યા, તેમને પરમ તૃપ્તિ આપી.” “હાય! કાશ હું વ્રંદાવનમાં ઘાસ, ઝાડ, વેલ કે ઔષધિ બની શકું, જેથી હું એ ગોપીઓના પગની ધૂળી મેળવી શકું, જેમણે પોતાના પરિવાર અને પવિત્ર માર્ગ—even એ બધું ત્યજી, મુકુંદની શોધ કરી, જેને વેદ પણ શોધે છે.” “જેઓના ઉર પર કૃષ્ણના કમળપદ—લક્ષ્મી અને મહાન યોગીઓ પણ જેને પૂજે છે, અને જે રાસનૃત્યના મૂળ છે—એને આવરી, તેમણે સર્વ દુ:ખ ત્યજી દીધું.” “હું વારંવાર નંદવ્રજની મહિલાઓના પગની ધૂળીને વંદન કરું છું, એમના હરીના ગાનથી ત્રણેય લોક પવિત્ર થાય છે.” શુકદેવ કહે છે: “પછી, ગોપીઓ, યશોદા, નંદ અને ગોપો સાથે વિદાય લઈ, ઉદ્ધવ પોતાના રથમાં ચડીને વિદાય થયો.” “ઉદ્ધવ જતાં, નંદ અને બીજાં, હાથમાં અનેક ભેટો લઈને, પ્રેમથી તેણે મળ્યા, આંખોમાં અશ્રુ સાથે વાત કરી.” “તેમણે કહ્યું: ‘અમારો મન હંમેશા કૃષ્ણના કમળપદે રહે, અમારા શબ્દો એના નામ જ બોલે, અને અમારું શરીર એની સેવા કરે.’” “ભલે અમારો કર્મ અમને જ્યાં પણ ફેંકે, ભગવાનની ઈચ્છાથી, કૃષ્ણ માટેની અમારી ભક્તિ, શુભ કર્મ અને દાનથી, સ્થિર રહે.” “વ્રજવાસીઓના કૃષ્ણભક્તિથી સન્માન પામીને, ઉદ્ધવ ફરીથી મથુરા ગયો, કૃષ્ણ દ્વારા રક્ષિત.” “તે કૃષ્ણને વંદન કર્યો, વ્રજવાસીઓ માટે હૃદયમાં ભક્તિથી ભરપૂર, વસુદેવ, રામ અને રાજાને ભેટ આપી.” પછી શુકદેવ કહે છે: “પ્રભુ, સર્વનાં આત્મા, સર્વને જોનાર, સૈરંધ્રી (કુબજા)ની ઈચ્છા જાણીને અને તેને પ્રસન્ન કરવા ઈચ્છીને, એના ઘરમાં ગયા.” “કુબજાનું ઘર સુંદર સજાવટથી ભરેલું હતું—મોતીની માળાઓ, ધ્વજ, છત્રી, પથારી, બેઠકો, ધૂપની સુગંધ, દીવો, ફૂલમાળાઓ અને સુગંધિત દ્રવ્યો થી સજેલું.” “કૃષ્ણને ઘરમાં આવતાં જોઈ, કુબજા ઉલઝલૂઝ થઈ, તરત બેઠેથી ઊભી થઈ, યોગ્ય રીતે મળીને, પોતાના સાથીઓ સાથે, અચ્યુતને બેઠકો અને અન્ય ઉપચારથી સન્માન કર્યો.” “ઉદ્ધવને પણ આદરપૂર્વક આવકાર્યો, તે બેઠકોને સ્પર્શી બેઠા; કૃષ્ણ લોકપ્રવૃત્તિ પ્રમાણે, તરત જ સુંદર પથારીમાં પ્રવેશ્યા.” “કુબજા સ્નાન કરી, સુંદર વસ્ત્રો અને આભૂષણ પહેરી, ફૂલમાળાથી સજાઈ, સુગંધિત થઈ, પાન ચાવી, માધવ પાસે ગઈ, શરમાળ, કાંડા નજર અને સ્મિતથી ઉત્સાહ છુપાવી.” “કૃષ્ણે પોતાના પ્રેમિકા, પ્રથમ મુલાકાતે શરમાળ, હાથમાં કંગણથી સજેલી, ને હાથ પકડી પથારી પર બેઠાડી, અને એના દ્રવ્ય દાનથી આશિર્વાદ પામી, એ સાથે આનંદ માણ્યો.” “કુબજાના હૃદય અને સ્તન પ્રેમથી દહેલી, આંખો અભિલાષાથી ભરેલી, કૃષ્ણના પગની સુગંધ શ્વાસમાં લીધી, એના પગથી દુ:ખ દૂર કર્યા, હાથ અને સ્તનમાં એના પ્રેમીને આવરી, પરમ આનંદના રૂપમાં, લાંબા દુ:ખનો અંત પામ્યો.” “પ્રભુ, દુર્લભ મુક્તિદાતા, પ્રાપ્ત થતાં, કુબજાએ ચંદન અર્પણ કરીને, એક વર માંગ્યો: ‘મારો પ્રેમી થોડા દિવસ મારા સાથે રહે, મારા સાથે આનંદ માણે, હું વિયોગ સહન કરી શકું નહીં.’” “કૃષ્ણે એના ઈચ્છિત વર આપ્યો, એનું સન્માન કર્યું, ઉદ્ધવ સાથે, સર્વના સ્વામી, પોતાના પ્રભુસ્થાન પર પાછા ગયા.” “જે કોઈ શ્રેષ્ઠ પૂજનથી વિષ્ણુને પ્રસન્ન કરે અને પછી મનને આનંદ આપતો વર માંગે, પણ જો એમાં સદગુણ નથી, તો એનું વિવેક નબળું છે.” “કૃષ્ણ, રામ અને ઉદ્ધવ, કંઈક કાર્ય કરવા અને અક્રૂરને પ્રસન્ન કરવા ઈચ્છીને, અક્રૂરના ઘરમાં ગયા.” આ રીતે, ભગવતની લીલા, ગોપીઓની ભક્તિ, ઉદ્ધવના ચરિત્ર અને કૃષ્ણના અનુકંપા, વ્રજ અને મથુરામાં પ્રસરી, સર્વ હૃદયમાં પરમ આનંદ અને ભક્તિ જગાવી.