શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

કદાચ તમે કલ્પના કરો કે, વ્રજની ગોપીઓએ ક્યારેક એક જ વખત શ્રીકૃષ્ણના રમણીય લીલામૃતનો સ્વાદ લીધેલો હોય, તો પણ એ અમૃતના એક બિંદુએ જ તેમને બધા દ્વંદ્વોથી મુક્ત કરી દીધા હતા. એ ગોપીઓએ ઘરો, પરિવારને ત્યજી દીધા હતા—even જો તેઓ પાસે કશું જ ન હતું—અને પંખીઓની જેમ ભિક્ષા માંગી ને ફરતા રહેતા હતા. અમે તો એના વાક્યને પણ અમૃત સમાન માની લીધું—કેટલીક વાર એના વાંકાચૂકા શબ્દો પર વિશ્વાસ કરી બેઠાં, જેમ કે બાળ પક્ષીઓ માતાની ટહુકા સાંભળે છે. અમે તો કૃષ્ણની પત્નીઓ, હરણીઓ જેવી છીએ. એના નખની સ્પર્શથી જે દુઃખ મળ્યું, એ અમને વારંવાર યાદ આવે છે. હવે તો, હે દૂત, તું અમને બીજાં સમાચાર સંભળાવ. હે મિત્ર, શું તું પાછો આવ્યો છે? શું તને અમારા પ્રિયજન કૃષ્ણે મોકલ્યો છે? તું તો માનનીય છે, હે સૌમ્ય! તું અમને એના સુધી કેવી રીતે લઈ જશે, જ્યારે લક્ષ્મીજી તો હંમેશાં એના હૃદય પર વસે છે? શું એ મહાન પુત્ર હવે મથુરામાં છે? શું એને પિતાનું ઘર, કુટુંબ અને ગ્વાલમંડળ યાદ આવે છે? શું એ કદી અમને—એની દાસીઓ—યાદ કરે છે? ક્યારે એ પોતાના સુગંધિત, બળવાન ભુજપાશથી અમારા માથે હાથ ફરમાવશે? શુકદેવજી કહે છે: એ સમયે, ઉદ્ધવે ગોપીઓની કૃષ્ણપ્રતિની તીવ્ર તલપને સાંભળી, પ્રેમપૂર્વક સંદેશ આપીને એમને શાંત પાડ્યા અને બોલ્યા: "હે ગોપીઓ, તમે તો સાચે જ ધન્ય અને પૂજનીય છો, કેમ કે તમે તમારો મન આખો વાસુદેવ—પ્રભુ—માં સમર્પિત કરી દીધો છે. વ્રત, તપ, યજ્ઞ, પાઠ, અભ્યાસ, દમ વગેરે ઘણા ઉપાયોથી જે કૃષ્ણભક્તિ પ્રાપ્ત થાય છે, એ તમે તો સહજ રીતે પામી લીધી છે. તમારા પુણ્યથી, તમે એ પરમ યશસ્વી ભગવાનમાં સર્વોચ્ચ ભક્તિ સ્થાપી છે—એવી ભક્તિ કે જેને મહર્ષિઓ પણ સહેલાઈથી પામતા નથી. પ્રભુની કૃપાથી, તમે પુત્ર, પતિ, શરીર, સંબંધીઓ અને ઘર બધું ત્યજીને એ પરમ પુરુષ કૃષ્ણને પસંદ કર્યો છે. હે મહાભાગ્યવતી ગોપીઓ, કૃષ્ણવિયોગથી જે પરમ તદાત્મ્ય તમારી અંદર પ્રગટ્યું છે, એથી તો તમે મને પણ મહાન અનુકંપા કરી છે. હવે, સાંભળો, એ પ્રિય પતિએ ગુપ્ત રીતે મોકલેલું સુખદ સંદેશ, જે હું તમારા માટે લાવ્યો છું. ભગવાન કહે છે: 'મારો તુમારો વિયોગ ક્યારેય પૂર્ણ નથી, કેમ કે હું સર્વમાં વ્યાપ્ત છું—જેમ આકાશ, વાયુ, અગ્નિ, જળ અને ધરતી સર્વત્ર છે; તેમ જ હું મન, પ્રાણ, તત્વો, ઇન્દ્રિયો અને તેમના ગુણોમાં પણ આધારરૂપ છું. હું પોતે જ, મારી જ શક્તિથી, તત્વો, ઇન્દ્રિયો અને ગુણોના સ્વરૂપે, પોતે જ સર્જન, સંહાર અને પાલન કરું છું. આત્મા તો જ્ઞાનરૂપ, શુદ્ધ, વિશિષ્ટ અને ગુણોથી રહિત છે; છતાં મોહવશ, ઊંઘ, સ્વપ્ન અને જાગૃત અવસ્થામાં ફરતો દેખાય છે. જે મનુષ્ય ઇન્દ્રિય વિષયોને સ્વપ્ન સમાન માને છે, એ ઇન્દ્રિયોને સંયમમાં રાખે, સાવધાન અને આત્મનિષ્ઠ બને. આ છે આંતરિક ઉપદેશ—યોગ અને વિવેક—જે ઋષિઓએ કહ્યું છે: વાયુ, તપ, દમ અને સત્ય, જેમ નદીઓ સાગર તરફ ધસી જાય છે. હું, તમારો પ્રિય, જો કે દૂર દેખાઉં છું, પણ એ તો માત્ર એ માટે કે, તમારો મન મારા પર વધુ સ્થિર થાય; સતત સ્મરણથી તમારી તલપ વધે. જેમ પ્રિયજન દૂર હોય ત્યારે મન સતત તેની યાદ રાખે છે, તેમ, સ્ત્રીઓ માટે પ્રિયજન નજીક હોય ત્યારે મન એટલું તલપતું નથી. તમારા મનને પૂરેપૂરું મારા પર સ્થિર રાખો, અન્ય બધાં આસક્તિઓમાંથી મુક્ત થાઓ અને સતત મને સ્મરો—તમે જલ્દી મને પામી જશો. જે ધન્યજન રાત્રે વ્રજવનમાં મારા રાસમાં જોડાઈ શક્યા નહોતા, પણ મારા પરાક્રમના સ્મરણમાં તલીન રહ્યા, એ પણ મને પામી ગયા. શુકદેવજી કહે છે: પ્રિયજનના આ વચનો સાંભળીને, વ્રજની સ્ત્રીઓ આનંદથી ભરાઈ ઉદ્ધવને સંભળાવા લાગી: 'હે સૌમ્ય, ધન્ય છે કે દુષ્ટ કંસનો નાશ થયો અને અચ્યુત હવે સુરક્ષિત છે; એણે પોતાના બધા ધ્યેય પૂર્ણ કર્યા છે. ગદાનો મોટો ભાઈ, જે શહેરની સ્ત્રીઓના પ્રેમથી, સંકોચ અને સ્મિતભર્યા નજરથી સન્માનિત થાય છે, શું એ તેમને આનંદ આપે છે? એ, જે પ્રેમના રહસ્યો જાણે છે અને શહેરની સ્ત્રીઓને પ્રિય છે, શું એ તેમના વાક્ય અને રમુજી હાવભાવથી મોહિત નથી થતો? હે મહાન, શું એ શહેરની સ્ત્રીઓ વચ્ચે, તેમની ગૂઢ વાતચીતમાં, અમને—ગામડાની ગોપીઓને—યાદ કરે છે? શું તને એ રાતો યાદ છે, જ્યારે એ વ્રિંદાવનના કમળ, જાસુદ અને ચાંદની વચ્ચે અમને સાથે રાસરમણમાં આનંદ આપતો હતો, પાયલના ઘંટણાંની ઝણકારમાં, અને ક્યારેક અમને રસપ્રદ વાર્તાઓથી મોહિત કરતો હતો? શું દશાર્હકુળના વંશજ કૃષ્ણ, પોતાના કર્મથી થયેલા વિયોગથી વ્યાકુળ થઈ, અહીં પાછા આવીને અમને સ્પર્શથી જીવંત કરશે—જેમ ઇન્દ્ર વરસાદથી જંગલને હરીભરી કરે છે? હવે તો કૃષ્ણે રાજ્ય મેળવી લીધું છે, દુશ્મનોનો નાશ કર્યો છે, રાજકુંવારીઓ સાથે લગ્ન કર્યા છે અને પોતાના પ્રિયમિત્રો સાથે ઘેરાયો છે—તો એ અહીં કેમ આવશે? એ મહાત્મા, લક્ષ્મીપતિ, જે સર્વે ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરી ચૂક્યો છે, એ માટે અમે વનવાસી ગોપીઓ કે અન્ય કોઈ શું કામના? વાસ્તવમાં, સર્વ અપેક્ષાથી મુક્તિમાં જ સર્વોચ્ચ સુખ છે—જેમ પિંગલા વૈશ્યા એ કહ્યું હતું; છતાં, જાણતાં પણ કૃષ્ણની આશા છોડી શકાતી નથી. જેની કીર્તિ કદી ક્ષય પામતી નથી, એવા ભગવાનનું સંગ છોડી દેવું—even ઇચ્છા વિરુદ્ધ—કોણ સહિ શકે? આ નદીઓ, પર્વતો, જંગલો, ગાયો, અને વાંસળીની ધ્વનિ—આ બધાંમાં કૃષ્ણ સંકર્ષણ સાથે ફર્યા છે, હે સ્વામી! લક્ષ્મીજીના નિવાસસ્થાન, એનાં પદચિહ્નો, વારંવાર અમને નંદનંદનને યાદ અપાવે છે—એથી અમે એને ભૂલી શકતા નથી. એના ગૌરવભર્યા ચાલ, મીઠા હાસ્ય, રમુજી નજર, મધુર વાણી—આ બધાંએ અમારો મન હરી લીધો છે; અમે એને કેમ ભૂલી શકીએ? હે પ્રભુ, હે લક્ષ્મીપતિ, હે વ્રજધામના સ્વામી, દુઃખનાશક, અમારું ગોકુલ જે દુઃખના સાગરમાં ડૂબ્યું છે, એને ઉગારો, હે ગોવિંદ! શુકદેવજી કહે છે: પછી, કૃષ્ણના સંદેશથી વિયોગની તીવ્રતા ઓછી થઈ, તો ગોપીઓએ ઉદ્ધવનું સન્માન કર્યું અને એને ભગવાનનું સ્વરૂપ માની લીધું. ઉદ્ધવ ઘણા મહિના ત્યાં રહ્યા, ગોપીઓના દુઃખ દૂર કર્યા, કૃષ્ણની લીલાઓનું ગીત ગાતા, અને આખા ગોકુલને આનંદિત કર્યા. જ્યાં સુધી ઉદ્ધવ નંદના વ્રજમાં રહ્યા, ત્યાં સુધી વ્રજવાસીઓ માટે સમય પંખી જેવી ઝડપથી વિતી ગયો—કૃષ્ણના સમાચાર સાંભળવામાં જ તલીન. નદીઓ, જંગલો અને ફુલેલા વૃક્ષોને જોઈને, ઉદ્ધવને કૃષ્ણની યાદ આવી અને એ આનંદમાં, વ્રજવાસીઓની સેવા કરતાં રહ્યા. ગોપીઓ કૃષ્ણમાં જેટલી તલીન હતી, તેમ જોઈ, ઉદ્ધવ પરમ આનંદથી ભરાઈ, એમને વંદન કરી, અને ગોપીઓની મહિમા ગાવા લાગ્યા.