શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

શુકદેવે કહ્યું: ઉદ્ધવ પાસે પોતાના પ્રિયજનના સંદેશા સાંભળીને, વ્રજની સ્ત્રીઓ આનંદથી ભરાઈ ગઈ. તેઓએ ઉદ્ધવને બોલાવ્યા અને કૃષ્ણના સંદેશને યાદ કરતા ભાવવિભોર થઈને વાતો શરૂ કરી. ગોપીઓએ કહ્યું: હે ઉદ્ધવ, અમારો સદભાગ્ય કે યદુવંશના શત્રુ, દુષ્ટ કંસનો નાશ થયો છે; અને અચ્યૂત, અમારા પ્રાણપ્રિય શ્રીકૃષ્ણ, પોતાના સ્વજનો સાથે સઘળા કાર્ય પૂર્ણ કરીને સુરક્ષિત છે—આ જોઈ અમને આનંદ થાય છે. હે સૌમ્ય, ગદાના મોટા ભાઈ, જે શહેરની સ્ત્રીઓના પ્રેમભર્યા, લજ્જાશીલ સ્મિતભર્યા નજરથી સન્માન પામે છે, શું તેઓએ તેમને આનંદ આપ્યો હશે? અને, જે પ્રેમની નાજુકતા જાણે છે, શહેરની સ્ત્રીઓને પ્રિય છે—એવા શ્રીકૃષ્ણને તેમના મીઠા બોલ અને રમુજી હાવભાવથી આકર્ષાયાં વિના કેમ રહી શકે? હે મહાન, શું ગોવિંદ શહેરની સ્ત્રીઓ વચ્ચે, તેમના અંતરંગ સંવાદોમાં, અમને—આ ગામડાની ગોપીઓને—યાદ કરે છે? શું તમને યાદ છે એ રાતો, જયારે કૃષ્ણે વ્રિંદાવનમાં અમને કમળ, જાસુદ અને ચાંદનીની સુંદરતા વચ્ચે, ઝાંઝરણી ઝણકાર સાથે રાસ રમાડ્યો હતો અને ક્યારેક અમને રસપ્રદ વાર્તાઓથી મોહી લીધા હતા? દશાર્હકુળના વંશજ શ્રીકૃષ્ણ, શું તેઓ પોતાના કર્મોથી થયેલા વિયોગથી પીડાઈને પાછા આવીને અમને સ્પર્શથી જીવિત કરશે—જેમ ઈન્દ્ર વરસાદથી વનોને તાજગી આપે છે? પણ હવે તો કૃષ્ણે રાજ્ય મેળવી લીધું છે, દુશ્મનોનો નાશ કર્યો છે, રાજકુમારીઓ સાથે લગ્ન કર્યા છે અને પોતાના પ્રિય મિત્રોથી ઘેરાયેલા છે—એમને અહીં આવવાની શું જરૂર? અમે આ વનમાં રહેતાં ગોપ-ગોપીઓ કે બીજાઓ, શ્રીલક્ષ્મીપતિ પરમાત્મા માટે શું કામના છીએ? એ તો સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરીને સ્વયંમાં પૂર્ણ છે. ખરેખર, સર્વોત્તમ સુખ તો અપેક્ષા છોડવામાં છે—જેમ પિંગલા વેશ્યાએ કહ્યું—પણ એ જાણતાં છતાં કૃષ્ણની આશા છોડી શકાતી નથી. જે ભગવાનના યશનું ગીત સાંભળવું પણ દુર્લભ છે, એ કૃષ્ણ સાથેના સંગને કોણ છોડી શકે—even if unwillingly—જ્યારે સૌભાગ્ય કદી એમના અંગોથી વિદાય લેતું નથી? આ નદીઓ, પર્વતો, વન, ગાયો અને વાંસળીનો અવાજ—આ બધે કૃષ્ણ અને સંકર્ષણના સંગથી પવિત્ર થયા છે. લક્ષ્મીજીનાં નિવાસસ્થાન, કૃષ્ણના પગલાં, વારંવાર અમને નંદનંદનને યાદ અપાવે છે—એમના પગલાં ભૂલાઈ જતાં નથી. એમની મૃદુ ચાલ, ઉન્નત હાસ્ય, રમુજી નજર અને મીઠા બોલ—આ બધાથી અમારો મન એમણે બાંધ્યું છે; અમે એમને કેવી રીતે ભૂલી શકીએ? હે સ્વામી, હે લક્ષ્મીપતિ, હે વ્રજના નાથ, દુ:ખનાશક, ગોકુલને દુ:ખના સાગરમાંથી બહાર કાઢો, હે ગોવિંદ! કૃષ્ણના સંદેશથી વિયોગની તીવ્રતા ઓછી થઈ, ગોપીઓએ ઉદ્ધવનું સન્માન કર્યું, એમને ભગવાનનો પ્રતિનિધિ માનીને. ઉદ્ધવ વ્રજમાં ઘણા મહિના રહ્યા, ગોપીઓનો શોક હટાવ્યો, કૃષ્ણની લીલાઓનું ગીત ગાઈને ગોકુલને આનંદ આપ્યો. જેટલા દિવસ ઉદ્ધવ નંદના વ્રજમાં રહ્યા, વ્રજવાસીઓ માટે સમય ઝડપથી પસાર થઈ ગયો, કારણ કે તેઓ કૃષ્ણના સમાચારમાં લીન રહ્યા. નદીઓ, વનો અને ફૂલોને જોઈને ઉદ્ધવને કૃષ્ણની યાદ આવી, અને એમણે વ્રજવાસીઓની સેવા કરી. ગોપીઓ કૃષ્ણમાં એટલી લીન હતી કે એમના મનમાં બીજું કંઈ હતું જ નહીં—આ જોઈ ઉદ્ધવ પરમ આનંદમાં આવી ગયા, અને એમણે એમની પ્રશંસા કરી. ઉદ્ધવે કહ્યું: આ ગોપીઓ પૃથ્વી પરના સર્વોત્તમ જીવ છે, કારણ કે એમનું કૃષ્ણપ્રેમ હૃદયમાં ઊંડે વસેલું છે. મહાન ઋષિઓ પણ જન્મમરણથી ડરે છે, અને અમને પણ આવી ભક્તિ મળે એવી ઈચ્છા થાય છે—ફેરમાં બ્રહ્મા તરીકે જન્મ શું કામ, જ્યારે કૃષ્ણલિલાના અમૃતનો સ્વાદ મળે? આ વનમાં રહેતી સ્ત્રીઓ, જે સમાજદૃષ્ટિએ ત્રુટિગ્રસ્ત ગણાય છે, અને કૃષ્ણપ્રેમ—પરમાત્મા માટેનું શ્રેષ્ઠ પ્રેમ—ક્યાં? છતાં, જે અજ્ઞાની પણ સીધા ભગવાનની ઉપાસના કરે છે, તેને પણ આશીર્વાદ મળે છે—જેમ રાજા પોતાના સેવક પર કૃપા કરે છે. હે મિત્ર, આવું તીવ્ર પ્રેમ તો સ્વર્ગની કમળગંધ સ્ત્રીઓમાં પણ નથી, બીજા ક્યાં હશે? એ તો રાસોત્સવમાં પ્રગટ્યું, જ્યારે કૃષ્ણે વ્રજની પ્રિયાઓના ગળે હાથ નાખી એમને પરિપૂર્ણતા આપી. હાય! કાશ હું અહીં વ્રિંદાવનમાં ઘાસનું તણું, ઝાડ, વેલ કે ઔષધ બની શકું, જેથી જેમણે પોતાના કુટુંબીજન અને ધર્મમાર્ગને પણ ત્યજી દીધા અને મુકુંદનું શરણું લીધું—જે માર્ગ વેદો પણ શોધે છે—એવાં ગોપીઓના પગનાં ધૂળકણો મને મળે. જેનાં ઉરસી, કૃષ્ણના કમળચરણોથી શોભિત, અને જે લક્ષ્મી તથા મહાસંયમી યોગીઓ દ્વારા પણ પૂજ્ય છે, એ રાસનાયક કૃષ્ણને હૃદયથી લગાવીને સર્વ દુ:ખ ભૂલી ગઈ છે. હું વારંવાર નંદના વ્રજની ગોપીઓના પગનાં ધૂળકણોને વંદન કરું છું—જેમનું હરિગાન ત્રણેય લોકને પવિત્ર કરે છે. શુકદેવે કહ્યું: પછી ઉદ્ધવે ગોપીઓ, યશોદા, નંદ અને ગોપ-ગોપીઓને વિદાય લીધી, અને પોતાના રથ પર ચડ્યા. ઉદ્ધવને વિદાય આપવા નંદાદિક ગોપોએ પ્રેમપૂર્વક અનેક ભેટો આપી, આંખોમાં આંસુ લઈને એમને કહ્યું: “અમારા મન હંમેશા કૃષ્ણના કમળચરણોમાં રહે, અમારા બોલે કૃષ્ણનું નામ જ સંભળાય, અને આપણા શરીર કૃષ્ણની સેવા માટે ઝુકે. ભગવાન જ્યાં પણ અમને કર્મફળ પ્રમાણે લઈ જાય, ત્યા પણ કૃષ્ણપ્રતિ ભક્તિ અડગ રહે—પુણ્યકાર્ય અને દાનથી પણ.” આ રીતે ગોપ-ગોપીઓએ કૃષ્ણભક્તિથી ઉદ્ધવનું સન્માન કર્યું, અને પછી ઉદ્ધવ ફરીથી કૃષ્ણના આશ્રયમાં મથુરા પહોંચ્યા. તેમણે કૃષ્ણને વંદન કર્યું, અને વ્રજવાસીઓ માટેના પ્રેમથી હૃદયભર્યા, વસુદેવ, રામ અને રાજાને ભેટ આપ્યા. શુકદેવે કહ્યું: ત્યારબાદ સર્વના આત્મા, સર્વજ્ઞ શ્રીકૃષ્ણે, સૌંદર્યપ્રેમી સૈરંધ્રી (કુબજા)ની ઇચ્છા જાણી અને તેને પ્રસન્ન કરવા માટે, તેના ઘેર ગયા. કુબજાનું ઘર સુશોભિત, સુગંધિત ધૂપ, ઝાંપા, વાદળ, મણમાળા, શય્યા, આસનથી અલંકૃત હતું. સુગંધિત ફૂલો અને દીવટીઓથી ઘર પ્રકાશિત અને સુગંધિત હતું. કૃષ્ણને ઘરમાં આવતાં જોઈને, કુબજા થોડી ગભરાઈ, પણ તરત જ ઊભી રહી, યોગ્ય રીતે કૃષ્ણનું અને એમના મિત્રો સાથે ઉદ્ધવનું સ્વાગત કર્યું, એમને આસન-પાદ્ય વગેરે આપી સન્માનિત કર્યા. ઉદ્ધવ પણ સન્માનપૂર્વક બેઠા. કૃષ્ણ લોકવ્યવહાર પ્રમાણે, સુંદર શય્યામાં પ્રવેશ્યા. કુબજાએ સ્નાન કરીને, સુંદર વસ્ત્ર, આભૂષણ, ફૂલમાળા, સુગંધિત દ્રવ્ય ધારણ કર્યા, પાન ખાધું અને મૃદુ, લજ્જાશીલ સ્મિત સાથે કૃષ્ણ પાસે આવી. કૃષ્ણે તેને, જે પ્રથમ સંમિલનમાં લજ્જાશીલ હતી અને હાથમાં કંકણ પહેરેલા હતા, હાથ પકડી શય્યામાં બેસાડ્યા અને એના પુણ્યથી પ્રસન્ન થઈ એમની સાથે આનંદ કર્યો. એના હૃદય અને સ્તન પ્રેમથી દહેલા હતા, આંખોમાં તીવ્ર અભિલાષા હતી. તેણે કૃષ્ણના પદપદ્મોની સુગંધ લીધી, એમના પગ દબાવી દુ:ખ દૂર કર્યા અને પોતાના હૃદયમાં કૃષ્ણને હળવે હળવે ચાંપીને, પરમ આનંદરૂપ શ્રીકૃષ્ણે તેના બધા દુ:ખોનો અંત કર્યો. એવી કૃષ્ણપ્રાપ્તિ પછી—even though she was considered unfortunate—કુબજાએ sandal paste અર્પણ કરીને એક વરદાન માગ્યો.