શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

ગોકુલની ગોપીઓએ ઉદ્ધવને ઘેરીને કૃષ્ણ વિશે પોતાની વ્યથા અને પ્રેમભરી વાતો કહેવા લાગી. તેઓએ કહ્યું: “કૃષ્ણના મોહક સ્મિત અને રમૂજી ભ્રૂભંગથી સ્વર્ગ, ભૂમિ કે પાતાળની મહિલાઓ પણ અનાયાસે મોહિત થઈ જાય છે. અમને તો એના પાવન પદધૂળીની સેવા કરવાની જ નસીબ મળેલી છે; અમારી સ્થિતિ તો અત્યંત નમ્ર અને વિનમ્ર છે—even our name is barely known among the unfortunate, yet we are blessed by his glory. હવે, ઉદ્ધવ, કૃપા કરીને તારા માથેથી એના પગ દૂર કર; અમને એના મીઠા વચનોથી ભલિભાંતિ ઓળખાણ છે. એ તને પોતાની વાત સમજાવવા માટે દૂત બનાવી મોકલ્યો છે. એણે પોતાની પત્નીઓ અને સંતાનોને અહીં છોડી દીધા છે—જેમણે એણે પોતે જ સર્જ્યા—અને પછી પણ નિર્વિકાર ચાલ્યો ગયો. આવા પરમાત્મા પર કઈ રીતે વિશ્વાસ રાખી શકાય? એ તો વાનરરાજના શિકારીની જેમ, અમોને પ્રેમમાં અંધ બનાવી, અસહાય અને વ્યાકુળ ગોપીઓને પીડા આપી ગયો. બલી જેવા મહાન વ્યક્તિને પણ એણે પંખીની જેમ બાંધી નાખ્યો. હવે તો એ કાળી મુરલીધર સાથેની મિત્રતાનો અંત આવવો જોઈએ, છતાં પણ એના લીલાઓની વાતો છોડવી અઘરી છે. જે ગોપીઓએ એકવાર પણ કૃષ્ણના રમણિય લીલાની અમૃતવાણી સાંભળી, તેઓ બધાં દ્વંદ્વમાંથી મુક્ત થઈ ગયા, પોતાનું ઘર-કુટુંબ પણ છોડી દીધું—even though they were left with nothing, they wandered like mendicant birds. અમે તો કૃષ્ણના મીઠા, પણ વાંકાં વચનને અમૃત સમજીને, જેમ બચ્ચાં પોતાની માઁની બોલી સાંભળી મોહી જાય છે તેમ, એના પર ભરોસો રાખ્યો. આપણે તો એના સ્પર્શથી થયેલી વ્યથા વારંવાર યાદ કરીએ છીએ. હવે, દૂત, કૃપા કરીને બીજાં સમાચાર કહો. હે મિત્ર, શું તું એ પ્રિયજન દ્વારા પાછો મોકલાયો છે? તું તો બહુ માન્ય છે; શું તું અમને એના પાસે લઈ જશે, જ્યારે એના હૃદય પર તો સદા લક્ષ્મીજી જ વસે છે? શું એ મહાન પુત્ર હવે મથુરામાં છે? શું એ પોતાના પિતૃગૃહ, બાંધવો અને ગોપાળોને યાદ કરે છે? શું એ ક્યારેક અમને, પોતાની દાસીઓને, યાદ કરે છે? ક્યારે એ પોતાના સુગંધિત, શક્તિશાળી ભુજાઓ અમારે માથે મૂકે છે? શુકદેવજી કહે છે: ત્યારે ઉદ્ધવે ગોપીઓની કૃષ્ણ માટેની તીવ્ર તરસ સાંભળી, તેમને પ્રેમભરી તાત્પર્યથી શાંત કર્યા અને કહ્યું: “હે ગોપીઓ, તમે દુનિયામાં સૌથી વધુ પુણ્યવંતી અને માન્ય છો, કારણ કે તમે તમારો મન પૂર્ણપણે વાસુદેવ—પરમેશ્વર—માં સમર્પિત કર્યો છે. વ્રત, તપ, યજ્ઞ, પાઠ, અધ્યયન, દમ અને અનેક સાધનોથી જે કૃષ્ણપ્રેમ પ્રાપ્ત થાય છે, એ તમે સરળતાથી પ્રાપ્ત કરી લીધો છે. તમારી શુભકામનાથી તમે ભગવાનની પરમ ભક્તિ પ્રાપ્ત કરી છે—એવી ભક્તિ તો મહાન ઋષિઓને પણ દુર્લભ છે. તમે તમારા પુત્રો, પતિઓ, શરીર, સંબંધો અને ઘર બધું છોડી, એ પરમ પુરુષ કૃષ્ણને પસંદ કર્યો છે. વિયોગમાં પણ તમારો મન સંપૂર્ણ રીતે પરમાત્મામાં લીન થઈ ગયો છે—આપણે મને પણ મહાન કૃપા આપી છે. હવે, સાંભળો એ ગુપ્ત સંદેશ, જે હું તમારા પ્રિય પતિ તરફથી લાવ્યો છું: કૃષ્ણ કહે છે: ‘મારું તમારાથી વિયોગ ક્યારેય સંપૂર્ણ નથી, કારણ કે હું સર્વ જીવોમાં વ્યાપક છું—જેમ આકાશ, વાયુ, અગ્નિ, પાણી અને પૃથ્વી સર્વત્ર છે, તેમ હું પણ સર્વત્ર છું; હું મન, શ્વાસ, ઇન્દ્રિયો અને તેમના ગુણોમાં પણ આધારરૂપ છું. મારા સ્વરૂપે, મારી શક્તિથી જ હું જગતનું સર્જન, સંહાર અને પાલન કરું છું; હું તત્વ, ઇન્દ્રિયો અને તેમના ગુણોમાં રહેલો સર્વાત્મા છું. આત્મા જ્ઞાનમય, શુદ્ધ, સ્વતંત્ર છે—પણ માયાની ક્રિયા વડે જાગૃતિ, સ્વપ્ન અને સુષુપ્તિમાં ફરતો જણાય છે. જે મનથી મનુષ્ય ઇન્દ્રિયોના વિષયોમાં મોહિત થાય છે, જે સ્વપ્ન સમાન છે, એ મનને સંયમમાં રાખો અને સદા જાગૃત રહો. આ અંતરાત્માનો ઉપદેશ છે—યોગ અને વિવેક—તપ, ત્યાગ, દમ અને સત્ય, જેમ નદીઓ સમુદ્રમાં મળે છે તેમ, એ સર્વે પરમાત્મામાં લીન થાય છે. હું, તમારો પ્રિય, જો કે દૃશ્યે દુર છું, પણ એથી તમારો મન મારી તરફ વધુ ખેંચાય છે, જેથી તમે સતત મને સ્મરણ કરો. જેમ પ્રેમી દૂર હોય ત્યારે મન સતત એની તરફ જાય છે, તેમ, નજીક હોય ત્યારે એ રીતે મન અર્પણ થતું નથી. તમારું મન સંપૂર્ણપણે મારી તરફ લગાડો, સર્વ આસક્તિમાંથી મુક્ત રહો, અને મને હંમેશા યાદ કરો—તમે જલ્દીજ મને પ્રાપ્ત કરી લેશો. જેઓ રાસલીલામાં મારા સાથે જોડાઈ શક્યા નહોતા, પણ મનથી મારી વિહારલિલાનું સ્મરણ કરતા હતા, તેઓ પણ મને પ્રાપ્ત થયા. શુકદેવજી કહે છે: આ રીતે કૃષ્ણના સંદેશ સાંભળી, ગોપીઓ આનંદથી ભરાઈ ગઈ અને ઉદ્ધવને જવાબ આપ્યો: “હે દયાળુ, આપણા પુણ્યથી જ દુષ્ટ કંસનો નાશ થયો છે, અને અચ્યૂત પોતાનું સર્વ કાર્ય પૂર્ણ કરીને પરિવાર સાથે સુરક્ષિત છે. હે સાધુ, શું ગદાના મોટા ભાઈ, જે શહેરની સ્ત્રીઓના લજ્જાશીલ, સ્મિતભર્યા નજરથી સન્માનિત છે, તેમને આનંદ આપે છે? એવો પ્રેમવિદગ્ધ કૃષ્ણ, જે શહેરના સ્ત્રીઓને પણ પ્રિય છે, શું એ તેમની વાણી અને રમૂજી ભંગિમાથી મોહિત નથી થતો? હે મહાન, શું ગોવિંદ શહેરની સ્ત્રીઓ વચ્ચે, તેમની આંતરિક વાતોમાં, અમને—આ ગામડાની સ્ત્રીઓને—યાદ કરે છે? શું એણે ક્યારેય એ રાતો યાદ આવે છે, જ્યારે એ વૃંદાવનના કમળ, ચંપા અને ચાંદની વચ્ચે, ઘૂઘરાંની ઝણકાર સાથે રાસવીહાર કરતા, અને અમને મીઠી વાતોમાં મગ્ન કરતા? શું દશાહરના વંશજ કૃષ્ણ, પોતે જ સર્જેલા વિયોગથી વ્યથિત થઈ, પાછા આવીને અમને પોતાના સ્પર્શથી જીવંત કરશે, જેમ ઇન્દ્ર વરસાદથી વનને હરિયાળો કરે છે? હવે તો એણે રાજ્ય મેળવી લીધું છે, દુશ્મનોનો નાશ કર્યો છે, રાજકુમારીઓ સાથે લગ્ન કર્યા છે અને પોતાના મિત્રોમાં ઘેરાયો છે—એવા પરમાત્મા અહીં શા માટે આવશે? અમે વનવાસી ગોપીઓ કે બીજાં કોઈ, એ મહાત્મા, લક્ષ્મીનાથના માટે શું કામના? એ તો સર્વે ઇચ્છાઓથી પરિપૂર્ણ છે. સાચું સુખ તો અપેક્ષા છોડવામાં છે—as પિંગલા વેશ્યા કહે છે; છતાં પણ—even after knowing this—we cannot forsake our hope in Krishna. કૃષ્ણ સાથેના સંગને—even અજાણતાં—even unwillingly—કોણ છોડી શકે? એના અંગોથી તો ભાગ્ય કદી વિદાય લેતું નથી. આ નદી, પર્વતો, વન, ગાયો અને મુરલીની ધ્વનિ—કૃષ્ણ અને સંકર્ષણ અહીંથી ફરી ગયા છે, એ બધું અમને યાદ અપાવે છે. લક્ષ્મીજીના નિવાસસ્થાન પણ વારંવાર અમને નંદના પુત્રની યાદ અપાવે છે; એના પગલાંના નિશાનથી અમારો સ્મરણ છૂટતું નથી. એના મનોહર ચલણ, વિનયભર્યા હાસ્ય, રમૂજી નજર અને મીઠા વચનથી એણે અમારો મન જીત્યો છે—એને કઈ રીતે ભૂલી શકીએ? હે પ્રભુ, હે લક્ષ્મીપતિ, હે વ્રજના સ્વામી, દુઃખનો નાશ કરો, ગોકુલને આ દુઃખસાગરથી બહાર કાઢો, હે ગોવિંદ! શુકદેવજી કહે છે: કૃષ્ણના સંદેશથી વિયોગની તીવ્રતા ઓછી થઈ, અને ગોપીઓએ ઉદ્ધવનું સન્માન કર્યું, એમ માનતાં કે એમાં પણ ભગવાનનો અંશ છે. ઉદ્ધવ ત્યાં ઘણા મહિના રહ્યો, ગોપીઓના દુઃખને ઓગાળી નાખ્યો, કૃષ્ણના વિહારોની વાતો ગાઈ, અને આખા ગોકુલને આનંદમાં ભીંજવી દીધું.