શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

શ્રી શુકદેવજી કહે છે: ત્યારબાદ ઉદ્ધવજી, જ્યારે તેમણે ગોપીઓની કૃષ્ણ પ્રત્યેની તીવ્ર તરસ અને વિરહને સાંભળ્યું, ત્યારે તેમણે પ્રેમપૂર્વક સંવાદ આપીને ગોપીઓને શાંત કર્યા અને એમ કહેવા લાગ્યા: “હે ગોપીઓ, તમે ખરેખર ધન્ય અને પવિત્ર છો, કારણ કે તમારો મન પૂર્ણપણે વાસુદેવ ભગવાનમાં લીન થઇ ગયો છે. જે કૃષ્ણ પ્રત્યેની ભક્તિ માટે મહાન વ્રત, તપ, યજ્ઞ, પાઠ, અભ્યાસ, આત્મસંયમ અને અનેક સાધનો દ્વારા પણ લોકો પ્રયત્ન કરે છે, એ ભક્તિ તમને સહજ રૂપે પ્રાપ્ત થઇ છે. તમારા પુણ્યના પ્રભાવથી, જે ભક્તિ મહર્ષિઓ માટે પણ દુર્લભ છે, એવી પરમ ભક્તિ તમે જગવિખ્યાત ભગવાન માટે સ્થાપિત કરી છે. ભાગ્યે કરીને, તમે તમારા પુત્ર, પતિ, શરીર, સંબંધીઓ અને ઘર બધું જ છોડી દીધું છે અને પરમ પુરુષ કૃષ્ણને સ્વીકાર્યા છે. હે અત્યંત ધન્ય ગોપીઓ, વિરહની આગેવાનીમાં જે પરમ તદાત્મ્ય અવસ્થાની અનુભૂતિ તમને થઈ છે, એથી તો તમે મને પણ મહાન કૃપા આપી છે. હવે તમે તમારા પ્રિય પતિ કૃષ્ણ દ્વારા મોકલાયેલા ગુપ્ત અને આનંદદાયક સંદેશને સાંભળો, જે હું તમારા માટે લાવ્યો છું. કૃષ્ણ કહે છે: ‘મારો અને તમારો વિરહ ક્યારેય સંપૂર્ણ નથી, કારણ કે હું સર્વ જીવોમાં રહું છું—જેમ આકાશ, વાયુ, અગ્નિ, જળ અને પૃથ્વી સર્વમાં વ્યાપે છે, તેમ હું મન, પ્રાણ, તત્વો, ઇન્દ્રિયો અને તેમના ગુણોમાં પણ આધારરૂપે રહું છું. હું પોતે જ, પોતાના સ્વરૂપે, તત્વો, ઇન્દ્રિયો અને તેમના ગુણોના સ્વરૂપે, મારી શક્તિથી જ જગતનું સર્જન, સંહાર અને પાલન કરું છું. આત્મા જ્ઞાનમય, શુદ્ધ, વિશિષ્ટ અને ગુણોથી રહિત છે, છતાં મોહિત થયેલા મનથી તે સુષુપ્તિ, સ્વપ્ન અને જાગૃતિની અવસ્થાઓમાં ફરતો દેખાય છે. જે મનથી ઇન્દ્રિય વિષયોની કલ્પના થાય છે, જે સ્વપ્ન સમાન અસત્ય છે, એ મન અને ઇન્દ્રિયોને સંયમમાં રાખીને મનુષ્યે હંમેશા જાગૃત અને આત્મનિષ્ઠ રહેવું જોઈએ. આ તો અંતરંગ ઉપદેશ છે—યોગ અને વિવેક, ત્યાગ, તપ, આત્મસંયમ અને સત્ય, જેમ નદીઓ સમુદ્રમાં મળે, તેમ ભક્તિમાં લીન થાય છે. હું, તમારો પ્રિય, જો કે દૂર દેખાઉં છું, પણ એ તો માત્ર એ માટે છે કે તમારું મન સતત મારી યાદમાં વધુ તીવ્રતાથી જોડાય. જેમ પ્રેમી દૂર હોય ત્યારે મન સતત તેની યાદમાં રહે છે, તેમ નજીક હોય ત્યારે એ તીવ્રતા રહેતી નથી. તેથી, તમે સર્વ સંબંધો છોડીને, મનને પૂર્ણપણે મારી તરફ લગાડો, હંમેશા મને સ્મરણ કરો, તો જલ્દી જ મને પ્રાપ્ત કરી લેશો. જે ગોપીઓ રાસરંગમાં રાત્રે મારા સાથે જોડાઈ શકી નહોતી, તેમણે પણ મારા પરાક્રમોના સ્મરણથી મને પ્રાપ્ત કરી લીધું. શ્રીશુકદેવ કહે છે: જ્યારે ગોપીઓએ પોતાના પ્રિય કૃષ્ણના એ વચન ઉદ્ધવજી પાસેથી સાંભળ્યા, ત્યારે તેઓ આનંદથી છલકાઈ ઉઠી અને ઉદ્ધવજીને સંવાદ આપ્યો. ગોપીઓ બોલી: ‘હે ઉદ્ધવ, અમારો ભાગ્ય કે દુષ્ટ કংস, યદુવંશીઓનો શત્રુ, મરી ગયો અને અચ્યૂત ભગવાન સર્વ કાર્ય સિદ્ધ કરીને સલામત છે. હે સૌમ્ય, શું ગદાના ભાઈ, શહેરની સ્ત્રીઓના લજ્જાશીલ, હસતા, પ્રેમભર્યા નજરોથી સન્માનિત થઈ, તેમને આનંદ આપે છે? જે કૃષ્ણ પ્રેમની કલાને જાણે છે અને શહેરની સ્ત્રીઓના મોહક વાણી અને રમુજી ચેષ્ટાઓથી આકર્ષાય છે, એ કેમ તેમને વશ ન થાય? હે મહાન, શું ગોવિંદ શહેરની સ્ત્રીઓ સાથે રહેવાં છતાં અમ ગામની સ્ત્રીઓને યાદ કરે છે? શું તે કદી યાદ કરે છે કે કેવી રીતે તેણે વૃંદાવનમાં કમળ, ચાંદણી અને ચમેલીની સુગંધમાં, રાસરંગના ઘૂઘરાં અને મીઠી વાર્તાઓથી અમને રીઝવ્યા હતા? શું દશાર્હ વંશી કૃષ્ણ, પોતાના કર્મથી થયેલા દુઃખથી વ્યથિત થઈ, પાછા આવીને અમને પોતાના સ્પર્શથી જીવંત કરશે? જેમ ઇન્દ્ર વરસાદથી જંગલને તાજું કરે છે, તેમ અમને જીવંત કરશે? હવે તો કૃષ્ણે રાજ્ય, વિજય અને રાજકુમારીઓ મેળવી લીધી છે, પોતાના મીત્રો અને કુટુંબ સાથે છે, તો એ અહીં કેમ આવશે? આપણે જંગલવાસીઓ કે બીજાઓ, ભગવાન, લક્ષ્મીપતિ માટે શું કામના છીએ? એ તો સર્વ ઇચ્છા પૂર્ણ કરીને સ્વયં સિદ્ધ છે. સાચું તો એ છે કે પિંગલા વૈશ્યા જેમ કહી ગઈ, તેમ પરમ સુખ તો નિરાશામાં છે, પણ છતાંયે કૃષ્ણ પ્રત્યેની આશા છોડવી અમને અઘરી છે. જે ભગવાનના અંગોથી કદી લક્ષ્મી દૂર થતી નથી, એના સંગનો ત્યાગ—even ઇચ્છા વિરુદ્ધ—કોણ સહન કરી શકે? આ નદીઓ, પર્વતો, જંગલ, ગાયો અને વાંસળીના સ્વર—બધા કૃષ્ણ અને સંકર્ષણના સંગથી પવિત્ર થયા છે. લક્ષ્મીપતિના પગલાંની છાપથી અમને કૃષ્ણને ભૂલવી અશક્ય છે. તેના મનમોહક ચાલ, હાસ્ય, રમુજી નજરો અને મીઠી વાતોથી તો અમારું મન વશ થઇ ગયું છે—અમે તેને કેમ ભૂલી શકીએ? હે ગોવિંદ, હે લક્ષ્મીપતિ, હે વ્રજના સ્વામી, દુઃખ વિનાશક, અમ ગોકુલને દુઃખના સાગરથી ઉગારો. શુકદેવજી કહે છે: કૃષ્ણના સંદેશથી વિરહની તીવ્રતા ઓછી થતાં ગોપીઓએ ઉદ્ધવજીનું સન્માન કર્યું, તેમને ભગવાનનો અંશ માનીને પૂજા કરી. ઉદ્ધવજી અનેક મહિના ત્યાં રહ્યા, ગોપીઓના દુઃખને દૂર કરતા, કૃષ્ણની લીલાઓનું ગાન કરતા, અને સમગ્ર ગોકુલને આનંદિત કરતા. જેટલા દિવસ ઉદ્ધવજી નંદવ્રજમાં રહ્યા, ત્યાંના લોકોનું જીવન તો કૃષ્ણના સમાચાર સાંભળવામાં પલભરમાં પસાર થઇ ગયું. નદી, જંગલ અને ફૂલેલા વૃક્ષોને જોઈ ઉદ્ધવજીને પણ કૃષ્ણની યાદ આવી અને તેમને વ્રજવાસીઓની સેવા કરીને આનંદ મળ્યો. ગોપીઓ કૃષ્ણમાં એટલી લીન હતી કે ઉદ્ધવજી તેમને જોઈને પરમ આનંદથી નમન કરીને બોલ્યા: ‘આ ગોપીઓ તો ધરતી પરના સર્વ શ્રેષ્ઠ જીવ છે, કારણ કે તેમનું પ્રેમ ગોવિંદ માટે અંત:કરણમાં છે. મહર્ષિઓ, જેઓ જન્મમરણથી ડરે છે, અને અમને પણ એ ભક્તિની ઇચ્છા થાય છે—બ્રહ્મા તરીકે જન્મ લેવાથી એ કૃષ્ણકથા રસનો એક બુંદ પણ શ્રેષ્ઠ છે. અરે, આ જંગલવાસિ સ્ત્રીઓ અને પરમાત્મા કૃષ્ણ પ્રત્યેનું એ અનન્ય પ્રેમ—ક્યાં ગોપીઓ અને ક્યાં એ પરમ પ્રેમ! સાચે જ, જેઓ અજ્ઞાનથી પણ ભગવાનની ભક્તિ કરે છે, તેઓ પણ કૃપા પામે છે—જેમ રાજા પોતાને સેવા કરનાર પર કૃપા કરે છે. મિત્ર, એવી ગાઢ કૃપા તો સ્વર્ગની કુંજિકાઓમાં પણ નથી, એ તો રાસોત્સવમાં વૃજાંગનાઓના ગળે કૃષ્ણે ભાંય રાખી પૂરી કરી. હાય! હું તો ઈચ્છું છું કે વૃંદાવનમાં એક તૃણ, ઝાડ, વેલા કે ઔષધિ બની જાઉં, જેથી એમની પગધૂળી મળે—જેઓ પોતાના સંબંધ અને સદાચારનો ત્યાગ કરીને મુકુન્દના માર્ગે ચાલ્યા, જે માર્ગ વેદો પણ શોધે છે.